Temperatur bədənin ətraf mühitə istilik vermək qabiliyyətinin göstəricisidir. Bu səhifədə temperaturun səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah İnfeksionist Onkoloq Otolarinqoloq Qastroenteroloq Revmatoloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Temperatur bədənin ətraf mühitə istilik vermək qabiliyyətinin göstəricisidir. Maddələr mübadiləsi, qan dövranı, tənəffüs kimi əsas bioloji proseslərin normal getməsi üçün onun optimal göstəricisi 36,5–37,0°C aralığındadır. Hipertermiya (temperaturun yüksəlməsi) və ya hipotermiya (temperaturun düşməsi) əlavə diaqnostik axtarış tələb edən çoxsaylı patologiyaların əlamətidir.
Növləri
Temperatur dəyişikliyi 3 növ olur.
- Hipotermiya — bədən temperaturunun 35°C-dən aşağı düşməsi.
- Hipertermiya — temperaturun ətraf mühitin vəziyyətindən asılı olaraq 37,0°C-dən yuxarı qalxması.
Bədən temperaturu 38°C-yə qədər qalxdıqda vəziyyət subfebril hesab olunur. Febril temperatur 38-39°C hüdudlarında dəyişdikdə, piretik — 39-41°C, hiperpiretik və ya həddindən artıq — 41°C-dən yuxarı olduqda müşahidə edilir.
Sutkalıq temperatur dəyişikliyinin xarakterinə görə hərarət aşağıdakılara bölünür:
- Daimi — gün ərzində temperaturun 1°C-yə qədər dəyişməsi ilə yüksək qalxma (krupoz pnevmoniya, səpgili tif zamanı);
- Zəiflədici və ya remittiv — sutkalıq dəyişiklik 1-2°C, lakin temperatur normaya enmir; irinli xəstəliklər zamanı yaranır;
- Fasiləli və ya intermittiv — gün ərzində temperaturun böyük dəyişməsi, səhərlər normaya və ya daha aşağı enməsi; vərəm, limfoma, irinli infeksiya üçün xarakterikdir;
- Yorucu və ya hektik — temperaturun 3-5°C dəyişməsi; septik vəziyyətləri müşayiət edir;
- Təkrarlanan — hərarət dövrlərinin normal temperaturla növbələşməsi; malyariya, limfoqranulomatoz, brusellyoz zamanı rast gəlinir;
- Təhrif olunmuş — bədən temperaturunun səhər axşamdan yüksək olması (virus infeksiyaları, vərəm, sepsis);
- Atipik — gün ərzində temperaturun qanunauyğun olmayan dəyişməsi; sepsis zamanı rast gəlinir.
Səbəbləri
Hərarətin artmasının bütün səbəbləri iki qrupa bölünür:
- patoloji — xəstəliklərlə bağlı;
- fizioloji — intensiv fiziki yükdə, isti havada, yeməkdən sonra, emosional gərginlikdə, qadınlarda ovulyasiya dövründə.
Patoloji səbəblər korreksiya tələb edir. Qızdırma aşağıdakı hallarda müşahidə olunur: infeksion xəstəliklər, yenitörəmələr, birləşdirici toxuma patologiyaları və vaskulitlər, dərman vasitələrinə reaksiyalar, bağırsaq və qaraciyər xəstəlikləri.
Hərarətin dəyişmə səbəbləri endogen və ekzogen pirogenlərin təsirindədir. Belə maddələr kimi yad zülallar (toksinlər, zərdablar, mikroblar), yanıqlar, iltihabi proseslər və travmalar zamanı toxumaların dağılma məhsulları, həmçinin bir sıra dərman preparatı çıxış edir.
Təcili yardım tələb edir: hərarətlə birlikdə boyun əzələlərinin sərtliyi, ifadəli baş ağrısı, tünd səpgi, huşun dumanlanması, qıcolmalar, tənəffüsün çətinləşməsi. Həmçinin üç aydan kiçik uşaqlarda 38 °C-dən yuxarı hərarət və kimyaterapiya alan pasiyentlərdə istənilən hərarət — bunlar təxirəsalınmaz vəziyyətlərdir.
