Şmorlin yırtığı – fəqərəarası diskin pulpoz nüvəsinin fəqərə cisminin qapayıcı (son) lövhəsini aşaraq fəqərə cisminin süngəri sümük toxumasına basılmasıdır. Xəstəliyin müalicəsi ilə nevroloq məşğul olur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Şmorl düyünü
- intraspongioz disk yırtığı
Xəstəlik haqqında
Şmorlin yırtığı – fəqərəarası diskin pulpoz nüvəsinin fəqərə cisminin qapayıcı (son) lövhəsini aşaraq fəqərə cisminin süngəri sümük toxumasına basılmasıdır. Xəstəliyin müalicəsi ilə nevroloq məşğul olur.
Şmorlin yırtığı fəqərənin seyrəlmiş sümük toxuması sahələrini dolduran kiçik qığırdaq düyününü təmsil edir. Qabartı onurğa sütununun istənilən şöbəsində yarana bilər. Xəstəliyin tək və çoxsaylı formaları fərqləndirilir.
Uzun müddət xəstəlik klinik olaraq özünü göstərmir. Simptomlar yırtıq böyük ölçülərə çatdıqda və ya ağırlaşmalar, o cümlədən fəqərəarası yırtıq şəklində inkişaf etdikdə müşahidə olunur. Buna görə risk faktorları olduqda vaxtında nevroloqa onurğanın ətraflı diaqnostikası üçün müraciət etmək vacibdir.
Səbəbləri
Etioloji səbəb nəzərə alınmaqla Şmorlin yırtıqları belə olur:
- Ilkin (anadangəlmə) – doğuşdan mövcuddur (birləşdirici toxumanın yetərsizliyi nəticəsində inkişaf edir);
- ikincili (qazanılmış) – əlverişsiz amillərin təsiri nəticəsində inkişaf edir (travma, degenerativ xəstəliklər).
Alimlər belə nəticəyə gəliblər ki, Şmorlin yırtıqlarının inkişafı üçün fon hələ antenatal dövrdə, yəni uşaq ana bətnində olarkən formalaşır. Bu, birləşdirici toxumanın quruluş xüsusiyyətləri ilə əlaqədardır.
Şmorlin yırtıqlarının diaqnostika olunduğu 2 yaş pik dövrü mövcuddur:
- Uşaq və yeniyetmə yaş dövrü, sümük toxumasının aktiv böyüməsi baş verdiyi, lakin hansısa səbəbdən onun bəzi şöbələrdə ləngiyə bildiyi dövr.
- Sümük toxumasında mineral mübadilənin pozulması olan 50 yaşdan yuxarı insanlar.
Şmorlin yırtıqlarının inkişaf ehtimalını aşağıdakı amillər artırır:
- Orqanizmdə metabolik pozğunluqlar;
- onurğa sütununun bəzi şöbələrinin qidalanmasında disbalansa gətirib çıxaran duruş pozğunluqları;
- sıxılma nəticəsində sınıqlar, məsələn, gərilmiş ayaqlara düşmə, yuxarıdan zərbə və s.
Klinik mənzərə
Sümük toxumasında demək olar ki, ağrı reseptorları yoxdur, buna görə orada əmələ gələn çökəklik uzun müddət simptomsuz keçir. Ağrı olmur, hərəkət aktivliyi isə pozulmur. Bəzi hallarda xəstə tez yorulduğunu və bununla yanaşı bel əzələlərində gərginlik hiss etdiyini müşahidə edir. Xarakterikdir ki, şikayətlər qısa müddətli istirahətdən sonra, yəni onurğanın yüklənməsi azaldıqda keçib gedir. Daimi sızıltılı ağrı laqeyd edilmiş hallarda, yırtıq çox böyük ölçülərə çatdıqda meydana çıxır.
Daha ifadəli klinik mənzərə idmanla məşğul olan və ağır fiziki əmək görən insanlarda müşahidə olunur. Bu halda Şmorlin yırtığının olması gündəlik həyatın keyfiyyətinə təsir edir.
