Kəllənin əsasında ağrı, baş nahiyəsindəki digər narahatlıq növləri kimi, təhlükəli vəziyyətin əlaməti ola bilər. Bu səhifədə kəllənin əsasında ağrının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Nevroloq Neyrocərrah Revmatoloq Terapevt Travmatoloq-ortoped
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Kəllənin əsasında ağrı, baş nahiyəsindəki digər narahatlıq növləri kimi, təhlükəli vəziyyətin əlaməti ola bilər. Ağrının yüksək şiddəti və ya uzun sürməsi, travmadan sonra yaranması, hərarət, ürəkbulanma və ya qusma ilə birgə olması dərhal müayinədən keçmək üçün əsasdır. Digər hallarda diaqnostikadan planlı qaydada keçmək olar, lakin onu diqqətdən kənarda qoymaq olmaz.
Növləri
Kəllənin əsasında ağrı davametmə müddətinə görə aşağıdakı növlərə bölünür:
- Kəskin (təsirdən dərhal sonra yaranır);
- Yarımkəskin (bir neçə həftə və ya ay ərzində davam edir və ya təkrarlanır);
- Xroniki (illərlə narahat edir).
Səbəbləri
Kəllənin əsasında ağrının səbəbi bir və ya bir neçə amil ola bilər:
- Doğuşdan sonra həyat boyu əldə edilmiş və dölyanı dövrdə keçirilmiş travmalar;
- Dayaq-hərəkət sisteminin, o cümlədən birləşdirici toxuma displaziyalarının anadangəlmə anomaliyaları;
- Revmatik xəstəliklər;
- Qığırdaq toxumasının yaşlanması ilə bağlı degenerativ-distrofik xəstəliklər və proseslər.
Maddələr mübadiləsinin pozulması, vitamin və mikroelement çatışmazlığı zamanı distrofik dəyişikliklər daha sürətlə baş verir və boyunda ağrı ilə müşayiət olunan xroniki xəstəliklərin gedişini ağırlaşdırır.
Diaqnostika
Kəllənin əsasındakı ağrının səbəbini aydınlaşdırmaq üçün həkim xəstədə başqa şikayətlərin olub-olmadığını öyrənir, ağrı sindromunun yaranma vaxtı və şəraiti, əvvəlki müayinələrin nəticələri barədə suallar verir. Müşayiət edən problemlərin, məsələn, boyunda və ya qollarda hərəkət həcminin azalması və ya hissiyyatın zəifləməsinin təsviri mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Xəstə travma keçiribsə, onun necə və hansı şəraitdə baş verdiyini ətraflı danışmaq vacibdir.
Sonra mütəxəssis fiziki müayinə aparır: bədən istiliyini, nəbzi, arterial təzyiqi, tənəffüs tezliyini ölçür. Qəbulda nevroloji status, hərəki və həssaslıq funksiyaları qiymətləndirilir. İnsanın testlərdən kənar davranışına diqqət yetirilir ki, bu xüsusilə travmaların diaqnostikasında vacibdir. Məsələn, boyun şöbəsinin sınıqlarında xəstələr sınmış fəqərəyə düşən yükü azaltmaq üçün boynunu düzəldirlər, bəzən isə gəzərkən başını ənsə və çənə nahiyələrindən, yanlardan əlləri ilə tutub saxlayırlar. Fəqərələrin çıxıntılarına basdıqda ağrının yaranmasını aşkar edən palpasiya həkim tərəfindən aparılır.