Diaqnostika
Temperaturun niyə yüksələ və ya düşə biləcəyini anlamaq üçün orqanizmin bütün orqan və sistemlərinin diqqətli müayinəsi tələb olunur. Diaqnostikaya anamnezin (xəstəlik tarixçəsinin) toplanmasından başlanır. Həkim şikayətlərin olub-olmadığını, infeksion xəstəliklərlə xəstə insanlarla mümkün təmasları, xaricə səfərləri soruşur, xəstənin özünün temperaturun dəyişməsini nə ilə əlaqələndirdiyini öyrənir. Xroniki xəstəliklərin olub-olmaması dəqiqləşdirilir, keçirilmiş əməliyyatlar və zədələr haqqında məlumat toplanır.
Sonra həkim xəstəni müayinə edir və əsas həyati göstəriciləri (tənəffüs və ürək döyüntüsü tezliyini, arterial təzyiqi) müəyyən edir, nevroloji statusu qiymətləndirir, ixtisaslaşdırılmış baxış keçirir (məsələn, ortopedik, otorinolarinqoloji). Dərinin rənginə, səpgilərin, ödemlərin olub-olmamasına diqqət yetirilir.
İlkin diaqnozu təsdiqləmək üçün laborator müayinə üsulları təyin edilir. Klinik qan analizi orqanizmdə iltihabi infeksion və qeyri-infeksion proseslərin əlamətlərini (leykositlərin səviyyəsinin, eritrositlərin çökmə sürətinin artması) aşkar edir və xəstənin vəziyyətinin ağırlığı barədə nəticə çıxarmağa imkan verir.
- Analizlər
- Qarın boşluğu və retroperitoneal sahənin MRT-si
- Ağciyərlərin rentgenoqrafiyası
- Qarın boşluğunun USM-i
- Döş qəfəsinin KT-si
- EKQ — Elektrokardioqrafiya
- Burun ciblərinin USM-i
İnstrumental diaqnostika üsulları ilkin diaqnoz nəzərə alınmaqla təyin edilir.
- Rentgenoloji üsullar. Daxili orqanların və bədən strukturlarının təsvirini əldə etmək üçün rentgen şüalanmasından istifadəyə əsaslanır. Az ölçülü olduqda belə patoloji dəyişiklikləri (məsələn, baş beyində epifiz vəzinin kistalarını) vizuallaşdırır.
- Ultrasəs müayinəsi (USM). Anatomik strukturların əks etdirilməsi üçün ultrasəs dalğalarından istifadə edən diaqnostika üsuludur.
- Endoskopik üsullar — daxili orqanların vəziyyətini real vaxt rejimində vizuallaşdırmaq üçün tətbiq olunan invaziv diaqnostika üsullarıdır, histoloji müayinə üçün toxuma nümunəsi (biopsiya) götürməyə imkan verir. Bunlara həzm traktının yuxarı şöbələrinin müayinəsi olan ezofaqoqastroduodenoskopiya, yoğun bağırsağın öyrənilməsi olan kolonoskopiya, tənəffüs yollarının qiymətləndirilməsi olan bronxoskopiya, sidik kisəsinin müayinəsi olan sistoskopiya aiddir.
- Funksional üsullar — orqan və toxumaların funksiyasının qrafik təsvirinə əsaslanan diaqnostika üsullarıdır. Bunlara əzələlərin müayinəsi — elektromioqrafiya, ürəyin müayinəsi — elektrokardioqrafiya, tənəffüs yollarının müayinəsi — spiroqrafiya daxildir.
- Fəza müayinəsi üsulları, məsələn, maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRT). Orqanizmin toxumalarının üç ölçülü təsviri sayəsində xəstəliklər ən erkən mərhələdə aşkar edilir.
Bədən temperaturunun niyə yüksəldiyini aydınlaşdırmaq üçün diaqnozun təsdiqi məqsədilə bir və ya bir neçə instrumental və laborator üsul təyin edilir.
