Burun polipləri xoşxassəli törəmələrdir, lakin burun tənəffüsünü pozur və təkrar yaranmağa meyllidir. Məqalədə onların nədən əmələ gəldiyi və kənarlaşdırılmanın necə aparıldığı danışılır.
Burun polipləri burun və burunətrafı ciblərin selikli qişasının xoşxassəli, yumşaq, ağrısız törəmələridir. Onlar adətən allergik xəstəliklərin, burunətrafı ciblərin xroniki iltihabi xəstəliklərinin, burun boşluğu strukturlarının pozğunluqlarının, məsələn, burun çəpərinin əyriliyinin nəticəsində yaranır. Poliplər burun vasitəsilə tənəffüsün davamlı çətinləşməsinə gətirib çıxara bilər ki, bu da çoxlu narahatlıq yaradır və ümumi sağlamlıq üçün təsirsiz ötüşmür.
Polipin müalicə taktikası kiçik törəmələrdə dərman müalicəsindən böyük və tənəffüsə mane olan törəmələrdə cərrahi müdaxiləyə qədər dəyişə bilər. Aşağıda müasir endoskopik üsul, onun üstünlükləri və məhdudiyyətləri haqqında məlumat verilir.
Burun polipləri nədir
Polip burun və ya cib selikli qişasının uzunmüddətli iltihabı fonunda formalaşan yumşaq, damcıya bənzər törəmədir. Burun boşluğuna asılı şəkildə yerləşir və hava axınına mane olur. Poliplər tək və ya çoxsaylı, bir və ya hər iki burun yarısında ola bilər. Xəstəliyin gedişi fərdidir: bəzi hallarda yavaş böyüyür, bəzi hallarda isə müalicədən sonra təkrar yaranır.
Bu törəmələr infeksiya deyil, orqanizmin xroniki iltihaba cavabıdır. Buna görə səbəb aradan qaldırılmadıqda polipin təkrar böyümə ehtimalı qalır.
Poliplərin yaranma səbəbləri
Aşağıdakı amillər burun poliplərinin inkişafına zəmin yarada bilər:
- allergik rinit və digər allergik xəstəliklər;
- burunətrafı ciblərin xroniki iltihabı (xroniki sinusit);
- bronxial astma, xüsusilə bəzi ağrıkəsicilərə həssaslıqla birləşdikdə;
- burun çəpərinin əyriliyi və burun boşluğunun digər anatomik xüsusiyyətləri;
- təkrarlanan infeksiyalar;
- irsi meyillilik.
Bəzən səbəb dəqiq müəyyən edilə bilmir. Bununla belə, yanaşı xəstəliklərin müalicəsi təkrarlanmanın qarşısını almaqda mühüm rol oynayır.
Simptomlar
Polip kiçik olduqda şikayət verməyə bilər. Böyüdükcə aşağıdakı əlamətlər yaranır:
- davamlı burun tıxanması və burunla tənəffüsün çətinləşməsi;
- ağızla tənəffüs, gecə xoruldama;
- qoxu hissinin azalması və ya itməsi;
- dad hissinin zəifləməsi;
- burundan selikli ifrazat, boğazın arxasına axma hissi;
- üzdə dolğunluq, baş ağrısı;
- səsin burun tonunda olması.
Diaqnostika
Diaqnozu otolarinqoloq qoyur. Şikayətlərin toplanmasından və baxışdan sonra aşağıdakı müayinələr təyin oluna bilər:
| Müayinə | Nəyi göstərir |
|---|---|
| Endoskopik rinoskopiya | Burun boşluğunda polipin yerini, ölçüsünü və sayını |
| Kompüter tomoqrafiyası | Burunətrafı ciblərin vəziyyətini, iltihabın yayılmasını və anatomik xüsusiyyətləri |
| Allergoloji müayinə | Allergik fonun olub-olmadığını |
| Qoxu və tənəffüs testləri | Funksional pozğunluğun dərəcəsini |
| Histoloji müayinə | Şübhəli hallarda törəmənin xoşxassəli olduğunu təsdiq edir |
Hansı hallarda dərman, hansı hallarda cərrahi müalicə
Kiçik poliplərdə və yüngül simptomlarda həkim burun spreyləri və iltihabəleyhinə müalicəni sınaqdan keçirə bilər. Dərmanların seçimi, müddəti və dozası yalnız həkim tərəfindən müəyyən edilir. Dərman müalicəsi kömək etmədikdə, polip böyükdürsə, tənəffüsü ciddi çətinləşdirirsə və ya təkrarlanan sinusit yaradırsa, cərrahi müdaxilə nəzərdən keçirilir.
Polipin kənarlaşdırılması simptomları aradan qaldırır, lakin iltihabın əsas səbəbini bir müdaxilə ilə yox edə bilməz. Buna görə əməliyyatdan sonra da müalicə və nəzarət davam etdirilir.
