Badamcıqlarda tıxaclar ağızdan xoşagəlməz qoxuya və boğazda narahatlığa səbəb olur. Məqalədə onların nə üçün yarandığı, necə kənarlaşdırıldığı və evdə nə etmək olmadığı izah olunur.
Damaq badamcıqları udlağa girişin hər iki tərəfində yerləşən limfoid toxuma yığınıdır. Onlar immun sisteminin mühüm hissəsidir və infeksiyanın tənəffüs yollarına keçməsinə mane olan özünəməxsus baryer rolunu oynayır. Badamcıqların səthində çoxlu sayda qırışlar, yəni kriptalar və lakunalar var. Bu qırışlar selikli qişanın sahəsini əhəmiyyətli dərəcədə artırır və qoruyucu funksiyanı gücləndirir.
Bəzi insanlarda kriptaların dərinliyində ölmüş və canlı bakteriyalar, leykositlər, mikroorqanizmlərin həyat fəaliyyətinin məhsulları və qida qalıqları toplanır. Nəticədə xaricən ağımtıl və ya sarımtıl törəmə kimi görünən tıxac yaranır. Bu tıxaclar qoxu və narahatlıq yaradır, təkrarlanan iltihabın səbəbi ola bilər.
Boğazda tıxaclar niyə əmələ gəlir
Tıxacların əmələ gəlməsinin əsas səbəbi xroniki tonzillitdir. Bir qayda olaraq, o, anginanın ağırlaşması olur və həkimin tövsiyələrinə riayət edilmədikdə, məsələn, antibiotiklərin qəbulu rejimi pozulduqda yaranır. Həmçinin problem aşağıdakıların fonunda yarana bilər:
- badamcığın qida ilə mexaniki zədələnməsi;
- badamcıqların quruluşunun fərdi xüsusiyyətləri, nəticədə onların özünütəmizləmə prosesinin pozulması;
- ağız boşluğunda yerli immunitetin zəifləməsi, məsələn, stomatoloji xəstəliklərin, siqaret çəkmənin və s. fonunda;
- burun nəfəsinin pozulması, adenoid, sinusit, ağızla nəfəs alma;
- ağız boşluğunun gigiyenasına riayət edilməməsi.
Badamcıqlardakı tıxaclar nə ilə təhlükəlidir
Badamcıqlardakı tıxaclar sadəcə patoloji möhtəviyyatın yığını deyil. Onlar mikroorqanizmlər, o cümlədən hemolitik streptokokk üçün əlverişli mühitdir. Mikroblar dolmuş kriptanın şəraitində uzun müddət mövcud ola bilər. Yerli immunitetin azalması iltihabi prosesin inkişafına şərait yaradır.
Bu zaman infeksiya yalnız badamcıqların özlərini deyil, digər strukturları da, məsələn, orta qulağı, burun yan boşluqlarını əhatə edə bilər. Uzun müddətli xroniki ocaq bəzən ürək, oynaqlar və böyrəklər kimi uzaq orqanlara da təsir göstərə bilər. Məhz buna görə tıxacları vaxtında kənarlaşdırmaq vacibdir. Pasiyent otorinolarinqoloqa nə qədər tez müraciət edərsə, problemin öhdəsindən gəlmək bir o qədər asan olar.
Boğazda tıxacların olma əlamətləri
Əksər hallarda tıxaclar ağız boşluğunun müayinəsi zamanı yaxşı görünür. Onlar badamcıqların çəhrayı səthində açıq rəngli ləkələr kimi seçilir. Törəmələrin ölçüsü bir neçə millimetrdən bir santimetrə qədər dəyişə bilər. Bəzi pasiyentlərdə tək-tək tıxaclar aşkar edilir, digərlərində isə onlar praktiki olaraq bütün badamcıqları örtür.
- boğazda yad cisim hissi və ya quruluq;
- ağızdan xoşagəlməz qoxu;
- udma zamanı narahatlıq və ya yüngül ağrı;
- badamcıqların böyüməsi, qövslərin qalınlaşması;
- ağ və ya sarımtıl dənələrin ağızdan çıxması;
- iltihab kəskinləşdikdə yüksək hərarət, güclü boğaz ağrısı.
Bu simptomlar meydana çıxdıqda otorinolarinqoloqun köməyi tələb olunur.
