Stomatit ağız boşluğunun selikli qişasının iltihabıdır: yanaqlarda, dodaqların daxili səthində, dildə ağrılı yaralar, qızartı və ya örtük yaranır. Səbəbləri müxtəlifdir – travma, virus və göbələk infeksiyaları, vitamin çatışmazlığı, ümumi xəstəliklər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Aftoz stomatit
- ağız selikli qişasının iltihabı
Xəstəlik haqqında
Stomatit termini ağız selikli qişasının müxtəlif mənşəli iltihabi xəstəliklərini birləşdirir. Ən çox rast gələn forma təkrarlanan aftoz stomatitdir: yanaqların, dodaqların daxili səthində, dilin altında bir və ya bir neçə dəyirmi, ağ-sarı örtüklü, qırmızı haşiyəli ağrılı yara (afta) yaranır və adətən bir-iki həftəyə iz qoymadan sağalır. Bu forma çox vaxt uşaqlıqda və ya gənc yaşda başlayır.
Uşaqlarda ilk herpes infeksiyası çox vaxt herpetik stomatit şəklində, körpələrdə isə kandidoz («süd yarası») şəklində özünü göstərir. Yaşlılarda stomatit tez-tez protezlərlə, quru ağızla və qəbul edilən dərmanlarla bağlı olur.
Stomatit adətən təhlükəli deyil, lakin yemək və danışmağı çətinləşdirir, uşaqlarda isə qidalanmadan imtina və susuzlaşmaya səbəb ola bilər. Bəzən stomatit ümumi xəstəliklərin – dəmir və B vitaminləri çatışmazlığının, çölyak xəstəliyinin, iltihabi bağırsaq xəstəliklərinin, immun pozuntuların – əlaməti olur. Uzun müddət sağalmayan yara isə selikli qişanın digər, o cümlədən ciddi xəstəliklərindən fərqləndirilməlidir.
Səbəbləri
Stomatitin səbəbləri formasından asılıdır və bəzən bir neçə amil birlikdə rol oynayır:
- selikli qişanın travması – yanağı dişləmə, iti diş kənarı, uyğun olmayan protezlər, breketlər, çox isti və bərk qida;
- virus infeksiyaları – sadə herpes virusu (herpetik stomatit), Koksaki virusları (əl-ayaq-ağız xəstəliyi, herpangina);
- göbələk infeksiyası – Candida; antibiotiklərdən, inhalyasion hormonlardan sonra, protez istifadəçilərində, şəkərli diabetdə, körpələrdə daha tez-tez rast gəlinir;
- bakterial infeksiyalar – zəif ağız gigiyenası, diş daşları fonunda;
- qidalanma çatışmazlıqları – dəmir, B12 vitamini, fol turşusu, sink çatışmazlığı;
- ümumi xəstəliklər – çölyak xəstəliyi, Kron xəstəliyi, Behçet xəstəliyi, qan xəstəlikləri;
- stress, hormonal dəyişikliklər, yuxusuzluq – aftaların təkrarlanmasını tətikləyir;
- həssaslıq reaksiyaları – diş pastalarının bəzi komponentlərinə (məsələn, natrium laurilsulfata), qidalara, dərmanlara;
- immuniteti zəiflədən vəziyyətlər – kimyaterapiya, şüa müalicəsi, HİV infeksiyası;
- irsi meyl – təkrarlanan aftoz stomatit çox vaxt ailəvi xarakter daşıyır.
Təsnifat
- Aftoz stomatit – təkrarlanan ağrılı aftalar; kiçik (ən çox rast gələn), böyük (dərin, uzun sağalan) və herpetiform (çoxsaylı xırda) formalar;
- Herpetik stomatit – çoxsaylı qabarcıqlar və eroziyalar, diş ətinin qızarması, hərarət; əsasən kiçik uşaqlarda;
- Kandidoz stomatit – ağ, kəsmikvari, silindikdə altında qızarmış səth qalan örtük;
- Travmatik stomatit – zədə yerində tək yara;
- Allergik və kontakt stomatit – qızartı, şişkinlik, yanma;
- Xoralı-nekrotik stomatit – ağır forma, immuniteti zəif insanlarda, kəskin ağrı və pis qoxu ilə;
- Dərman mənşəli mukozit – məsələn, kimyaterapiya və şüa müalicəsi fonunda.
