Parodontoz termini adətən iltihabsız, tədricən gedən diş ətinin çəkilməsi və dişlərin köklərinin açılması üçün işlədilir. Müasir beynəlxalq təsnifatda ayrıca xəstəlik kimi istifadə olunmur – bu dəyişikliklər diş ətinin resessiyası və ya periodontit kimi qiymətləndirilir. Düzgün diaqnoz müalicəni müəyyən edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Diş ətrafı toxumaların distrofiyası (köhnəlmiş termin)
- periodontoz
- diş ətinin resessiyası
- Parodontosis
Xəstəlik haqqında
Regionumuzda «parodontoz» sözü çox vaxt istənilən diş əti problemi – qanama, dişlərin laxlaması, diş ətinin çəkilməsi – üçün işlədilir. Əslində bu şikayətlərin arxasında müxtəlif vəziyyətlər dayanır:
- diş ətinin resessiyası – diş əti kənarının iltihabsız aşağı çəkilməsi və köklərin açılması;
- gingivit – yalnız diş ətinin iltihabı; sümük zədələnmir, düzgün qulluqla tam geri dönür;
- periodontit (parodontit) – bakterial ərplə bağlı xroniki iltihab; dişi saxlayan bağlar və çənə sümüyü tədricən itirilir, dişlər laxlayır.
Diş əti xəstəlikləri yetkinlər arasında ən geniş yayılmış problemlərdən biridir, yaşla daha tez-tez rast gəlinir, lakin gənclərdə də, xüsusən siqaret çəkənlərdə və şəkərli diabeti olanlarda inkişaf edə bilər. Periodontit yetkin yaşda dişlərin itirilməsinin əsas səbəblərindən biridir. Proses illərlə ağrısız getdiyindən insanlar çox vaxt dişlər laxlamağa başlayanda müraciət edir. Vaxtında qoyulmuş diaqnoz və müalicə prosesi dayandırmağa və dişləri uzun illər qorumağa imkan verir.
Səbəbləri
Periodontitin əsas səbəbi diş səthində toplanan bakterial ərpdir; resessiya isə çox vaxt mexaniki və anatomik amillərlə bağlıdır. Riski artıran amillər:
- diş ərpi və daşı – diş əti kənarında toplanan bakteriyalar iltihab yaradır, daş isə ərpin təmizlənməsini çətinləşdirir;
- siqaret çəkmə – periodontitin ən güclü risk amillərindəndir, diş ətinin qanamasını «gizlədir» və müalicənin nəticəsini pisləşdirir;
- şəkərli diabet – xüsusən nəzarətsiz diabet iltihabı ağırlaşdırır; periodontit isə öz növbəsində şəkərin nəzarətini çətinləşdirir;
- irsi meyl və diş ətinin nazik biotipi – bəzi insanlarda diş əti və sümük təbəqəsi təbiətən nazik olur;
- sərt fırça və travmatik fırçalama – üfüqi «sürtmə» hərəkətləri diş ətinin resessiyasına səbəb olur;
- dişləm pozğunluğu, bruksizm (diş qıcırtma) – ayrı-ayrı dişlərə həddən artıq yük düşür;
- ortodontik müalicə – dişlərin sümük hüdudlarından kənara yerdəyişməsi resessiyaya gətirə bilər;
- keyfiyyətsiz plomb və protezlər – ərpin toplanması üçün əlverişli sahələr yaradır;
- hormonal dəyişikliklər – hamiləlik, menopauza; yaşla bağlı dəyişikliklər, osteoporoz;
- stress, immunitetin zəifləməsi və bəzi dərmanların yan təsiri (ağız quruluğu, diş ətinin böyüməsi).
Təsnifat
Müasir beynəlxalq təsnifatda diş ətrafı toxumaların xəstəlikləri aşağıdakı kimi qiymətləndirilir:
- gingivit – ərplə bağlı diş əti iltihabı, sümük itkisi olmadan;
- periodontit – sümük itkisinin dərinliyinə və müalicənin mürəkkəbliyinə görə dörd mərhələyə (I–IV), irəliləmə sürətinə görə isə üç dərəcəyə (A – yavaş, B – orta, C – sürətli) bölünür;
- nekrotik periodontal xəstəliklər – kəskin, ağrılı, adətən immunitetin zəifləməsi fonunda;
- diş ətinin resessiyası – iltihabsız və ya periodontitlə birgə ola bilər; dərəcəsi diş arası sahələrdə sümük və diş ətinin vəziyyətinə görə müəyyən edilir;
- sistem xəstəliklərinin ağız boşluğunda təzahürü kimi periodontal dəyişikliklər.
