Halitoz və ya ağızdan pis qoxu sosial problemlərə səbəb olan və çox vaxt müxtəlif xəstəliklərin inkişafından xəbər verən əlamətdir. Bu səhifədə ağızdan pis qoxunun səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Hepatoloq Otolarinqoloq Qastroenteroloq Stomatoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Halitoz və ya ağızdan pis qoxu sosial problemlərə səbəb olan və çox vaxt müxtəlif xəstəliklərin inkişafından xəbər verən əlamətdir. Əgər o tez-tez narahat edirsə, spreylər və ya nanə konfetləri ilə maskalamaqla kifayətlənmək olmaz, səbəbini tapıb aradan qaldırma üsullarını təklif edəcək həkimə müraciət etmək lazımdır.
Növləri
Nəfəs havasındakı birləşmələrdən asılı olaraq, qoxu belə qiymətləndirilir:
- Hidrogen-sulfid qoxusu (yumurta);
- Skatol və ya metilmerkaptan qoxusu (nəcis);
- Kadaverin qoxusu (çürümə);
- Dimetilsulfid qoxusu (kələm);
- Putressin qoxusu (ət);
- Izovalerian turşusu qoxusu (tər).
Ağızdan pis qoxu 2 növ olur.
- Həqiqi. Simptomun həqiqətən mövcud olduğu hallarda aşkar edilir: onun varlığını müayinə və baxış təsdiq edir.
- Psevdohalitoz. Obyektiv olaraq qoxu olmadığı, lakin pasiyentin ağzından pis qoxu gəlməsindən panik qorxu keçirdiyi (halitofobiya) hallarda aşkar edilir.
Səbəbindən asılı olaraq, fizioloji (xəstəliklərlə əlaqəli olmayan, məsələn, müəyyən qida növlərinin qəbulundan sonra yaranan) və patoloji (birbaşa xəstəliklərlə bağlı) halitoz ayırd edilir. İkinci yarımnöv də öz növbəsində oral — problemin mənbəyi ağız boşluğu ilə məhdudlaşan — və ekstraoral — halitozun səbəbi daxili orqanlarda yerləşən — kimi təsnif olunur.
Səbəbləri
Ağızdan pis qoxunun fizioloji səbəbləri qidalanma ilə bağlıdır: bəzi məhsullar (soğan, sarımsaq, kəskin ədviyyatlar) dildə və ya mədədə qalan, xoşagəlməz qoxuya səbəb olan maddələr saxlayır. Halitozu siqaretçəkmə və ya alkoqol qəbulu da provoka edir: onlar tez-tez ağızdan qoxu ilə bağlı olan selikli qişanın quruluğuna səbəb olur. Bu hallarda problemi tam aradan qaldırmaq üçün sadəcə pəhrizi düzəltmək, zərərli vərdişlərdən imtina etmək və dişləri fırçalamaq kifayətdir.
Əksər hallarda qoxunun mənbəyi ağız boşluğundadır. Anaerob bakteriyalar uçucu kükürd birləşmələri ayırır. Onlar daim mövcuddur, oksigenə çıxışın məhdudlaşdığı hallarda — məsələn, dildə qalın ağ təbəqə olduqda, periodontal ciblər formalaşdıqda, plombların və ya tacların hermetikliyi pozulduqda — fəallaşır.
- Diş və diş əti problemləri. Karies, periodontit və ağız boşluğunun digər patologiyaları tez-tez pis qoxunun yaranmasına səbəb olur. Bu, fəal iltihab prosesi, həmçinin patogen mikroorqanizmlərin artması ilə bağlıdır.
- Mikrofloranın pozulması. Düzgün olmayan pəhriz, antibiotik qəbulu və ya qarqara üçün antiseptik məhlullardan həddindən artıq istifadə bakteriyalar arasındakı balansı pozur: «faydalı» flora məhv olur, patogen flora isə fəal çoxalmağa başlayır. Problem çox vaxt alkoqoldan asılı insanlarda və ya siqaretçəkənlərdə rast gəlinir.
- Daxili orqanların xəstəlikləri. Ağızdan pis qoxunun ən çox rast gəlinən səbəbləri LOR orqanlarının (xroniki tonzillit, farinqit, sinusit) və mədənin (qastrit, duodenit) patologiyalarıdır, lakin ümumi intoksikasiya ilə müşayiət olunan qaraciyər və ya böyrək xəstəlikləri, tənəffüs sistemi orqanlarının xəstəlikləri də problemi yarada bilər.