Klinik mənzərə
- ağız selikli qişasında ağrılı yaralar, eroziyalar və ya qabarcıqlar;
- qızartı, şişkinlik, yanma hissi – çox vaxt yara çıxmazdan bir gün əvvəl;
- ağ və ya sarımtıl örtük;
- yemək, danışmaq və dişləri fırçalamaqda ağrı, turş və duzlu qidaya həssaslıq;
- tüpürcək axmasının artması, ağızdan pis qoxu;
- herpetik formada – hərarət, halsızlıq, qıcıqlanma, boyun limfa düyünlərinin böyüməsi, diş ətinin qanaması.
Aftoz stomatitdə ümumi vəziyyət adətən pozulmur, herpetik formada isə yaralar çıxmazdan əvvəl hərarət və halsızlıq ola bilər. Kiçik uşaqlarda stomatit çox vaxt qidalanmadan imtina, ağlama, şıltaqlıq və bol tüpürcək axması ilə özünü göstərir. Körpələrdə kandidoz dil və yanaqlarda süd qalığına bənzər, lakin asanlıqla silinməyən ağ örtük kimi görünür. Hamiləlik dövründə hormonal dəyişikliklər diş ətinin iltihabına meyl yaradır, aftaların gedişi isə bu dövrdə həm yüngülləşə, həm də dəyişməz qala bilər – bu dövrdə müalicə vasitələri yalnız həkimlə seçilməlidir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: uşaq ağrıdan maye qəbul etmirsə, sidiyi azalıbsa, süstdürsə (susuzlaşma riski); yüksək hərarət bir neçə gün düşmürsə; udma və nəfəs almada çətinlik, üz və boyunda şişkinlik yaranıbsa; qabarcıqlar gözə yaxın yayılıbsa. İki-üç həftədən çox sağalmayan yara isə mütləq həkimə göstərilməlidir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz əksər hallarda stomatoloji baxış zamanı qoyulur. Həkim yaraların nə vaxtdan olduğunu, nə qədər tez-tez təkrarlandığını, ümumi xəstəlikləri, qəbul edilən dərmanları, qidalanma və həzm şikayətlərini soruşur. Müayinəyə daxil ola bilər:
- ağız boşluğuna baxış – yaraların görünüşü, sayı, ölçüsü və yerləşməsi formanı müəyyən etməyə imkan verir;
- travma mənbəyinin axtarılması – iti diş kənarı, protez, breket;
- yaxma və ya qaşıntı – göbələk infeksiyasını təsdiqləmək üçün;
- PZR – şübhəli hallarda herpes virusunu aşkarlamaq üçün;
- təkrarlanan aftalarda qan analizləri – ümumi qan analizi, ferritin, B12 vitamini və fol turşusu, çölyak xəstəliyinə anticisimlər; lazım olduqda qastroenteroloq, revmatoloq müayinəsi;
- qanda şəkərin yoxlanılması – təkrarlanan kandidozda;
- biopsiya – uzun sağalmayan və ya qeyri-adi görünüşlü yarada.
Diferensial diaqnostika liken planus, pemfiqus, sifilitik yaralar, qan xəstəlikləri və ağız boşluğunun şişləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- yaralara bakterial infeksiyanın qoşulması;
- uşaqlarda qidalanmadan imtina və susuzlaşma;
- herpes infeksiyasının gözlərə (keratit) və barmaqlara keçməsi;
- böyük aftaların çapıqla sağalması;
- immuniteti zəif insanlarda kandidozun qida borusuna yayılması;
- stomatitin arxasında duran ümumi xəstəliyin – qanazlığı, çölyak xəstəliyi, iltihabi bağırsaq xəstəliyi – gec aşkarlanması;
- uzun müddət sağalmayan yaranın «adi stomatit» hesab edilməsi səbəbindən ciddi xəstəliyin gec diaqnostikası.