Ənənəvi və endoskopik üsul: fərqlər
Bu yaxınlara qədər poliplər metal ilgəyin köməyi ilə kənarlaşdırılırdı: ilgəyin əsası polipin ayaqcığına keçirilir və polipin bədəni tədricən kəsilərək burun boşluğundan çıxarılırdı. Belə əməliyyat aparılma zamanı diskomfortdan başqa, bir sıra çatışmazlıqlara da malikdir, xüsusən yaranan residivlər və poliplərin təkrar böyüməsi səbəbindən müntəzəm təkrarlar tələb edir. Üstəlik, bronxial astmadan əziyyət çəkənlərdə əməliyyat tutmalara səbəb ola bilər.
İlgək üsulu
- görmə nəzarəti məhduddur;
- cib boşluqlarına çatmaq çətindir;
- törəmənin qalıqları qala bilər;
- təkrarlanma ehtimalı daha yüksəkdir.
Endoskopik üsul
- optik avadanlıqla yaxşı görmə;
- cib boşluqlarında işləmək imkanı;
- selikli qişanın minimal travmatizasiyası;
- törəmənin daha dəqiq kənarlaşdırılması.
Endoskopik əməliyyat necə keçir
Bu metod xüsusi endoskopik avadanlığın istifadəsini nəzərdə tutur və adi cərrahiyyə zamanı əlçatmaz olan burun və cib boşluqlarında da əməliyyat aparmağa imkan verir. Əməliyyat endonazal, yəni burun vasitəsilə yerinə yetirilir, bu zaman heç bir dəri kəsiyi edilmir.
- Hazırlıq. Həkim analizləri, tomoqrafiyanı və xroniki xəstəlikləri nəzərə alır, anesteziya növünü müzakirə edir.
- Anesteziya. Əməliyyat yerli anesteziya altında yerinə yetirilə bilər ki, bu da pasiyentə hər hansı narahat hisslərdən qaçmağa imkan verir. Bəzi hallarda həkim ümumi anesteziyanı seçir.
- Kənarlaşdırma. Poliplər şeyver və ya mikrodebrider adlanan xüsusi alətin köməyi ilə kənarlaşdırılır; bu, selikli qişanın minimal travmatizasiyasına nail olmağa imkan verir.
- Cib boşluqlarının işlənməsi. Lazım olduqda cib ağızları genişləndirilir ki, iltihabın təkrarlanma ehtimalı azalsın.
- Yekun. Burun boşluğu təmizlənir, qanaxma yoxlanılır və lazım olarsa, tampon və ya xüsusi material qoyulur.
Metodun üstünlüklərindən biri cərrahın törəmələri tam kənarlaşdırmaq, onların təkrar böyüməsinə mümkün qədər az imkan vermək imkanının olmasıdır.
Əməliyyatdan sonrakı dövr
Əməliyyat stasionar şəraitdə aparılır. Stasionarda qalma müddəti əməliyyatın həcmindən, anesteziya növündən və pasiyentin vəziyyətindən asılıdır, bunu həkim müəyyən edir. Bərpa dövründə aşağıdakı ümumi qaydalar tətbiq olunur:
- İlk günlərBurun tıxanması və cüzi qanlı ifrazat normaldır. Burunu güclü sıxmaq, ağır qaldırmaq və isti duşdan çəkinmək lazımdır.
- İlk həftələrHəkimin təyin etdiyi burun yuyulması və dərmanlar müntəzəm tətbiq olunur. Selikli qişa tədricən sağalır, tənəffüs yaxşılaşır.
- Nəzarət baxışlarıEndoskopik baxışla qişanın sağalması qiymətləndirilir, lazım olduqda yaranmış qabıqlar təmizlənir.
- Uzunmüddətli müşahidəPolipin təkrar böyüməsinin qarşısını almaq üçün allergik və iltihabi fon nəzarətdə saxlanılır.
Təkrarlanmanın qarşısını almaq mümkündürmü
Poliplər xroniki iltihabın nəticəsi olduğu üçün cərrahiyyədən sonra da təkrar yaranma ehtimalı mövcuddur. Bu ehtimalı azaltmaq üçün aşağıdakı tədbirlər faydalıdır:
- həkimin təyin etdiyi burun müalicəsini və yuyulmasını müntəzəm aparmaq;
- allergiya aşkar edilibsə, allergenlə təmasın azaldılması və allerqoloqun müalicəsi;
- astma varsa, nəzarət altında saxlamaq;
- siqaretdən və tüstülü mühitdən uzaq durmaq;
- nəzarət baxışlarına vaxtında getmək.