- Emosional amillər. Nadir hallarda halitozun səbəbi stress, artan həyəcandır. Bu vəziyyətlər fonunda tüpürcək vəzilərinin işində dəyişikliklər baş verir: tüpürcək həcminin azalması selikli qişanın qurumasına, mikrofloranın balansının dəyişməsinə, pis nəfəs qoxusuna səbəb olur.
Həmçinin ağız boşluğu gigiyenasının düzgünlüyünü nəzərə almaq vacibdir. Standart tövsiyələrə uyğun sərtlikdə fırça ilə dişləri ən azı 2 dəqiqə fırçalamaq, habelə dişarası fırçalardan, irriqatorlardan, sapdan, dil üçün skreperdən istifadə etmək daxildir. Breket sistemləri və ya çıxarıla bilən protezlər taxıldıqda həkim xəstəyə dişlərin və diş ətlərinin sağlam qalması, nəfəsin təzə olması üçün fərdi tövsiyələr verir.
Ağızdan pis qoxuya təkcə kifayət qədər olmayan deyil, həm də həddindən artıq gigiyena da səbəb ola bilər: hər qəlyanaltıdan sonra dişləri fırçalamaq, nanə saqqızlarından, spreylərdən, losyonlardan daimi istifadə. Sağlam mikroflorani saxlamaq üçün ağızı adi su və ya bitki dəmləməsi ilə yaxalamaq kifayətdir.
Diaqnostika
Müayinədə ilk addım dişlərin və diş ətlərinin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün ağız boşluğunun baxışıdır. Stomatoloq qoxu ilə əlaqəli olan çürük, diş daşı, parodontit və digər problemli halları aşkar edir. Əlavə olaraq dilin və boğazın arxa divarının vəziyyəti qiymətləndirilir. Diaqnostikanın məqsədi ağız boşluğundakı infeksion proseslərin əlamətlərini aşkar etməkdir: pis qoxunun əsas səbəbi məhz bakteriyalardır.
Dişlər, diş ətləri, LOR orqanları qaydasındadırsa, qastroezofageal reflüksün, qaraciyər və ya böyrək çatışmazlığının, diabetin aşkar edilməsi üçün müayinə tövsiyə olunur.
- Laboratoriya analizləri. Kompleks müayinə çərçivəsində tüpürcəyin bakterioloji analizi, həmçinin qan və sidik analizləri aparılır.
- Haliometriya. Xüsusi testlərin köməyi ilə nəfəs havasında hidrogen-sulfid, metilmerkaptan, dimetilsulfid konsentrasiyası, həmçinin tüpürcəkdə spesifik bakteriyalar və laktaza aşkar edilir.
- Daxili orqanların USM-i. Diaqnostika qarın boşluğu orqanlarının vəziyyətinin iltihabi prosesləri və struktur dəyişiklikləri aşkar etmək üçün qiymətləndirilməsini əhatə edir.
- FEQDS. Fibroezofaqoqastroduodenoskopiya qida borusuna və mədəyə nazik çevik zondun daxil edilməsini nəzərdə tutur, bu da cihazın monitorunda həzm sisteminin yuxarı hissəsinin selikli qişasının vəziyyətini əks etdirir, zəruri hallarda histoloji müayinə üçün toxuma nümunəsi götürür.
- Rentgenoqrafiya. Rentgen burun ətrafı boşluqların, döş qəfəsi orqanlarının vəziyyətini ətraflı öyrənməyə imkan verir.
Aparılmış müayinənin nəticələrinə əsasən, ağızdan pis qoxunun effektiv müalicəsini təklif edəcək dar ixtisaslı həkimlərin konsultasiyaları təyin ediləcək.
Müalicə
Halitozun aşkar edilmiş səbəbindən asılı olmayaraq, ağız boşluğunun normal gigiyenasını bərpa etmək vacibdir. Həkim yaxşı pasta, optimal sərtlikdə fırça, dişarası boşluqları təmizləmək üçün diş sapı və ya irriqator seçməyə kömək edəcək, həmçinin yemək qalıqlarını «süpürəcək», lakin diş ətlərinə zərər verməyəcək düzgün fırçalama texnikasını öyrədəcək.