Müalicə
Müalicə stomatitin formasından və səbəbindən asılıdır və stomatoloq və ya pediatr tərəfindən təyin edilir. Əksər hallarda müalicənin məqsədi ağrını azaltmaq, sağalmanı sürətləndirmək və səbəbi aradan qaldırmaqdır.
- Ümumi tədbirlər – yumşaq, ilıq, qıcıqlandırmayan qida, bol maye, yumşaq diş fırçası, natrium laurilsulfatsız diş pastası; uşaqlarda maye qəbuluna xüsusi diqqət.
- Ağrının azaldılması – yerli anestetik və iltihabəleyhinə gellər, spreylər; yüksək hərarət və güclü ağrıda yaşa uyğun ağrıkəsici-qızdırmasalıcı vasitələr.
- Antiseptik yaxalamalar – ağız boşluğu üçün nəzərdə tutulmuş antiseptik məhlullar; kiçik uşaqlarda yaxalama əvəzinə həkimin tövsiyə etdiyi işləmə üsulları.
- Aftoz stomatitdə – yerli kortikosteroid pastaları və gellər, epitelləşməni sürətləndirən vasitələr; dəmir, B12 vitamini və ya fol turşusu çatışmazlığı aşkar edildikdə onun korreksiyası; ağır, tez-tez təkrarlanan hallarda ümumi müalicə.
- Herpetik stomatitdə – xəstəliyin ilk günlərində virusəleyhinə preparatlar həkim təyinatı ilə.
- Kandidozda – yerli və ya ümumi təsirli göbələkəleyhinə preparatlar, protezlərin gigiyenası, səbəb olan amilin (məsələn, inhalyasion hormondan sonra ağzı yaxalamamaq) aradan qaldırılması.
- Səbəbin aradan qaldırılması – iti diş kənarlarının cilalanması, protezin düzəldilməsi, ümumi xəstəliyin müalicəsi.
Nə etmək olmaz: yaraları spirtli və ya «yandırıcı» vasitələrlə işləmək, soda və ya duzla sərt sürtmək – bu, sağalmanı ləngidir. Antibiotik və hormonlu məlhəmləri özbaşına istifadə etmək olmaz: göbələk və ya virus mənşəli stomatitdə onlar vəziyyəti pisləşdirə bilər.
Profilaktika
- ağız gigiyenası – yumşaq fırça, diş sapı, müntəzəm peşəkar təmizlik;
- travma mənbələrinin aradan qaldırılması – iti diş kənarları, uyğun olmayan protezlər;
- balanslı qidalanma, dəmir və vitamin çatışmazlığının vaxtında müalicəsi;
- stressin və yuxu rejiminin tənzimlənməsi;
- uşaqlarda – əşyaların, əmziklərin, butulkaların təmizliyi; dodağında herpes olan yaxınların uşaqla öpüşməməsi;
- inhalyasion hormonlardan sonra ağzın su ilə yaxalanması;
- herpetik stomatitdə yaxınları qorumaq – xəstəyə ayrıca qab-qacaq və dəsmal vermək, qabarcıqlar sağalana qədər öpüşdən çəkinmək, əlləri tez-tez yumaq.
Hansı həkimə müraciət etməli
Böyüklər stomatoloqa, uşaqlar pediatra və ya uşaq stomatoloquna müraciət etməlidir. Tez-tez təkrarlanan aftalarda terapevt, qastroenteroloq və ya revmatoloq müayinəsi də lazım ola bilər.
Yadda saxla!
Tez-tez təkrarlanan aftalar və ya uzun sağalmayan yaralar yalnız ağızla bağlı problem olmaya bilər – ümumi müayinə tələb edir.
- İki-üç həftədən çox sağalmayan yaranı mütləq həkimə göstərin.
