Herpetik stomatit (herpetik gingivostomatit) sadə herpes virusunun ilk yoluxma zamanı ağız selikli qişasını zədələməsidir. Əsasən kiçik yaşlı uşaqlarda rast gəlinir: yüksək hərarət, diş ətinin şişməsi, ağızda çoxsaylı ağrılı yaralar yaranır. Uşaq ağrıdan yemək və içməkdən imtina edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Herpetik gingivostomatit
- kəskin herpetik stomatit
- birincili herpetik stomatit
- Gingivostomatitis herpetica
Xəstəlik haqqında
Herpetik stomatit sadə herpes virusu (əsasən 1-ci tip) ilə ilk yoluxma zamanı ağız boşluğunun selikli qişasının və diş ətlərinin iltihabıdır. İlk yoluxma çox vaxt bir yaşdan beş yaşa qədər baş verir – bu dövrdə anadan keçən anticisimlər artıq azalır, uşaq isə ətrafla fəal təmasda olur. Yeniyetmələrdə və böyüklərdə də ilk yoluxma mümkündür, bu zaman xəstəlik bəzən boğaz iltihabı şəklində keçir.
Bəzi uşaqlarda infeksiya əlamətsiz və ya yüngül keçir, digərlərində isə yüksək hərarət və ağızda çoxsaylı ağrılı yaralarla ağır stomatit inkişaf edir. Virus orqanizmdən tam xaric olmur: sinir düyünlərində ömürlük «yatmış» vəziyyətdə qalır və gələcəkdə soyuqdəymə, stress, günəş şüası fonunda dodaqda «uçuq» şəklində aktivləşə bilər.
Xəstəlik adətən bir-iki həftə ərzində iz qoymadan sağalır. Əsas təhlükə ağrı səbəbindən yemək və xüsusən maye qəbulundan imtina və bunun nəticəsində susuzlaşmadır. Ona görə valideynlərin əsas vəzifəsi uşağın kifayət qədər içməsini təmin etməkdir.
Səbəbləri
Xəstəliyin səbəbi sadə herpes virusudur. Virus çox yoluxucudur və yaxın təmas zamanı asanlıqla keçir. Yoluxmaya və ağır gedişə şərait yaradan amillər bunlardır:
- Törədici – sadə herpes virusu, çox vaxt 1-ci tip; nadir hallarda 2-ci tip;
- Ötürülmə yolları – tüpürcəklə, öpüş zamanı, ortaq qaşıq, fincan, əmzik və oyuncaqlar vasitəsilə;
- Yoluxma mənbəyi – dodağında uçuq olan böyüklər, eləcə də heç bir əlaməti olmadan virus ifraz edən daşıyıcılar;
- Kiçik yaş – bir-beş yaşlı uşaqlarda immunitet hələ bu virusla tanış deyil;
- Uşaq kollektivi – uşaq bağçası, qrupda oyuncaqların paylaşılması;
- Diş çıxarma dövrü, ağız selikli qişasının zədələnməsi – virusun daxil olmasını asanlaşdırır;
- İmmunitetin zəifliyi və atopik dermatit – xəstəliyin ağır və yayılmış gedişi riskini artırır.
Klinik mənzərə
Xəstəlik kəskin başlayır. Yaralar görünməzdən bir-iki gün əvvəl ümumi əlamətlər yaranır, sonra ağız boşluğunda tipik dəyişikliklər üzə çıxır:
- yüksək hərarət, halsızlıq, narahatlıq, şıltaqlıq, yuxunun pozulması;
- diş ətlərinin parlaq qızarması, şişməsi, toxunanda asanlıqla qanaması – xəstəliyin ən xarakterik əlamətidir;
- dildə, yanaqların daxili səthində, damaqda, dodaqlarda çoxsaylı xırda qabarcıqlar; onlar tez partlayır və sarımtıl örtüklü, qırmızı haşiyəli ağrılı yaralara çevrilir;
- ağız ətrafında, dodaqların sərhədində və çənədə dəridə qabarcıqlar və qartmaqlar;
- bol tüpürcək axması, ağızdan xoşagəlməz qoxu;
- boyun və çənəaltı limfa düyünlərinin böyüməsi və ağrılı olması;
- yemək, içmək, bəzən hətta su udmaqdan imtina.