Klinik mənzərə
Xəstəlik uzun müddət ağrısız gedir. Ən çox rast gəlinən əlamətlər:
- dişləri fırçalayanda və ya bərk qida yeyəndə diş ətinin qanaması;
- diş ətinin qızarması, şişməsi, toxunduqda həssaslıq;
- diş ətinin çəkilməsi, dişlərin «uzun» görünməsi, köklərin açılması;
- soyuq, isti və turş qidaya qarşı dişlərin boyun hissəsinin həssaslığı;
- ağızdan davamlı pis qoxu, ağızda xoşagəlməz dad;
- diş əti ciblərindən irin ifrazı;
- dişlər arasında boşluqların yaranması, dişlərin yelpik kimi aralanması;
- dişlərin laxlaması, dişləmin dəyişməsi, çeynəmə zamanı narahatlıq.
Siqaret çəkənlərdə qanama zəif olur, ona görə xəstəlik daha gec aşkar edilir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər fonunda diş əti daha asan qanayır və şişir – bu dövrdə stomatoloji nəzarət xüsusilə vacibdir. Uşaqlarda və yeniyetmələrdə sürətli sümük itkisi nadir hallarda rast gəlinir və mütləq mütəxəssis tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər diş əti və ya üz nahiyəsində sürətlə artan ağrılı şişkinlik, yüksək hərarət, ağzın açılmasında və udmada çətinlik, diş əti kənarlarında ağrılı yaralar və boz ərp yaranıbsa.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu stomatoloq-periodontoloq qoyur. Əvvəlcə şikayətlər, ümumi xəstəliklər (diabet, ürək-damar xəstəlikləri), qəbul edilən dərmanlar, siqaret çəkmə və gigiyena vərdişləri soruşulur.
- Baxış və periodontal zondlama – xüsusi incə zondla diş əti ciblərinin dərinliyi, birləşmə itkisi, qanama və irin olub-olmaması ölçülür; bu, gingiviti periodontitdən ayırmağa imkan verir.
- Dişlərin laxlama dərəcəsinin və köklərin çatallanma sahələrinin qiymətləndirilməsi.
- Ortopantomoqramma və ayrı-ayrı dişlərin rentgen şəkilləri – sümük itkisinin həcmini və formasını göstərir; mürəkkəb hallarda konusvari şüa KT aparılır.
- Gigiyena indeksləri – ərpin miqdarını və qulluğun keyfiyyətini obyektiv göstərir.
- Risk amillərinin müayinəsi – göstəriş olduqda qanda şəkər və qlikozillənmiş hemoqlobin, endokrinoloq və ya terapevt konsultasiyası.
Nəticələrə əsasən periodontitin mərhələsi və irəliləmə sürəti müəyyən edilir. Diferensial diaqnostika iltihabsız resessiya, travmatik zədələnmələr, sistem xəstəliklərinin ağızda təzahürləri və nadir hallarda şiş prosesləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- dişlərin laxlaması, yerdəyişməsi və itirilməsi;
- diş əti absesləri, kəskin irinli iltihab;
- çeynəmə funksiyasının, nitqin və təbəssüm estetikasının pozulması;
- köklərin kariesi və açılmış köklərin davamlı həssaslığı;
- şəkərli diabetin nəzarətinin pisləşməsi;
- ürək-damar xəstəlikləri ilə əlaqə – xroniki iltihab ümumi orqanizmə təsir edə bilər;
- dişlərin itirilməsindən sonra sümük atrofiyası, protezləmə və implantasiyanın çətinləşməsi.
Müalicə
Müalicə diaqnozdan asılıdır: periodontitdə məqsəd iltihabı dayandırmaq və sümük itkisinin qarşısını almaq, resessiyada isə səbəbi aradan qaldırmaq və köklərin açılmasını məhdudlaşdırmaqdır. Müalicə mərhələlərlə aparılır.
