Üzdə sızanaqlar dəri yağı istehsal edən vəzilərin artmış sekresiyasının nəticəsidir. Bu səhifədə üzdə sızanaqların səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Allerqoloq Dermatoloq Endokrinoloq İmmunoloq Kosmetoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Üzdə sızanaqlar dəri yağı istehsal edən vəzilərin artmış sekresiyasının nəticəsidir. Dəri yağı mexaniki, ultrabənövşəyi və termik zədələnmələrdən qorunmaq, lazımi rütubət səviyyəsini saxlamaq üçün zəruridir. Piy vəziləri həddindən artıq fəal işlədikdə məsamələr tıxanır, ifrazat dərinin səthinə çıxmağa macal tapmır və nəticədə lokal iltihabi proses inkişaf edir. Üzdə sızanaqların niyə və nəyə görə yarandığını, onlardan necə qurtulmağı anlamaq üçün müayinədən keçmək lazımdır.
Növləri
Təsnifat bütün patoloji elementləri iki geniş qrupa bölür: iltihablı və iltihabsız. İltihablı elementlərə aiddir:
- Papulalar – irinli maye olmadan qırmızı rəngli iri törəmələr;
- Pustulalar – irinli məzmunu və ağ başlığı olan elementlər;
- Düyünlər – sağlam dərinin üzərinə çıxan, parlaq qırmızı, tünd qırmızı və ya bənövşəyi çalarlı, irinlə dolu sərt dəridaltı törəmələr;
- Kistoz sızanaqlar – dərinin dərin qatlarında yerləşir, bir-biri ilə birləşə və fistullar əmələ gətirə bilər.
İltihabsız elementlərə aiddir:
- Açıq komedonlar – boz və ya tünd-boz rəngli səthi səpgilər;
- Qapalı komedonlar və ya miliumlar – dərinin qalınlığında gizlənmiş ağ kürəciklərə bənzəyir, tez-tez iltihablanaraq qırmızı sızanaqlara çevrilir.
Səpgilərin yayılma dərəcəsini və klinik xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq mütəxəssislər sindromun üç ağırlıq dərəcəsini ayırırlar: yüngül, orta və ağır. Yüngül gedişdə üz dərisində 10-dan çox olmayan patoloji pustula və komedon əmələ gəlir, orta ağırlıqda – 10-dan 20-yə qədər pustula və 5-ə qədər qırmızı sızanaq, ağır formada isə çoxsaylı düyünlər və kistoz törəmələr müşahidə olunur.
Səbəbləri
Üz dərisindəki istənilən səpgilər piy vəzilərinin ifrazının artmasının nəticəsidir, bu da kəskin və xroniki xəstəliklər, xarici amillər və ya fizioloji səbəblərlə əlaqədar inkişaf edə bilər.
Fizioloji səbəblərə hormonal statusun dəyişmələri (yetkinləşmə, hamiləlik, laktasiya, menstrual dövr, klimaks, postmenopauza) və dəri tipinin fərdi xüsusiyyətləri aiddir. Patoloji səbəblər isə çox daha genişdir. İlk növbədə buraya endokrin xəstəliklər aiddir, o cümlədən şəkərli diabet, hipotireoz, polikistik yumurtalıq sindromu, böyrəküstü vəzilərin işində pozğunluqlar və s.
Üzdə sızanaqların yaranmasının digər səbəbləri ola bilər:
- Qaraciyər patologiyaları (sirroz, xolestaz, piy hepatozu);
- Hiperkeratoz;
- Alkoqoldan sui-istifadə;
- Gündəlik rasionda tez həzm olunan karbohidratların, süd məhsullarının, bitki yağlarının həddindən artıq miqdarı;
- Orqanizmdə sinkin, B qrupu vitaminlərinin və digər minerallarin çatışmazlığı;
- Tez-tez qəbizlik;
- Mədə-bağırsaq traktının peristaltikasının pozulması;
- Kəskin və xroniki qastroenteroloji patologiyalar (pankreatit, qastrit);
- Kəskin respirator virus infeksiyaları;
- Dərinin streptokokk və stafilokokk zədələnmələri;
- Dəridaltı gənə;
- Genetik meyllilik.
Risk amillərinə aiddir:
- Həddindən artıq ultrabənövşəyi şüalanma;
- Quru və isti havalı otaqda daimi qalma;
- Dərman vasitələrinin, o cümlədən yerli antibakterial preparatların düzgün olmayan istifadəsi;
- Stress vəziyyətləri;
- Intensiv idman məşğələləri.
Kişilərdə səpgilər bəzən əzələ kütləsini artırmaq üçün preparatların qəbulundan sonra yaranır. Üzdə xırda sızanaqlar dərinin kimyəvi qıcıqlandırıcılarla təması fonunda əmələ gələ bilər.