Xroniki tonzillitin müalicə üsulları
Xroniki tonzillitin kəskinləşməsi udlaqda və badamcıqlarda olan hər hansı iltihabi proses kimi müalicə olunur. Pasiyentə aşağıdakı vasitələr təyin edilə bilər:
- antibakterial preparatlar;
- antiseptik spreylər və qarqaralar;
- iltihabəleyhinə və ağrıkəsici vasitələr;
- hərarət yüksək olduqda hərarətsalıcı vasitələr.
Vəziyyətdən asılı olaraq müalicə sxemi fizioterapiya, immunitetin stimullaşdırılması üçün vasitələr və s. ilə tamamlana bilər. Dərmanların növünü və müddətini yalnız həkim təyin edir. İltihabi proses aradan qaldırıldıqda badamcıqlardan tıxacların kənarlaşdırılması məsələsi qoyulur.
Tıxacların kənarlaşdırılma üsulları
Otorinolarinqoloqlar tıxacların kənarlaşdırılması üçün bir neçə üsuldan istifadə edir. Ən çox tətbiq olunan iki üsul yuyulma və aparat üsuludur.
| Üsul | Necə aparılır | Xüsusiyyətləri |
|---|---|---|
| Şprislə yuma | Xüsusi kanyula ilə problemli nahiyəyə antiseptik məhlul şırnağı verilir | Klassik üsul, səth təmiz olana qədər təkrarlanır |
| Aparat üsulu (vakuum və ultrasəs) | İşçi ucluq badamcığın səthinə qoyulur, lakunaların möhtəviyyatı sorulur, ultrasəs təsir göstərir | Daha sürətli, toxuma bərpasını dəstəkləyə bilər |
Birinci halda həkim su və ya antiseptik məhlulla doldurulmuş şprisdən istifadə edir. Ucluğa elastik kanyula taxılır və maye təzyiqi toplanmış möhtəviyyatı yuyub aparır. İkinci halda xüsusi aparat vakuum və ultrasəsdən istifadə edərək lakunaların möhtəviyyatını sorur. Seçim klinikanın avadanlığından və pasiyentin vəziyyətindən asılıdır.
Müalicə kursu adətən bir neçə seansdan ibarət olur və prosedurdan sonra badamcıqlar antiseptiklə işlənir. Seansların sayını həkim təyin edir.
Prosedur necə keçir
- Müayinə. Otorinolarinqoloq boğazı və badamcıqları müayinə edir, kəskin iltihab olmadığına əmin olur.
- Yerli ağrısızlaşdırma. Zərurət olduqda boğaz spreylə yerli anesteziya edilir ki, öyümə refleksi azalsın.
- Yuma və ya aspirasiya. Tıxaclar seçilmiş üsulla kənarlaşdırılır, kriptalar təmizlənir.
- Antiseptik işləmə. Badamcıqların səthi antiseptik məhlulla işlənir.
- Tövsiyələr. Prosedurdan sonra bir neçə saat yeməkdən və içməkdən çəkinmək, qarqara və baxım qaydaları barədə təlimat verilir.
Tıxacların əmələ gəlməsinin profilaktikası
Badamcıqlarda tıxacların əmələ gəlməsi riskini azaltmaq üçün lazımdır:
- anginanın müalicəsi zamanı həkimin tövsiyələrini diqqətlə yerinə yetirmək;
- kariesi və dişlərin, diş ətinin digər iltihabi xəstəliklərini vaxtında müalicə etmək;
- ağız boşluğunun gigiyenasına nəzarət etmək, dili təmizləmək;
- başqasının diş fırçalarından istifadə etməmək;
- siqaretdən və soyuq içkilərdən qaçmaq, kifayət qədər maye qəbul etmək;
- burun nəfəsini bərpa etmək, adenoid və sinusitləri müalicə etmək.
Tıxaclar və ağızdan gələn qoxu
Badamcıqlardakı tıxacların ən narahat edici təzahürlərindən biri ağızdan xoşagəlməz qoxudur. Tıxacın tərkibində bakteriyaların həyat fəaliyyəti nəticəsində kükürd tərkibli qazlar əmələ gəlir. Bu, pasiyentin sosial həyatına, ünsiyyətə təsir edə bilər, çoxları isə qoxunun səbəbini dişlərdə və ya mədədə axtarır.
Ağızdan qoxu yalnız badamcıqlarla bağlı olmaya bilər. Dişlərin kariesi, diş ətinin iltihabı, dilin üzərindəki ərp, mədə-bağırsaq xəstəlikləri, sinusit də səbəb ola bilər. Bu səbəbdən müayinə kompleks olmalıdır: otorinolarinqoloq, stomatoloq və lazım gələrsə, qastroenteroloq. Yalnız ağız nanə spreyi və ya saqqız istifadə etmək problemin həllini vermir.