Lakin xəstəliyin nisbətən az simptomlu olmasına baxmayaraq, vaxtında müalicə tələb olunur. Müalicə olmadıqda ağırlaşmaların – fəqərə oynaqlarının artrozunun, onurğa köklərinin sıxılmasının və onurğa kanalının daralmasının yaranma ehtimalı yüksəkdir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Obyektiv müayinə məlumatları yalnız onurğa ilə bağlı problemlərin olmasını şübhələndirməyə imkan verir. Şmorlin yırtığını vizuallaşdırmağa əlavə tədqiqat metodları kömək edir. Skrininq diaqnostikası rentgenoqrafiyadır. Şəkildə xəstəliyin əlamətləri görünür:
- fəqərə cisminin qapanış lövhəsi altında dairəvi və ya oval çökəklik (defekt), çox vaxt ətrafında sklerozlaşma haşiyəsi ilə;
- qapanış lövhələrinin qeyri-bərabər sərhədləri;
- fəqərələrarası strukturların (pulpoz nüvənin və fibroz halqanın) kalsifikasiyası;
- fəqərələr arasında diskin ön hissəsində kiçik işıqlı yarıq.
Çətin diaqnostik hallarda Kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası aparılır.
Şmorlin yırtığının mümkün səbəbini dəqiqləşdirmək üçün laborator analizlər göstərilir.
Müalicə
Şmorl yırtığı çox vaxt simptomsuzdur və təsadüfən aşkar olunur; belə hallarda xüsusi müalicə tələb olunmur. Cərrahi müdaxilə yalnız istisna hallarda nəzərdən keçirilir, əsas yanaşma konservativ müalicədir. Artıq yaranmış sümük dəyişikliyini konservativ yolla aradan qaldırmaq mümkün deyil, buna görə müalicənin əsas məqsədi – ağrını azaltmaq, onurğaətrafı əzələləri möhkəmləndirmək, onurğanın funksiyasını qorumaq və prosesin irəliləməsinin qarşısını almaqdır.
Həkim-nevroloqlar tibbi elmin son meyllərinə ciddi şəkildə əməl edir və konservativ müalicə aparırlar. Əsas istiqamətlər 5-dir.
- Dərman müalicəsi istiqaməti. Ağrı olduqda qısa kurslarla qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar istifadə oluna bilər. Kalsium və D vitamini onların çatışmazlığı və ya osteoporoz olduqda sümük toxumasının möhkəmləndirilməsi üçün təyin olunur. Xondroprotektorların sübut bazası məhduddur.
- Dekompresiya istiqaməti. Onurğaya düşən yükün azaldılmasını və onurğaətrafı əzələlərin möhkəmləndirilməsini nəzərdə tutur. Üzgüçülük və akvaaerobika, qısa müddətə ortopedik korset geyinilməsi tövsiyə olunur; onurğanın dartılmasının (traksiyanın) sübut bazası məhduddur.
- Manual istiqamət. Masaj eyni vaxtda bir neçə vəzifəni həll etməyə imkan verir – əzələ spazmını aradan qaldırmaq, qan dövranını və limfa axınını lokal şəkildə yaxşılaşdırmaq. Masaj ağrını müvəqqəti azalda bilər, lakin sümük-qığırdaq strukturlarının formasını bərpa etmir.
- Müalicəvi gimnastika istiqaməti. Məşqlər masajın müalicəvi təsirlərini tamamlayır. Vacibdir ki, bütün məşqlər ani hərəkətlərsiz, hamar şəkildə yerinə yetirilməlidir. Şmorl yırtığı olan pasiyentlər düzgün həyat tərzi sürməyi öyrənməlidirlər; bu həyat tərzində xüsusi seçilmiş fiziki məşqlərin yerinə yetirilməsi üçün optimal vaxt ayrılır.
- Fizioterapevtik istiqamət. Fizioterapiya metodları əzələ spazmını və ağrını azaltmağa kömək edə bilər, lakin onların sübut bazası məhduddur və onlar müalicəvi gimnastikanı əvəz etmir.
Yadda saxlayın, Şmorl yırtığı hökm deyil, müalicə olunan xəstəlikdir. Əsas olan – vaxtında peşəkarlar tərəfindən tibbi yardım üçün müraciət etməkdir.
Profilaktika
Şmorlin yırtığının xüsusi profilaktikası yoxdur: onun yaranmasında fəqərələrin quruluşunun anadangəlmə xüsusiyyətləri mühüm rol oynayır. Lakin fəqərələrin cisimlərinə düşən həddindən artıq yükü azaltmaq və sümük toxumasını möhkəm saxlamaq mümkündür.
