Az miqdarda saç tökülməsi təbii haldır: normada insan gündə təxminən 100-150 saç telini itirir. Bu səhifədə saç tökülməsinin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Dermatoloq Endokrinoloq Ginekoloq Nevroloq Qastroenteroloq Trixoloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Az miqdarda saç tökülməsi təbii haldır: normada insan gündə təxminən 100-150 saç telini itirir. Lakin bu proses güclənirsə və darakda bütöv dəstə saç qalırsa, təcili həkim məsləhəti lazımdır. Bu patoloji hal alopesiya adlanır və daxili orqanların və ya sinir sisteminin ciddi xəstəliyinin inkişafından xəbər verə bilər. Ona həm kişilər, həm də müxtəlif yaşda qadınlar məruz qalır. Belə vəziyyətdə mütəxəssisə müraciət edərək tədbir görülmür, özbaşına müalicə ilə məşğul olunursa, vəziyyət tez pisləşəcək və təkcə saç örtüyünün tam itirilməsinə deyil, həm də ciddi ağırlaşmaların inkişafına gətirib çıxaracaq. Alopesiyanın müalicəsi ilə ixtisaslı həkim məşğul olmalıdır. Mütəxəssisin seçimi simptomun xüsusiyyətlərindən və ifadəlilik dərəcəsindən asılıdır.
Növləri
Qadın və kişilərdə ən geniş yayılmış alopesiya növləri aşağıdakılardır.
- Diffuz: saçlar bütün saç örtüyü sahələrindən bərabər şəkildə tökülməyə başlayır.
- Androgen (genetik şərtlənmiş): kişilərdə alın və təpə nahiyəsi, qadınlarda isə mərkəzi ayrım zədələnir.
- Ocaqlı: saç örtüyündə tək və ya çoxsaylı, tamamilə saçsız sahələr yaranır.
Saç böyüməsini pozan mexanizmdən asılı olaraq mütəxəssislər alopesiyanın 2 əsas növünü ayırırlar.
- Çapıqsız. Ən geniş yayılmış formadır. Saç tökülməsi saç örtüyünün ayrı-ayrı sahələrində, eləcə də bütün səthində baş verə bilər. Düzgün müalicə ilə saç köküklərinin ölməsi dayandırıla bilər.
- Çapıqlı. Baş dərisinin travması və ya iltihabından sonra saç follikullarının ölməsi nəticəsində yaranır. Dəridə parlaq, hamar çapıqlar əmələ gəlir, onların üzərində saç bitmir. Bu, terapiyaya tabe olmayan ən əlverişsiz formadır.
Vaxtında müalicə olunmadıqda birinci növ ikinciyə keçə bilər.
Səbəbləri
Alopesiyanın inkişafına gətirib çıxaran çoxlu ilkin şərt var. Mütəxəssislər onları patoloji prosesin növündən asılı olaraq müəyyən edirlər. Bunlara aiddir:
- Irsiyyət;
- Orqanizmin qocalması;
- Sərt pəhrizlərə əməl etmə;
- Baş dərisinin lokal xəstəlikləri (mikrosporiya, seboreyalı dermatit);
- Travmalar (yaralar, şaxtavurma, yanıqlar);
- Sinir-psixi gərginlik, şok vəziyyətləri və stress;
- Baş dərisinin daimi soyuqlaması;
- Mineral və vitamin çatışmazlığı;
- Şiş əleyhinə terapiyalar;
- Hamiləlik, laktasiya və ya menopauza zamanı hormonal dəyişikliklər;
- Kimyəvi maddə və ya dərman preparatları ilə zəhərlənmə;
- Yüksək temperaturla müşayiət olunan infeksion xəstəliklər;
- Anamnezdə olan dəri, autoimmün, hormonal və ya endokrin patologiyalar;
- Psixi pozğunluqlar (insanın daim öz saçlarını yolduğu trixotillomaniya).
Bir neçə risk amili eyni vaxtda birləşdikdə, xüsusilə ailə anamnezi əlverişsiz olduqda, alopesiya inkişaf riski xeyli artır.
Diaqnostika
Saç tökülməsi şikayəti ilə müraciət edən pasiyentin müayinəsi anamnezin toplanmasından başlayır. Sorğu zamanı həkim əsas diqqəti alopesiyanı təhrik edə biləcək amillərə yönəldir. O, müraciət edən şəxsin anamnezində hansı xroniki patologiyaların olduğunu və son zamanlar hansı kəskin xəstəliklərin keçirildiyini araşdırır. Lazımi məlumatı topladıqdan sonra mütəxəssis başın baxışını keçirir. Onun məqsədi saçların ümumi vəziyyətini, seyrəkləşmə dərəcəsini qiymətləndirmək və dəri zədələnməsi əlamətlərini aşkar etməkdir. Alınan məlumatlar əsasında pasiyentə ilkin diaqnoz qoyulur, onun dəqiqləşdirilməsi üçün isə əlavə laborator və instrumental müayinələr təyin olunur.
- Analizlər: ümumi və biokimyəvi qan analizləri, hormon, infeksiya və s. Testlər.
- Saç örtüyünü və altındakı dərini qiymətləndirmək üçün diaqnostik dermatoskopiya və trixoskopiya.
- Saç itkisinin kəmiyyət göstəricilərini təhlil etmək üçün fototrixoqramma.