- Uşaqda ağrı səbəbindən maye qəbulundan imtina təhlükəlidir – pediatra müraciət edin.
- Antibiotik və hormonlu məlhəmləri özbaşına istifadə etməyin.
- Herpetik stomatit yoluxucudur – ayrıca qab-qacaq və gigiyena qaydaları yaxınları qoruyur.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Kandidoz (süd yarası)
- Herpes
- Çölyak xəstəliyi
- Kron xəstəliyi
- Dəmirdefisitli anemiya
- Qlossit (dildə ləkələr)
- Uşaqda Koksaki virus infeksiyası
- Ağız boşluğunun kandidozu
- Ağız boşluğunun leykoplakiyası
- Herpetik stomatit
- Ağız boşluğu xərçəngi
- Almacıq sümüyünün sınığı
- Alveolit (diş yuvasının iltihabı)
- Bruksizm
- Diş əti xərçəngi
Suallar və cavablar
Formasından asılıdır. Herpetik stomatit yoluxucudur və təmasla ötürülür. Aftoz və travmatik stomatit isə yoluxucu deyil. Kandidoz körpələrdə ana ilə uşaq arasında keçə bilər.
Təkrarlanan aftoz stomatitin səbəbi tam aydın deyil – irsi meyl, stress, travma, hormonal dəyişikliklər rol oynayır. Bəzən səbəb dəmir, B12 və fol turşusu çatışmazlığı və ya çölyak xəstəliyi olur, ona görə tez-tez təkrarlanan hallarda analizlər lazımdır.
Yumşaq, ilıq və neytral dadlı qidalar – sıyıqlar, püre, qatıq, şorbalar. Turş, duzlu, ədviyyatlı, bərk və çox isti qidalardan müvəqqəti imtina etmək ağrını azaldır. Kifayət qədər maye qəbul etmək vacibdir.
Kiçik aftalar və herpetik stomatit adətən bir-iki həftəyə sağalır. Böyük aftalar daha uzun – bir neçə həftə – davam edə bilər. Yara iki-üç həftədən çox qalırsa, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Herpetik stomatitdə, xüsusən hərarət və açıq qabarcıqlar olduqda, uşağı evdə saxlamaq daha doğrudur – həm uşağın rahatlığı, həm də digər uşaqların yoluxmaması üçün. Aftoz stomatit yoluxucu deyil. Bağçaya qayıtmaq vaxtını pediatrla razılaşdırın.
Bəzi insanlarda köpükləndirici komponentlər, xüsusən natrium laurilsulfat tərkibli pastalar aftaların tezləşməsi ilə əlaqələndirilir. Belə hallarda bu komponenti olmayan pastaya keçmək faydalı ola bilər. Bu, müayinəni əvəz etmir, lakin sadə və təhlükəsiz addımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə diş ağrısı: stomatoloji müalicəni təxirə salmaq lazımdırmı?
Hamiləlik diş ağrısını aylarla dözmək üçün səbəb deyil. Müalicəsiz kariyes və infeksiya daha mürəkkəb problemə çevrilə bilər. Amerika…
İstiqamət: Stomatologiya / Ginekologiya
Dişin periodontit müalicəsindən sonra ağrılar
Yəqin ki, stomatoloji klinikaya getməzdən əvvəl prosedurun o qədər də xoş olmayacağından narahat olub qorxu keçirməyən adam yoxdur.…
İstiqamət: Stomatologiya
Diş müalicəsindən sonra diş ətində ağrılar
Diş ətindəki ağrı — istər dartıcı, istər sızıldayıcı, istərsə də deşici olsun — rahat yatmağa, yemək yeməyə və…
İstiqamət: Stomatologiya
Pulpit müalicəsindən sonra diş ağrıyır - niyə və ağrını necə aradan qaldırmalı
Pulpitin müalicəsi proseduru uğurla yerinə yetirildikdən sonra belə - pasiyentlər narahatlıq doğuran xoşagəlməz hisslərlə qarşılaşa bilərlər. Sual yaranır:…
İstiqamət: Stomatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