Yeniyetmələrdə və böyüklərdə ilk yoluxma çox vaxt boğaz ağrısı və badamcıqlarda yaralarla gedir. Hamiləlikdə ilk dəfə herpes infeksiyası (xüsusən cinsiyyət nahiyəsində) yaranarsa, mütləq ginekoloqa məlumat vermək lazımdır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər:
- uşaq maye qəbul etmir, sidik ifrazı azalıb, uşaq bezi saatlarla quru qalır, ağlayanda göz yaşı yoxdur, dodaqlar və dil qurudur;
- uşaq süstdür, çox yatır, oyatmaq çətindir – bu hallarda 103-ə zəng edin;
- gözlərdə qızartı, ağrı, işıqdan qorxma və ya göz qapaqlarında qabarcıqlar var;
- uşaqda atopik dermatit var və dəridə qabarcıqlı səpgi sürətlə yayılır;
- hərarət yüksək qalır və ya qıcolmalar, şiddətli baş ağrısı yaranır;
- uşaq altı aydan kiçikdir və ya immuniteti zəifdir.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz əksər hallarda klinikdir: pediatr və ya stomatoloq tipik görünüşə, diş ətlərinin iltihabına, yaraların yerləşməsinə və xəstəliyin gedişinə əsasən diaqnoz qoyur. Həkim uşağın yaşını, xəstəliyin nə vaxt başladığını, ailədə uçuğu olan şəxslərin olub-olmadığını, uşağın nə qədər maye qəbul etdiyini soruşur.
- Susuzlaşmanın qiymətləndirilməsi – selikli qişaların nəmliyi, sidik ifrazının tezliyi, uşağın aktivliyi, çəki itkisi;
- Yaradan götürülmüş materialın PZR müayinəsi – qeyri-müəyyən, ağır və ya qeyri-tipik hallarda virusu dəqiq aşkar edir;
- Ümumi qan analizi – ağır gedişdə və bakterial ağırlaşma şübhəsində;
- Göz həkiminin baxışı – gözlərdə qızartı və ağrı olduqda keratiti istisna etmək üçün.
Differensial diaqnostika herpanqina və əl-ayaq-ağız xəstəliyi (enterovirus infeksiyaları), aftoz stomatit, ağız kandidozu, streptokok faringiti və dərmanlara allergik reaksiyalarla aparılır.
Ağırlaşmalar
- Susuzlaşma – ən tez-tez rast gəlinən və ən təhlükəli ağırlaşmadır;
- Herpetik keratit – virusun əllərlə gözə keçməsi; görmə üçün təhlükəlidir;
- Herpetik panaris – barmaq soran uşaqlarda barmağın ağrılı zədələnməsi;
- Herpetik ekzema (Kapoşi ekzeması) – atopik dermatiti olan uşaqlarda dəridə virusun sürətli yayılması; təcili vəziyyətdir;
- Yayılmış infeksiya – immuniteti zəif uşaqlarda daxili orqanların zədələnməsi, nadir hallarda ensefalit;
- Bakterial infeksiyanın qoşulması – yaraların irinləməsi;
- Gələcəkdə dodaqda təkrarlanan herpes (uçuq).
Müalicə
Müalicənin məqsədi ağrını azaltmaq, susuzlaşmanın qarşısını almaq, xəstəliyin müddətini qısaltmaq və ağırlaşmaların qarşısını almaqdır.
- Virusəleyhinə preparatlar – xəstəliyin ilk günlərində başlandıqda daha effektivdir: hərarətin və yaraların müddətini qısaldır, uşağın yeyib-içməsini yaxşılaşdırır. Preparatı və dozanı yalnız həkim uşağın yaşına və çəkisinə görə təyin edir;
- Ağrıkəsici və hərarətsalıcı preparatlar – uşaqlar üçün təsdiq olunmuş vasitələr, həkimin göstərdiyi dozada. Aspirin uşaqlara qətiyyən verilmir – ağır ağırlaşma (Reye sindromu) riski var;
- Bol maye – sərin su, süd, sulandırılmış kompot, kiçik qurtumlarla, tez-tez; körpələr üçün ana südü; turş şirələr və qazlı içkilər yaraları qıcıqlandırır;
- Qidalanma – sərin, yumşaq, püre halında qidalar: qatıq, sıyıq, kartof püresi, sərin şorba; duzlu, turş, ədviyyatlı, bərk və isti qidalardan çəkinmək;
- Yerli vasitələr – yaşa uyğun ağrıkəsici və antiseptik gellər, yalnız həkim tövsiyəsi ilə; körpələrdə bəzi yerli anestetiklər təhlükəli ola bilər;
- Ağız gigiyenası – yumşaq diş fırçası, böyük uşaqlarda yeməkdən sonra sadə su ilə ağzı yaxalamaq;
- Stasionar müalicə – ağır susuzlaşma, uşağın heç maye qəbul etməməsi, ağırlaşmalar zamanı; venadaxili maye və virusəleyhinə müalicə.