- Peşəkar gigiyena və düzgün gündəlik qulluq – istənilən müalicənin əsası. Həkim fırçalama texnikasını, diş arası fırçaların və ya sapın seçimini öyrədir.
- Diş əti ciblərinin dərin təmizlənməsi (skeylinq və kök səthinin hamarlanması) – yerli keyləşdirmə ilə cib içindəki ərp və daş təmizlənir; periodontitin əsas qeyri-cərrahi müalicəsidir.
- Antibakterial vasitələr – yerli antiseptiklər, göstəriş olduqda yerli və ya sistem antibiotiklər; yalnız mexaniki təmizləmə ilə birlikdə və həkim təyinatı ilə istifadə edilir.
- Cərrahi periodontal müalicə – dərin ciblərdə qapaq əməliyyatları, bəzi hallarda sümük və toxumanın regenerasiyası üsulları.
- Diş ətinin resessiyasında – travmatik fırçalamanın dayandırılması, həssaslığın azaldılması, göstərişə görə diş ətinin plastikası (toxuma transplantı ilə köklərin örtülməsi).
- Laxlayan dişlərin şinalanması, dişləmin korreksiyası, ortodontik və ortopedik müalicə; itirilmiş dişlərin bərpası.
- Risk amillərinə nəzarət – siqaretdən imtina, diabetin kompensasiyası, bruksizmdə gecə kapası.
- Dəstəkləyici periodontal müalicə – müalicədən sonra həkimin müəyyən etdiyi intervallarla nəzarət və peşəkar təmizləmə; bu mərhələ buraxıldıqda xəstəlik tez-tez geri qayıdır.
Evdə pasiyent yumşaq fırça ilə səhər və axşam diqqətlə fırçalamalı, hər gün diş arası sahələri təmizləməlidir. Diş ətini «möhkəmləndirən» pasta, yaxalayıcı və xalq vasitələri tək başına periodontiti müalicə etmir və yalnız əlamətləri gizlədərək diaqnozu gecikdirə bilər. Antibiotikləri özbaşına qəbul etmək olmaz.
Profilaktika
- səhər və axşam yumşaq fırça ilə düzgün texnika ilə fırçalama, fırçanı müntəzəm dəyişmək;
- hər gün diş arası sahələrin diş sapı və ya diş arası fırçalarla təmizlənməsi;
- həkimin tövsiyə etdiyi intervallarla peşəkar gigiyena və stomatoloji baxış;
- siqaretdən imtina;
- şəkərli diabetin yaxşı nəzarəti;
- bruksizmdə gecə kapasından istifadə;
- şirniyyat və şəkərli içkilərin məhdudlaşdırılması, balanslaşdırılmış qidalanma;
- hamiləliyi planlaşdırarkən və hamiləlik zamanı stomatoloji nəzarət.
Hansı həkimə müraciət etməli
Diş əti problemlərində stomatoloqa, mümkün olduqda stomatoloq-periodontoloqa müraciət etmək lazımdır. Göstərişə görə ortodont, ortoped-stomatoloq, endokrinoloq və terapevt də müalicəyə cəlb edilir.
Yadda saxla!
«Parodontoz» deyilən vəziyyətin arxasında çox vaxt müalicə olunan periodontit dayanır – vaxtında müalicə dişləri qoruyur.
- Diş ətinin qanaması normal hal deyil – bu, iltihabın ilk əlamətidir.
- Diş ətinin çəkilməsi və ya dişlərin laxlaması olduqda periodontoloqa müraciət edin.
- Siqareti tərk etmək və diabetə nəzarət müalicənin effektivliyini artırır.
- Müalicədən sonra müntəzəm dəstəkləyici vizitləri buraxmayın.
Əlaqəli Xəstəliklər
Faydalı Məqalələr
Dişlərin peşəkar təmizlənməsi - prosedur nə qədər çəkir, nələri əhatə edir, nə tezliyi ilə etmək olar
Dişlərin peşəkar təmizlənməsi sadəcə modaya güzəşt və ya növbəti tibbi manipulyasiya deyil, gigiyenanın və patologiyaların qarşısının alınmasının mühüm…
İstiqamət: Stomatologiya
İmplantasiya. Sizin planınız varmı?