Müalicə
Həkim xəstədə temperaturun niyə yüksəldiyini müəyyən etdikdən sonra dərman müalicəsi təyin olunur. Simptomatik terapiya kimi bədən temperaturunu aşağı salan preparatlar — antipiretiklər, orqanizmdə mübadilə proseslərini normallaşdırmaq üçün infuzion məhlulların yeridilməsi tətbiq olunur. Müalicə planına aşağıdakılar daxil ola bilər:
- Infeksion xəstəliklərdə mikrob əleyhinə preparatlar (antibakterial, göbələk əleyhinə, virus əleyhinə, parazit əleyhinə vasitələr);
- Iltihabi prosesin aktivliyini azaldan iltihab əleyhinə preparatlar;
- Autoimmün proseslər zamanı kortikosteroidlər.
Göstərişlərə əsasən əlavə olaraq fizioterapevtik müalicə tətbiq olunur. Peritonit, appendisit, kəskin xolesistit kimi kəskin vəziyyət inkişaf etdikdə cərrahi müdaxilə zəruridir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Temperatur, ağrı ilə yanaşı, pasiyentlər tərəfindən tez-tez diqqətsiz buraxılan əlamət olaraq qalır. Hərarət iltihabi vəziyyətin markeridir və təkamül baxımından sağ qalmaq üçün orqanizmə müdaxilə zərurəti barədə xəbərdarlıq etmək üçün formalaşmışdır. Temperaturun səbəbini müəyyən etməklə həyat üçün təhlükəli vəziyyətlərin qarşısını almaq mümkündür. Həkimə vaxtında müraciət aşağıdakı ağırlaşmaların qarşısını alır:
- Konvulsiya sindromu;
- Infeksion-toksik şok;
- Ağciyər ödemi;
- Hipertonik kriz;
- Qanın laxtalanmasının pozulması;
- Tənəffüsün dayanması;
- Miokard infarktı;
- Şişin metastazlaşması.
Hansı həkimə müraciət etməli
Temperatur yüksəldikdə terapevtə, ümumi təcrübə həkiminə və ya pediatra müraciət etmək lazımdır. İlkin diaqnoz qoyulduqdan sonra zərurət yarandıqda xəstə lazımi profilli mütəxəssisə yönləndirilir.
Yadda saxla!
Klinik təcrübədə «naməlum mənşəli hərarət» termini istifadə olunur. Bu, hipertermiyanın səbəbinin müəyyən olunmadığı vəziyyətdir. Bunun arxasında çox vaxt effektiv müalicə oluna bilən xəstəliklər gizlənir. Müasir müayinə üsulları sayəsində belə diaqnozlu xəstələrin sayı xeyli azalmışdır. Temperaturun niyə qalxa biləcəyini invaziv üsullardan minimal istifadə ilə tez müəyyən etmək mümkündür. Vaxtında diaqnostika bədxassəli törəmələrdə belə letallığı azaldır və xəstələrin həyat keyfiyyətini artırır.
Suallar və cavablar
Hər iki termometr eyni dərəcədə dəqiqdir, lakin tərkibində civə olan termometrlərin təhlükəli olması səbəbindən bir çox ölkədə onların satışı və istifadəsi məhdudlaşdırılıb və ya qadağan edilib. Elektron termometrin ölçmədəki xətaları sensorun dəriyə tam bitişməməsi ilə bağlıdır. Qalinstan tərkibli termometrlərdə belə çatışmazlıq yoxdur.
Bu, təbii dövri prosesdir, bütün insanlarda temperatur sutka ərzində dəyişir, ən aşağı həddə səhər saat 5-6 radələrində, ən yuxarı həddə isə axşam saat 17-21 arasında çatır.
Əgər uşaq 1,5-2 dəqiqədən çox hərəkətsiz vəziyyətdə qala bilmirsə, infraqırmızı termometr seçmək daha yaxşıdır. Onun qiyməti adətən analoqlarından yüksək olur. Kontaktsız cihazdan yalnız alın, gicgah və qulaq keçidi nahiyəsində istifadə etmək olar.
Bədən temperaturu qoltuqaltı çuxurlarda, ağız boşluğunda, qasıq büküşlərində və düz bağırsaqda ölçülür.