Diaqnostika
Həkim dərinin vəziyyətini müayinə edir, səpgilərin formasını, yerləşməsini və xüsusiyyətlərini qiymətləndirir, iltihabi prosesin, dəri örtüyünün digər zədələnmə əlamətlərinin olub-olmadığını müəyyən edir. Anamnez toplanılır: mütəxəssisə irsi və qazanılmış xroniki xəstəliklər, qidalanma xarakteri, həyat tərzi və peşə fəaliyyəti və s. Barədə məlumat vermək lazımdır.
Fiziki müayinədən sonra üzdə sızanaqların nədən yarandığı aydın olmazsa (hamiləlik və ya postmenopauza yoxdursa, sistem xəstəlikləri aşkar edilməyibsə), əlavə diaqnostika kompleksi təyin olunur. Göstərişlərdən asılı olaraq ora aşağıdakılar daxil ola bilər:
- Laborator analizlər (qan və sidiyin ümumi klinik analizi, biokimya, hormon və qlükoza testi, gizli infeksiyalar, bakterioloji əkim və s.);
- Dermatoskopiya;
- Bir sıra daxili orqanların (qaraciyər, öd kisəsi, yumurtalıqlar) USM-i;
- Qastroskopiya.
Qadınlara yumurtalıqların disfunksiyası, menstrual tsiklin pozulmaları və s. Üzrə kompleks ginekoloji müayinə və hormonal profilin qiymətləndirilməsi göstərişdir.
Müalicə
Müalicə proqramı üzdə sızanaqların yaranma səbəbindən, dəri tipindən, klinik mənzərədən və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır. Fizioloji səpgilər zamanı düzgün gigiyenik qulluq, səpgini azaltmağa və infeksiyaların qarşısını almağa kömək edən xüsusi vasitələr tövsiyə olunur.
Kəskin və ya xroniki xəstəliklər olduqda müalicə ilk növbədə patoloji prosesin aradan qaldırılmasına yönəlir. Qulluq vasitələri səpgilərin xarakterinə uyğun seçilir: qurudan preparatlar, antiseptiklər, toxumaların bərpasına kömək edən kremlər və məlhəmlər istifadə olunur.
Göstərişlərə əsasən aparat müalicəsi tövsiyə oluna bilər:
- Fototerapiya;
- Lazer terapiyası;
- Üzün ultrasəs təmizlənməsi.
Həmçinin xəstənin qidalanmasının korreksiyası aparılır — gündəlik rasionda fastfudun, un məmulatlarının və şirniyyatların miqdarı azaldılır. Xüsusilə ağır hallarda, üz dərisinin çoxsaylı kistoz zədələnmələrində cərrahların köməyi tələb oluna bilər.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Üz dərisindəki səpgilər mütləq müalicə və nəzarət tələb edir. Heç nə edilməzsə, ağırlaşmaların inkişaf riski dəfələrlə artır, bunlara aiddir:
- Genişlənmiş məsamələr — dərinin tez-tez infeksiyalaşmasına səbəb olur;
- Dəri piqmentasiyası;
- Qırmızı və ya bənövşəyi ləkələr;
- Nəzərəçarpan çapıqlar və izlər;
- Ateromalar.
Geniş iltihabi zədələnmələrdə ümumi infeksiya və sepsis inkişaf etmə ehtimalı var.
Hansı həkimə müraciət etməli
Xəstə ilə məşğul olacaq mütəxəssisin profili xəstəliyin klinik mənzərəsindən və üzdə sızanaqların yaranma səbəbindən asılıdır.
Yadda saxla!
«Sızanaqlı» üz həm fiziki, həm də estetik qüsur sayılır. Xəstələrin əksəriyyətinin səhvi xalq vasitələri və ya internetdə tapılan preparatlarla evdə özünü müalicə etməyə çalışmasıdır. Nəticədə çox vaxt səpgilər genişlənir, iltihablanır, bu da geniş patoloji proseslərə gətirib çıxarır və daha uzun, bəzən isə baha müalicə tələb edir. Öz sağlamlığı ilə təcrübələr aparmamaq və sızanaqlar bir həftədən çox keçmirsə, mütəxəssisdən kömək istəmək çox vacibdir. Yalnız həkim üzbəüz müayinədən sonra səpgilərin səbəbini müəyyən edə və optimal müalicə sxemi seçə bilər. Xəstənin dərisinin fərdi parametrlərini, həyat tərzini, yaşayış yerini, gigiyenik qulluq xüsusiyyətlərini və digər bir çox aspektləri nəzərə almaq vacibdir ki, bunları yalnız mütəxəssis müəyyən edə bilər.
Suallar və cavablar
Heç bir halda. Pustula və ya düyünün içindəkini sıxmaq dərini travmalaşdırır, onu bakteriyalara qarşı daha həssas edir, həm də infeksiyanın dərinin dərin qatlarına keçməsi üçün yol açır.
Təmizlənməni yalnız göstəriş olduqda kosmetoloq apara bilər. Manipulyasiya aseptika və antiseptika qaydalarına riayət edilərək sterillaşdırılmış alətlərlə aparılır.