Mümkün ağırlaşmalar
İstənilən cərrahi müdaxilə kimi polip əməliyyatı da müəyyən risklər daşıyır. Əksər ağırlaşmalar nadirdir və cərrahın təcrübəsi, düzgün hazırlıq və vaxtında nəzarətlə azalır:
- burun qanaxması;
- selikli qişalar arasında bitişmələrin yaranması;
- qoxu hissinin tam bərpa olunmaması;
- infeksiyanın qoşulması;
- çox nadir hallarda göz və ya kəllə-beyin ətrafı strukturlarla bağlı ağırlaşmalar.
Bu riskləri əməliyyatdan əvvəl həkimlə müzakirə etmək pasiyentin hüququdur.
Kimlər üçün uyğun deyil
Qeyd
Əməliyyat qərarı həkim müayinəsindən sonra verilir. Qan laxtalanma pozğunluqları, qan durulaşdıran dərmanların qəbulu, kəskin infeksiya, nəzarətsiz bronxial astma, ağır ürək-damar və digər yanaşı xəstəliklər müdaxilənin vaxtını və üsulunu dəyişə və ya əvvəlcədən müalicə tələb edə bilər.
Əməliyyata hazırlıq
Planlı əməliyyat öncəsi həkim müayinə nəticələrini qiymətləndirir və pasiyentə fərdi tövsiyələr verir. Ümumi qaydalar aşağıdakılardır:
- qan analizləri, elektrokardioqramma və lazım olduqda digər müayinələrin aparılması;
- daimi qəbul etdiyiniz dərmanlar barədə məlumat vermək, qan durulaşdıran vasitələri həkimin göstərişi olmadan dayandırmamaq;
- ağrıkəsicilərə və anesteziyaya allergiya halları barədə xəbər vermək;
- anesteziya növünə uyğun olaraq yemək və içməyə dair məhdudiyyətlərə əməl etmək;
- siqaretdən əməliyyatdan əvvəl və sonra imtina etmək.
Gündəlik həyatda burun qulluğu
Burun selikli qişasının sağlam qalması üçün gündəlik qulluq vacibdir. Duzlu məhlulla yuyulma qabıqları yumşaldır və allergenləri kənarlaşdırır. Quru havada nəmləndiricinin istifadəsi selikli qişanın qurumasının qarşısını alır. Tozlu mühitdə maska taxmaq, kimyəvi iyli maddələrdən qorunmaq, vaxtında allergiya müalicəsi aparmaq tövsiyə olunur.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Həkimə müraciət edin
- burun tıxanması bir neçə həftədən çox davam edirsə;
- qoxu hissi azalıbsa və ya itibsə;
- bir tərəfli burun tıxanması, qanaxma və ya şiddətli baş ağrısı varsa;
- əməliyyatdan sonra qanaxma dayanmırsa, hərarət yüksəlirsə, irinli ifrazat yaranırsa;
- gözdə şişkinlik, görmə pozğunluğu və ya güclü üz ağrısı olarsa — bu halda təxirə salmadan müraciət edin.
Əlaqəli Xəstəliklər
Burun polipləri
Burun polipləri burun və paranazal sinusların xroniki iltihabı fonunda yaranan yumşaq, xoşxassəli selikli qişa törəmələridir. Burun tutulması və…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Əlaqəli Xidmətlər
Burun poliplərinin çıxarılması
Polipotomiya burun boşluğunda və burunətrafı ciblərin selikli qişasında böyümüş poliplərin endoskopik üsulla çıxarılmasıdır. Əməliyyat burunla sərbəst nəfəs almağı…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Tez-tez Verilən Suallar
Bəli, ehtimal var, çünki polip xroniki iltihabın nəticəsidir. Səbəbin nəzarəti, müntəzəm müalicə və baxışlar riski azaldır, lakin zəmanət vermək mümkün deyil.
Əməliyyat anesteziya altında aparılır, ona görə ağrı hiss olunmur. Sonrakı günlərdə burun tıxanması və yüngül narahatlıq ola bilər, ağrının idarə olunması üçün həkim tövsiyə verir.
Əksər hallarda polipin kənarlaşdırılmasından sonra qoxu hissi yaxşılaşır, lakin bu, selikli qişanın vəziyyətindən və xəstəliyin müddətindən asılıdır. Tam bərpa hər kəsdə baş verməyə bilər.
Kiçik poliplərdə həkim dərman müalicəsini sınaqdan keçirə bilər, lakin böyük və tənəffüsə mane olan poliplərdə çox vaxt cərrahi müdaxilə lazım olur. Seçimi müayinədən sonra həkim edir.
Bu, əməliyyatın həcmindən, işin xarakterindən və sağalma sürətindən asılıdır. Ağır fiziki işdən və idmandan həkimin icazəsinə qədər çəkinmək tövsiyə olunur.
Bu, əməliyyatın həcmindən və qanaxma riskindən asılıdır. Bəzi hallarda tampon və ya xüsusi sarğı materialı qoyulur, bəzi hallarda isə tələb olunmur. Həkim bu barədə əməliyyatdan əvvəl məlumat verir.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.