- Uşaq və yeniyetmələrdə, xüsusilə sürətli boy artımı dövründə, ağır atletika, gimnastika kimi onurğaya böyük şaquli yük düşən idman növləri ilə yalnız məşqçinin nəzarəti altında və yükü tədricən artırmaqla məşğul olun.
- Ağır əşyaları düzgün qaldırın: dizləri bükərək, beli düz saxlayaraq, yükü bədənə yaxın tutaraq.
- Bel və qarın əzələlərini möhkəmləndirən müntəzəm məşqlər, üzgüçülük onurğanı dəstəkləyir.
- Qidalanmada kifayət qədər kalsium və D vitamini olsun; həkim çatışmazlıq aşkar edərsə, onu düzəldin.
- 50 yaşdan sonra, xüsusilə qadınlarda, osteoporoz riskini həkimlə müzakirə edin və lazım olduqda sümük sıxlığını yoxlatdırın.
- Siqareti tərgidin: o, sümük toxumasını zəiflədir.
- Yıxılmaların və onurğa travmalarının qarşısını alın.
Yadda saxla!
Şmorlin yırtığı çox vaxt rentgen və ya MRT zamanı təsadüfən aşkarlanır və tək başına təhlükəli deyil. Əgər bel ağrısı yoxdursa, adətən yalnız müşahidə və onurğanı qoruyan həyat tərzi kifayət edir. Bel və ya kürək ağrısı bir neçə həftə keçmirsə, ayağa yayılırsa, nevroloqa müraciət edin.
Aşağıdakı hallarda dərhal təcili yardım çağırın:
- ayaqlarda qəfil zəiflik yaranıb;
- aralıq nahiyəsində və budların daxili səthində keyimə var;
- sidik və ya nəcisi saxlaya bilmirsiniz və ya sidik ifrazı çətinləşib.
Yaşlı insanda yüngül yıxılma və ya ağır əşya qaldırdıqdan sonra kəskin bel ağrısı, həmçinin hərarət, arıqlama və gecə ağrıları ilə müşayiət olunan bel ağrısı təxirə salınmadan müayinə tələb edir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Açıq oval pəncərə
- Afaziya
- Alkoqol polinevropatiyası
- Alsheymer xəstəliyi
- Amneziya
- Aqnoziya
- Ataksiya
- Baş beyin kistası
- Bayılma (sinkop)
- Bel osteoxondrozu
- Bel-kürək əzələlərinin mioziti
- Beyin damarlarının anevrizması
- Beyin damarlarının aterosklerozu
- Beyin qan dövranının xroniki çatışmazlığı
- Beyin silkələnməsi
Suallar və cavablar
Şmorlin yırtığının inkişafı üçün zəmin hələ ana bətnində formalaşa bilsə də, özü çox vaxt yeniyetməlik və gənclik dövründə, sürətli boy artımı zamanı rentgen müayinəsində təsadüfən aşkarlanır. Uşaqlarda simptomsuz gedir və adətən xüsusi şikayətə səbəb olmur, buna görə valideynlər onun mövcudluğundan tez-tez xəbərsiz qalır. Boy inkişafı başa çatdıqdan sonra yeni düyünlərin yaranma ehtimalı azalır. Hər hansı şübhə yarandıqda nevroloqa müraciət etmək məqsədəuyğundur.
Xeyr, Şmorlin yırtığının özü adətən əməliyyat tələb etmir, çünki sümük toxumasında ağrı reseptorları az olduğundan düyün çox vaxt simptom yaratmır. Müalicə əsasən konservativ olur — bel əzələlərinin gücləndirilməsi, yüklənmənin tənzimlənməsi və lazım gəldikdə ağrıkəsici yanaşmalar. Cərrahi müdaxilə yalnız çox nadir hallarda, digər ciddi onurğa patologiyası ilə birləşdikdə nəzərdən keçirilə bilər. Konkret taktikanı müayinədən sonra nevroloq müəyyən edir.
Əksər hallarda Şmorlin yırtığı zərərsiz qalır və ciddi fəsad yaratmır, çünki dəyişiklik sümük daxilində baş verir və ətraf sinir strukturlarına təsir etmir. Bununla belə, çoxsaylı və ya iri düyünlər fəqərə cisminin dayanıqlığını bir qədər azalda bilər, bu da ağır fiziki yüklənmə zamanı travma riskini artıra bilər. Nadir hallarda uzun sürən bel gərginliyi digər onurğa problemlərinin inkişafına fon yarada bilər. Buna görə mütəmadi müayinə faydalıdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