Müalicədən sonra baxım və tövsiyələr
Tıxacların kənarlaşdırılmasından sonra badamcıqların bərpası və yenidən tıxaclar əmələ gəlməsinin qarşısını almaq üçün bir neçə tövsiyəyə əməl etmək lazımdır.
- prosedurdan sonra bir neçə saat yeməkdən və içməkdən çəkinin, çox isti və ya turş qidalardan uzaq durun;
- həkimin təyin etdiyi antiseptik qarqaraları göstərilən qaydada istifadə edin;
- gündə iki dəfə dişləri və dili fırçalayın, ağızı yuyun;
- kifayət qədər maye için, ağız quruluğundan qaçının;
- iltihab əlamətləri (hərarət, ağrı) olarsa, həkimə bildirin;
- müalicə kursundan sonra nəzarət müayinəsindən keçin.
Tıxacların tez-tez təkrarlanması xroniki tonzillitin sönmədiyini göstərir. Belə hallarda həkim müalicə planını yenidən nəzərdən keçirir.
Kimə uyğun deyil
Diqqət!
- Tıxacları müstəqil kənarlaşdırmağa cəhd etməyin. Nə pambıq çöplər, nə diş çöpləri, nə də barmaqlar bu prosedur üçün uyğun deyil. Belə manipulyasiyalar badamcığın zərif toxumasını zədələyə və güclü iltihab yarada bilər.
- Kəskin angina, yüksək hərarət və irinli iltihab zamanı yuma prosedurundan əvvəl müalicə aparılmalıdır.
- Qanaxma pozğunluğu və ya qanazalıcı dərman qəbul edən pasiyentlər həkimə bu barədə məlumat verməlidir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Həkimə müraciət edin
- boğazda təkrarlanan tıxaclar və ağızdan davamlı xoşagəlməz qoxu;
- tez-tez təkrarlanan angina və boğaz ağrısı;
- udma çətinliyi, bir tərəfli boğaz ağrısı, yüksək hərarət;
- badamcıqda yara, qanaxma və ya bir tərəfli böyümə;
- boyun limfa düyünlərinin böyüməsi.
Əlaqəli Xəstəliklər
Xroniki tonzillit
Xroniki tonzillit badamcıqların uzunmüddətli və ya təkrarlanan iltihabi vəziyyətini təsvir edir. Təkrarlanan boğaz ağrısı və tonzillolitlər kimi şikayətlərlə…
İstiqamət: Otolarinqologiya / Pediatriya
Tez-tez Verilən Suallar
Tıxaclar mikroorqanizmlər üçün əlverişli mühit yarada və iltihabın təkrarlanmasına səbəb ola bilər. Vaxtında kənarlaşdırılması və xroniki tonzillitin müalicəsi tövsiyə olunur.
Yox. Pambıq çöp, diş çöpü və ya barmaqla çıxarmaq toxumanı zədələyə, infeksiyanı dərinə itələyə bilər. Yalnız həkim tərəfindən təmizlənmələri məsləhətdir.
Prosedur adətən ağrısızdır, bəzən yüngül narahatlıq və ya öyümə refleksi ola bilər. Lazım gələrsə, boğaz yerli spreylə ağrısızlaşdırılır.
Seansların sayı badamcıqların vəziyyətindən asılıdır. Bir neçə seansdan ibarət kurs təyin edilə bilər, lazım olarsa, bir neçə aydan sonra təkrar edilir. Həkim fərdi plan müəyyən edir.
Əksər hallarda konservativ müalicə kifayət edir. Tez-tez təkrarlanan angina və ağırlaşmalar olduqda isə otorinolarinqoloq tonzillektomiya (badamcıqların çıxarılması) məsələsini müzakirə edə bilər.
Bəli, uşaqlarda da tıxaclar yarana bilər, xüsusilə tez-tez angina keçirənlərdə. Uşaqda boğazda narahatlıq, ağız qoxusu və təkrarlanan iltihab olduqda otorinolarinqoloqa göstərmək lazımdır. Prosedurun uşağa uyğunluğunu və üsulunu həkim müəyyən edir.
Həmişə yox. Bəzi insanlarda badamcıqların quruluşu tıxacların yaranmasına şərait yaradır. Lakin tez-tez təkrarlanan tıxaclar, boğaz ağrısı və hərarət xroniki tonzillit əlaməti ola bilər və müayinə tələb edir.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.