Daxili orqanların xəstəliklərindən xəbər verə biləcək əlamətlər olduqda pasiyent əlavə müayinələrə yönləndirilir: USM, MRT, KT, endoskopik prosedurlar və s.
Müalicə
İnsanda saç tökülməsi əlamətləri yarandıqda peşəkar diaqnostika və müalicə üçün mümkün qədər tez həkimə müraciət etmək lazımdır. Terapiya sxemi ümumi vəziyyətdən və alopesiyaya səbəb olan amildən asılı olaraq fərdi seçilir.
Müalicə kursu diaqnoza uyğun dərman terapiyasını əhatə edə bilər. Zərurət olduqda saç follikullarını bərpa edən və saç böyüməsi göstəricilərini yaxşılaşdıran vasitələrin baş dərisinə inyeksiya yolu ilə yeridilməsi aparılır. Bəzi hallarda şampun, kondisioner, məlhəm, maskaların tətbiqi, həmçinin fizioterapiya (kompres, masaj, krioterapiya) məsləhət görülür.
Bəzi klinik hallarda keçəllik geri dönməz xarakter daşıdığından onu konservativ müalicə etmək mənasızdır. Adətən belə vəziyyət follikulların öldüyü çapıqlı alopesiyada yaranır. Belə pasiyentlər saç örtüyünü yalnız cərrahi müdaxilə vasitəsilə bərpa edə bilər. Əməliyyat saç köküklərinin köçürülməsindən ibarətdir.
Qadınlar çox vaxt problemin öhdəsindən öz güclərilə gəlməyə çalışırlar, lakin xalq vasitələri kifayət qədər fayda vermir və bəzi hallarda vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Problemin effektiv həlli yalnız ixtisaslaşmış terapiya üsullarının tətbiqi ilə mümkündür.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Saç tökülməsi fonunda yarana biləcək əsas problem psixoloji problemlərin – depressiya və ya artmış narahatlığın yaranmasıdır. Bu zaman pasiyentlər psixotrop preparatlar qəbul edərək keçəllik prosesinin gedişini bilə-bilə ağırlaşdırırlar. Bir çox antidepressantların yan təsiri kimi yüngül və ya orta dərəcəli saç tökülməsi qeyd olunur. Digər ağırlaşmalar alopesiyanın özü ilə deyil, bu əlaməti yaradan xəstəliklərlə bağlıdır. Polikistoz yumurtalıq sindromu olan qadınlar sonsuzluqla üzləşir, şəkərli diabet damar patologiyaları, hətta qanqrena riskini artırır, pankreatit isə vəzi toxumasının nekrozuna və ölümlə nəticələnməyə səbəb ola bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
İlk növbədə terapevtə müraciət etmək lazımdır. O, əsas müayinəni aparacaq, ilkin diaqnoz qoyacaq və pasiyenti dar profilli həkimə yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Saç tökülməsi çox geniş yayılmış haldır. Ən çox hallarda bu, qışda və erkən yazda bir qədər güclənən normal prosesdir. Lakin bu hal həm də müstəqil öhdəsindən gəlmək mümkün olmayan təhlükəli xəstəliyin əlaməti ola bilər. Bu dövrdə saç tökülməsinin normadan patologiyaya keçdiyi anı müəyyən etmək üçün öz vəziyyətinizi diqqətlə izləmək vacibdir. Bu baxımdan narahatedici əlamətlərə üç halda çoxlu tökülmüş saçın aşkarlanması aiddir:
- Daraqda;
- Baş yuduqdan sonra vannada;
- Səhər yastıqda.
Bütün bu hallarda patoloji halın nəyin təhrik etdiyini dəqiq öyrənmək üçün mütəxəssis məsləhəti lazımdır. Ən əsası, belə vəziyyətdə tanışların məsləhətlərinə qulaq asmaq və ya saç tökülməsinə qarşı şampun almaq lazım deyil. Alopesiyanın ilkin səbəbi aradan qaldırılmadan saç follikullarını yenidən “canlandırmaq” mümkün deyil.
Suallar və cavablar
Saç tökülməsinin profilaktikası üçün bir sıra qaydalara əməl etmək lazımdır:
- saç qulluğu üçün yalnız keyfiyyətli vasitələrdən istifadə etmək;
- limfa axını və qan dövranını yaxşılaşdırmaq üçün xüsusi masajı müntəzəm etmək;
- bütün zəruri qida maddələri ilə zəngin düzgün qidalanma;
- yuxu və oyaqlıq, əmək və istirahət rejiminin normallaşdırılması;
- sinir gərginliyinin azaldılması və mümkün qədər stress vəziyyətlərindən qaçınmaq;
- həkim tərəfindən müntəzəm müayinələr.
Bəli, belə hal tamamilə mümkündür. O, ocaqlı alopesiyanın inkişafı zamanı yaranır. Bu patoloji hal daha çox qadınlarda rast gəlinir, çünki onlarda patologiyanın inkişafına təsir edən daxili səbəblərə əlavə olaraq kosmetik prosedurlar və düzüm zamanı saç örtüyünün travmalanması da qoşulur. Bu alopesiya formasının inkişafının dəqiq səbəbini yalnız diqqətli diaqnostik müayinədən sonra mütəxəssis müəyyən edə bilər.