Kəllənin əsasındakı ağrılarda istifadə olunan laborator üsullardan biri iltihabi dəyişiklikləri aşkar etmək məqsədilə klinik qan analizidir. Kəllənin əsasında başın və boynun arxa hissəsinin niyə ağrıdığını aydınlaşdırmaq üçün instrumental üsullar da təyin olunur:
- Iki proyeksiyada (ön və yan) rentgenoqrafiya onurğanın müstəvi təsvirini əldə etməyə imkan verir;
- Elektromioqrafiya — sakit vəziyyətdə və hərəkət zamanı əzələlərin elektrik potensiallarının qeydə alınması;
- Onurğa və baş toxumalarının virtual kəsiklərini və həcmli vizuallaşdırılmasını əldə etmək üçün KT və MRT;
- Dayaq-hərəkət aparatının anatomik strukturlarının bir neçə müstəvidə vizuallaşdırılması üçün rentgenoloji üsul olan kompüter tomoqrafiyası;
- Beynin elektrik fəallığını qiymətləndirmək üçün EEQ.
Zərurət olduqda digər müayinə üsulları da istifadə olunur, dar profilli mütəxəssislərin konsultasiyaları təyin edilir.
Müalicə
Xəstədə başın ənsə hissəsi ağrıdıqda və boyunda hərəkət pozulduqda, konservativ müalicə səbəblərə, ağrının şiddətinə və prosesin gedişinə uyğun seçilir. Müxtəlif farmakoloji qruplardan dərman vasitələri təyin olunur:
- Xolinolitiklər;
- Dofaminomimetiklər;
- Neyroleptiklər;
- Botulotoksin əsaslı vasitələr;
- Qeyri-steroid iltihab əleyhinə preparatlar;
- Xondroprotektorlar;
- Qlükokortikoidlər;
- Miorelaksantlar;
- Kalsium preparatları;
- B qrupu vitaminləri;
- Antidepressantlar;
- Narkotik olmayan opioid analgetiklər.
Dayaq-hərəkət sisteminin əksər xəstəliklərinin müalicəsində fizioterapiyadan istifadə olunur: elektroforez, zərbə dalğası terapiyası, lazer terapiyası, maqnitoterapiya, ultrafonoforez, elektroneyromiostimulyasiya.
Səbəbindən asılı olmayaraq, başın (əsasən arxa-aşağı hissəsinin) ağrıdığı, ənsə ətrafında ağırlıq hiss edildiyi və hərəkət həcminin azaldığı bütün boyun xəstəliklərində tibbi masaj yaxşı nəticə verir. Yaxalıq nahiyəsinin əllə və/və ya aparat vasitəsilə işlənməsi əzələ spazmını azaldır, yumşaq toxumalarda qan dövranını yaxşılaşdırır.
Osteoxondrozu və skolyozu olan xəstələr kürək əzələlərini, kürəkarası nahiyəni möhkəmləndirmək və düzgün duruş formalaşdırmaq üçün müalicəvi bədən tərbiyəsi kursları keçirlər. Boyun fəqərələrinin travması zamanı reabilitasiya həkimi, ənsədə və kəllənin əsasındakı ağrı tam keçdikdən sonra boyunda hərəkətlərin tam bərpası üçün məşq planı tərtib edir.
Spastik torticollisdə (boyunun əyilməsi) dərman müalicəsi nəticə vermədikdə, beynin qabıqaltı strukturlarından birinin destruksiyası (dağıdılması) və ya birinci-üçüncü boyun fəqərələrinin ön köklərinin bağlanması aparılır. Nadir hallarda boyun fəqərələrinin deformasiyası cərrahi üsullarla müalicə olunur:
- Denervasiya — fəqərə nahiyəsində sinir ucluğunun bütövlüyünün pozulması;
- Fasetektomiya — boyun fəqərələri arasındakı faset oynağının tam və ya qismən çıxarılması;
- Daresepsiya — fibroz halqadakı sinir ucluğunun dağıdılması.
Əgər ənsənin ağrımasının səbəbi boyun travmasıdırsa, həkimlər fəqərələrin sürüşməsinin qarşısını almaq üçün boyun və başın fiksasiyasını edirlər. Sonra alətli diaqnostika aparılır və sınıq aşkarlandıqda, sınıq hissələrinin repozisiyası və stabilləşdirilməsi üçün əməliyyat təyin olunur. Xarici və daxili bərkitmə sistemli metal birləşmələr və sümük transplantatlarından istifadə olunur. Cərrahi müdaxilə üsulunun seçimi kompressiyanın olub-olmamasından, sınığın yerləşməsindən və növündən, zədələnmiş fəqərələrin sayından asılıdır.