Standart tövsiyələr siyahısına həmçinin ətirli məhsulların məhdudlaşdırılması, təzə tərəvəz və meyvələrin miqdarının artırılması ilə düzgün qidalanma rasionu daxildir.
Halitozun patoloji səbəbi aşkar edildikdə ağızdan pis qoxunun müalicəsinə daxildir:
- Ağız boşluğunun sanasiyası;
- LOR orqanlarında xroniki infeksiya ocaqlarının aradan qaldırılması;
- Mədə-bağırsaq traktındakı iltihabların aradan qaldırılması, həzmin bərpası;
- Böyrək və qaraciyər funksiyasının normallaşdırılması, intoksikasiyanın aradan qaldırılması.
Xalq üsulları, həmçinin xüsusi pastillər, saqqızlar, spreylər və ağız yaxalayıcıları yalnız müvəqqəti effekt verən simptomatik terapiya vasitəsi kimi istifadə olunur. Onlar əsas müalicəni əvəz etmir, üstəlik vəziyyəti ağırlaşdıra da bilər.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Ağızdan pis qoxunun əsas ağırlaşmalarından biri sosial təcriddir. Halitozu olan insanlar utanc və özünə inamsızlıq hiss edir ki, bu da ictimai fəallığın və sosial əlaqələrin məhdudlaşmasına səbəb olur. Bu, şəxsi həyata, işə, ümumi vəziyyətə təsir edir.
Bundan əlavə, ağızdan pis qoxu müalicə və cərrahi müdaxilə tələb edən müxtəlif xəstəliklərin göstəricisidir. Diş ətlərinin və dişlərin, burun-udlaq orqanlarının, qaraciyərin, böyrəklərin, mədənin patologiyaları irəliləyəcək ki, bu da sonrakı müalicəni çətinləşdirəcək.
Halitozun son dərəcə təhlükəli nəticəsi xronik infeksiya ocaqları fonunda immun sistemə düşən yükdür. Nəticədə immunitet zəifləyəcək və insan patoloji mikroorqanizmlər qarşısında həssas olacaq. Həmçinin ürək əzələsinin, böyrəklərin, oynaqların zədələndiyi autoimmun proseslərin inkişaf riski var.
Hansı həkimə müraciət etməli
Xəstə pis qoxuya nəyin səbəb olduğunu bilmirsə, terapevtə, stomatoloqa və ya ailə həkiminə müraciət edə bilər. Həkim dəqiqləşdirici suallar verəcək, xəstənin anamnezini öyrənəcək, zərurət yarandıqda əlavə tədqiqatlar təyin edəcək, sonra isə daha ətraflı diaqnostika və müalicə üçün digər mütəxəssislərə yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Halitoz pasiyentlərin çox vaxt həkimə müraciət etməkdən utandığı həssas problemdir. Lakin əksər hallarda çürüyü müalicə edərək, iltihabi prosesləri dayandıraraq, mikroflora və ağız boşluğunun gigiyenasını nizamlayaraq pis qoxunu tam aradan qaldırmaq mümkündür. Həkimlə məsləhətləşmədən əvvəl xalq üsullarından və ya digər müalicə yollarından istifadə etməmək vacibdir: birincisi, onların effektivliyi aşağıdır və qoxunu heç vaxt tam gizlətmir, ikincisi isə problemin proqressivləşməsinə kömək edir. Bu, xüsusilə simptom daxili orqanların zədələnməsi ilə bağlıdırsa vacibdir. Patoloji proseslər inkişaf edərək ağır, o cümlədən həyat üçün təhlükəli ağırlaşmalara səbəb ola bilər.
Suallar və cavablar
Halitoz zamanı qoxuya uyğunlaşma baş verir, buna görə pasiyent problemi hiss etməməyə başlayır, lakin başqa insanda pis qoxunu hiss edir. Özünü yoxlamaq üçün biləyi yalayıb 20-30 saniyədən sonra iyləmək olar.
Xəstəliyin özü genetik olaraq irsi keçmir, lakin insan valideynlərindən ağızdan pis qoxu kimi simptoma səbəb olan patologiyalara meyllilik alır.