Ağrıkəsicini yeməkdən və içməkdən bir qədər əvvəl vermək uşağın daha rahat içməsinə kömək edir. Uşağın gün ərzində nə qədər içdiyini və sidik ifrazının tezliyini izləmək faydalıdır – bu, həkimə vəziyyəti qiymətləndirməyə kömək edir. Xəstəlik dövründə uşaq bol dincəlməli, otaq tez-tez havalandırılmalıdır.
Nə etmək olmaz: yaraları spirtli və ya rəngli məhlullarla yandırmaq, örtüyü qaşımaq və ya silmək, bal və digər xalq vasitələri sürtmək, antibiotikləri özbaşına vermək – antibiotiklər virusa təsir etmir.
Profilaktika
- dodağında uçuq olan böyüklər uşaqları öpməməli, onun qaşığından, fincanından istifadə etməməlidir;
- əmziyi ağıza alıb «təmizləmək» olmaz;
- xəstə uşaq üçün ayrı qab-qacaq, dəsmal; oyuncaqların müntəzəm yuyulması;
- əllərin tez-tez sabunla yuyulması – həm uşağın, həm ona qulluq edənlərin;
- xəstə uşaq hərarət keçənə və yaralar sağalana qədər bağçaya və digər kollektivə getməməlidir;
- xüsusilə körpələri, atopik dermatiti olan və immuniteti zəif uşaqları xəstədən uzaq saxlamaq;
- xəstə uşağın gözlərinə toxunmamasına çalışmaq, barmaq sormasına mane olmaq.
Hazırda sadə herpes virusuna qarşı peyvənd yoxdur, ona görə əsas profilaktika gigiyena qaydalarına əməl etməkdir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Uşaqlarda ilk növbədə pediatra müraciət etmək lazımdır; ağız boşluğunun vəziyyətini uşaq stomatoloqu da qiymətləndirə bilər. Göz zədələnməsi şübhəsində oftalmoloqun baxışı vacibdir.
Yadda saxla!
Herpetik stomatitdə ən vacib məsələ uşağın kifayət qədər maye qəbul etməsidir.
- İlk günlərdə pediatra müraciət edin – virusəleyhinə müalicə erkən başlandıqda daha effektivdir.
- Ağrıkəsicini içməzdən bir qədər əvvəl verin ki, uşaq rahat içə bilsin.
- Uşağa aspirin verməyin.
- Susuzlaşma, süstlük və göz zədələnməsi əlamətlərində təcili müraciət edin.
- Dodağında uçuq olan böyüklər uşaqla yaxın təmasdan çəkinməlidir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Adətən yaralar bir-iki həftə ərzində iz qoymadan sağalır. Hərarət və ən güclü ağrı ilk günlərdə olur, sonra vəziyyət tədricən yaxşılaşır.
İlk yoluxmadan sonra virus orqanizmdə qalır və gələcəkdə əsasən dodaqda uçuq şəklində aktivləşə bilər. Belə ağır stomatit adətən təkrarlanmır.
Hərarət normallaşdıqda, uşaq normal yeyib-içdikdə və ağızdakı yaralar sağaldıqda. Dəqiq vaxtı pediatr müəyyən edir.
Xeyr. Xəstəliyi virus törədir, antibiotiklər ona təsir etmir. Onlar yalnız bakterial ağırlaşma olduqda həkim tərəfindən təyin edilə bilər.
Bir neçə gün az yemək təhlükəli deyil, əsas olan kifayət qədər maye qəbuludur. Sərin içkiləri kiçik qurtumlarla tez-tez təklif edin, yumşaq və sərin qidalar verin. Uşaq ümumiyyətlə içmirsə və sidik ifrazı azalıbsa, təcili həkimə müraciət edin.
Bəli, virus tüpürcəklə keçir. Lakin böyüklərin çoxu artıq bu virusla tanışdır. Uşağa qulluq edərkən əlləri tez-tez yumaq və ortaq qab-qacaqdan istifadə etməmək lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Hamiləlikdə diş ağrısı: stomatoloji müalicəni təxirə salmaq lazımdırmı?
Hamiləlik diş ağrısını aylarla dözmək üçün səbəb deyil. Müalicəsiz kariyes və infeksiya daha mürəkkəb problemə çevrilə bilər. Amerika…
İstiqamət: Stomatologiya / Ginekologiya
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Dişin periodontit müalicəsindən sonra ağrılar
Yəqin ki, stomatoloji klinikaya getməzdən əvvəl prosedurun o qədər də xoş olmayacağından narahat olub qorxu keçirməyən adam yoxdur.…
İstiqamət: Stomatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