Zərbə nəticəsində yaranan hematoma iynə ilə drenaj edilir və sıxıcı sarğı qoyulur. İnfeksiya yoluxduqda onun açılması və irinli yaranın müalicə qaydalarına uyğun aparılması lazımdır.
Travma nəticəsində yaranan yarımçıxıqlarda fəqərələr əllə yerinə salınır və ya dartılır, sonra sərt yaxalıq və ya gips sarğısı qoyulur. Bəzi hallarda fəqərələr metal konstruksiya ilə fiksasiya olunur.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Dayaq-hərəkət sisteminin xroniki xəstəliklərində dəstəkləyici müalicənin olmaması xəstənin işləmək və özünə xidmət etmək qabiliyyətini itirməsinə səbəb olur. Boyun fəqərələrinin əyriliyi və travması zamanı arteriyanın lümeninin daralması səbəbindən işemik insult riski yaranır.
Fəqərələrin qeyri-stabil zədələnmələri onların yerdəyişməsi, onurğa beyni kanalının sıxılması və travmatik şok yaranması riski daşıyır. Onurğa beyninin zədələnməsi nəticəsində hərəki və həssaslıq funksiyaları itirilir və iflic formalaşır.
Boyun fəqərələri nahiyəsindəki hematoma onurğa beynini və onun köklərini sıxa bilər. Nəticədə parezlər (əzələ gücünün azalması) və iflic (hərəkət etmə qabiliyyətinin tam itirilməsi) yaranır.
Boyun fəqərəsinin yarımçıxığının ağırlaşmaları damarların, sinirlərin və onurğa beyninin sıxılması nəticəsində yaranır. Birinci və ikinci boyun fəqərələri nahiyəsində zədələnmə olduqda, ölümlə nəticələnə biləcək onurğa beyni kompressiyası riski mövcuddur.
Hansı həkimə müraciət etməli
Kəllənin əsasında ağrı olduqda nevroloqa, zədələnmə olubsa isə travmatoloqa müraciət etmək lazımdır. O, ilkin diaqnoz qoyacaq və zərurət olduqda əlaqədar profilli həkimə yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Boyun fəqərələri tez-tez avtomobil qəzası nəticəsində zədələnir. Yol-nəqliyyat hadisəsindən sonra güclü olmayan baş ağrısı, ənsədə qeyri-adi hiss və ya baş gicəllənməsi olduqda belə, vəziyyətin səbəbini müəyyən etmək üçün tibbi yardıma müraciət etmək lazımdır. Bağlanmış təhlükəsizlik kəməri, hava yastığı və kəskin əlamətlərin olmaması boyun travmasının olmadığına zəmanət vermir.
Boyunda, başda və ya kəllənin əsasında hər hansı ağrı hərtərəfli müayinə tələb edir. Nəzərə almaq lazımdır ki, yorğunluq və ya soyuqlama fonunda yaranan zərərsiz görünən əzələ spazmı belə mərkəzi sinir sistemi strukturlarında qan dövranının intensivliyini azaldır. Əlamət uzun müddət davam etdikcə beyin qan dövranının xroniki pozulması ehtimalı artır.
Suallar və cavablar
Stresli vəziyyətlərdə orqanizm təhrikedici amilə simpatoadrenal sistemin aktivləşməsi ilə cavab verir. Hormonlar arterial təzyiqin yüksəlməsinə, nəbzin sürətlənməsinə və periferik arteriyaların spazmına səbəb olur. Başın ənsə hissəsinin ağrımasının səbəbi məhz budur.
Baş yana çevrilmiş vəziyyətdə qarın üstə yatmaq əks göstərişdir, çünki bu zaman boyun əzələləri gərginlikdə olur. Kürək və ya böyür üstə yatmaq daha məqsədəuyğundur.