Dental implantologiyanın inkişafının müasir dövrü 1947-ci ildə italyan həkim F.Formiggini sümükdaxili implantatların diş protezləri üçün dayaq qismində fəaliyyət…
İstiqamət: Stomatologiya
Suallar və cavablar
Xeyr. Parodontit diş ətrafı toxumaların bakterial ərplə bağlı iltihabıdır və sümük itkisinə gətirir. «Parodontoz» isə köhnəlmiş termindir və adətən iltihabsız diş əti çəkilməsini nəzərdə tutur. Müasir diaqnostikada bu vəziyyətlər periodontit və diş ətinin resessiyası kimi qiymətləndirilir.
Öz-özünə geri qayıtmır. Lakin səbəb aradan qaldırıldıqda proses dayanır, bəzi hallarda isə diş ətinin plastikası ilə açılmış köklər örtülə bilər.
Çox vaxt bəli. İltihabın müalicəsi, dişlərin şinalanması və müntəzəm dəstəkləyici müalicə ilə dişləri uzun illər saxlamaq mümkündür. Bu, sümük itkisinin dərəcəsindən asılıdır.
Xeyr. Qanama çox vaxt ərpin yığılması ilə bağlı iltihabın əlamətidir və fırçalamağı dayandırmaq vəziyyəti pisləşdirir. Yumşaq fırça ilə diqqətli, lakin müntəzəm təmizləmə davam etdirilməli, qanama bir-iki həftədə keçmirsə, stomatoloqa müraciət etmək lazımdır.
Bəli, lakin yalnız iltihab müalicə edildikdən və nəzarət altına alındıqdan sonra. Periodontit keçirmiş pasiyentlərdə implant ətrafı iltihab riski daha yüksəkdir, ona görə gigiyena və dəstəkləyici vizitlər xüsusilə vacibdir.
Xəstəlik adi mənada yoluxucu sayılmır. Ağız bakteriyaları tüpürcəklə ötürülə bilər, lakin periodontitin inkişafı əsasən gigiyenadan, siqaretdən, diabetdən və irsi meyldən asılıdır.
Stomatologiya üzrə xəstəliklər
- Ağız boşluğu xərçəngi
- Ağız boşluğunun kandidozu
- Ağız boşluğunun leykoplakiyası
- Almacıq sümüyünün sınığı
- Alveolit (diş yuvasının iltihabı)
- Bruksizm
- Diş əti xərçəngi
- Diş kistası
- Dişləm pozğunluğu
- Dişlərin flüorozu
- Dişlərin hiperhəssaslığı
- Dovşandodaqlıq (dodaq yarığı)
- Gicgah-alt çənə oynağının disfunksiyası
- Gingivit
- Herpetik stomatit
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə diş ağrısı: stomatoloji müalicəni təxirə salmaq lazımdırmı?
Hamiləlik diş ağrısını aylarla dözmək üçün səbəb deyil. Müalicəsiz kariyes və infeksiya daha mürəkkəb problemə çevrilə bilər. Amerika…
İstiqamət: Stomatologiya / Ginekologiya
Dişin periodontit müalicəsindən sonra ağrılar
Yəqin ki, stomatoloji klinikaya getməzdən əvvəl prosedurun o qədər də xoş olmayacağından narahat olub qorxu keçirməyən adam yoxdur.…
İstiqamət: Stomatologiya
Diş müalicəsindən sonra diş ətində ağrılar
Diş ətindəki ağrı — istər dartıcı, istər sızıldayıcı, istərsə də deşici olsun — rahat yatmağa, yemək yeməyə və…
İstiqamət: Stomatologiya
Pulpit müalicəsindən sonra diş ağrıyır - niyə və ağrını necə aradan qaldırmalı
Pulpitin müalicəsi proseduru uğurla yerinə yetirildikdən sonra belə - pasiyentlər narahatlıq doğuran xoşagəlməz hisslərlə qarşılaşa bilərlər. Sual yaranır:…
İstiqamət: Stomatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
