Demodekoz – tük follikullarında və piy vəzilərində yaşayan mikroskopik demodeks gənələrinin həddindən artıq çoxalması nəticəsində yaranan xroniki dəri və göz qapağı xəstəliyidir. Üzdə qızartı, soyulma, səpgilər, göz qapaqlarında qaşınma ilə özünü göstərir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Demodikoz
- demodeks infestasiyası
- demodeksli dermatit
- demodeksli blefarit (göz forması)
Xəstəlik haqqında
Demodekoz demodeks cinsindən olan mikroskopik gənələrin törətdiyi dəri xəstəliyidir. İnsanda iki növ gənə yaşayır: Demodex folliculorum (uzun gənə) tük follikullarının ağzında, Demodex brevis (qısa gənə) isə piy vəzilərinin və onların axarlarının dərinliyində məskunlaşır. Gənələr dəri piyi və ölü hüceyrələrlə qidalanır, ən çox üzdə – burun, yanaqlar, alın, çənə, burun-dodaq büküşləri, qaşlar və kirpiklər nahiyəsində, bəzən xarici eşitmə keçidində rast gəlinir.
Demodeks sağlam yetkinlərin çoxunun dərisində aşkar edilir, yaşla daşıyıcılıq artır, uşaqlarda isə nadir hallarda rast gəlinir. Ona görə gənə şərti-patogen sayılır: az sayda olduqda heç bir problem yaratmır. Xəstəlik o zaman inkişaf edir ki, müxtəlif səbəblərdən – immunitetin zəifləməsi, piy ifrazının artması, hormonlu kremlərin istifadəsi və s. – gənələrin sayı kəskin artır. Gənələr və onların həyat fəaliyyəti məhsulları follikulları zədələyir, iltihab və allergik reaksiyalar yaradır.
Demodekoz xroniki gedişlidir və dövri kəskinləşmələrlə müşayiət olunur; kəskinləşmələr tez-tez isti mövsümdə qeyd edilir. Xəstəlik çox vaxt rozasea ilə birlikdə rast gəlinir və onun gedişini ağırlaşdırır, göz qapaqlarını zədələdikdə isə xroniki blefaritin əsas səbəblərindən biri olur.
Səbəbləri
Xəstəliyin bilavasitə səbəbi demodeks gənələrinin dəridə həddindən artıq çoxalmasıdır. Gənə yaxın təmas zamanı – ümumi dəsmal, yastıq, kosmetika vasitələri ilə – ötürülə bilər, lakin yetkinlərin çoxu artıq onun daşıyıcısı olduğundan xəstəliyin inkişafında əsas rolu orqanizmin və dərinin vəziyyəti oynayır. Gənənin çoxalmasına şərait yaradan amillər:
- immunitetin zəifləməsi – ağır xroniki xəstəliklər, HİV-infeksiyası, immuniteti zəiflədən dərmanların qəbulu, şiş əleyhinə müalicə;
- hormonlu kremlərin və məlhəmlərin uzunmüddətli istifadəsi – üz dərisində yerli müdafiəni zəiflədir və gənənin sürətli çoxalmasına səbəb olur;
- rozasea və seboreya – damarların genişlənməsi və piy ifrazının artması gənə üçün əlverişli mühit yaradır;
- endokrin pozuntular – şəkərli diabet, hormonal dəyişikliklər;
- yaş – orta və yaşlı yaşda gənələrin sayı və xəstəliyin rast gəlinmə tezliyi artır;
- yağlı, komedogen kosmetika, makiyajın gecə çıxarılmaması, üzün qeyri-kafi təmizlənməsi;
- istilik amilləri – sauna, isti duş, günəş altında uzun müddət qalma, isti mühitdə iş; bunlar dərinin qızmasına və piy ifrazının artmasına səbəb olur;
- alkoqol, çox isti və kəskin qida – damarları genişləndirir və rozaseaya bənzər formaların kəskinləşməsini provokasiya edə bilər.
Həzm sistemi xəstəliklərinin və qidalanmanın demodekozun birbaşa səbəbi olduğu sübut olunmayıb, lakin onlar ümumi vəziyyətə və dərinin reaktivliyinə təsir göstərə bilər.
Təsnifat
Xəstəliyin inkişaf etdiyi şəraitdən asılı olaraq demodekozun ilkin və ikincili formaları ayırd edilir:
- ilkin demodekoz – əvvəllər sağlam dəridə, başqa dəri xəstəliyi olmadan yaranır; daha çox yetkin və yaşlı insanlarda rast gəlinir;
- ikincili demodekoz – mövcud dəri xəstəlikləri (rozasea, seboreyalı və perioral dermatit), hormonlu kremlərin istifadəsi və ya ümumi immunitetin zəifləməsi fonunda inkişaf edir.
Klinik təzahürlərinə görə aşağıdakı formalar ayırd edilir:
- eritematoz-skvamoz – qızartı fonunda xırda kəpəkəbənzər soyulma, «kələ-kötür» dəri hissi;
- papulopustulyoz (aknevari və rozaseaya bənzər) – qızarmış dəri fonunda kiçik düyüncüklər və irinciklər;
- perioral və periorbital – səpgilər ağız və göz ətrafında yerləşir;
- oftalmoloji (demodeksli blefarit) – göz qapaqlarının kənarlarının və kirpik follikullarının iltihabı, bəzən konyunktivanın və buynuz qişanın zədələnməsi ilə.
Klinik mənzərə
Demodekozun əlamətləri prosesin formasından və yerləşməsindən asılıdır. Dəri forması üçün xarakterikdir:
- üzün mərkəzi hissəsində – burun, yanaqlar, alın və çənədə davamlı qızartı;
- xırda, kəpəkəbənzər soyulma, dərinin kələ-kötür, «qumlu» səthi;
- kiçik qırmızı düyüncüklər və irinciklər – rozasea və ya sızanaqlara bənzəyən səpgilər;
- qaşınma, gizildəmə və yanma hissi, xüsusən axşam və gecə saatlarında, isti otaqda və yuyunduqdan sonra;
- dərinin yağlılığının artması, genişlənmiş məsamələr;
- uzun sürən gedişdə, xüsusən rozasea fonunda, dərinin qalınlaşması və burnun ölçüsünün artması;
- qaşıma nəticəsində ikincili bakterial infeksiya, irinli ocaqlar.
Göz forması (demodeksli blefarit) zamanı pasiyent aşağıdakılardan şikayət edir:
- göz qapaqlarının kənarlarında qaşınma, xüsusən səhərlər;
- göz qapaqlarının qızarması və şişkinliyi;
- kirpiklərin dibində «qolbaq» şəklində silindrik pulcuqlar və qabıqlar;
- kirpiklərin yapışması, seyrəlməsi və tökülməsi;
- gözdə yad cisim və quruluq hissi, gözlərin tez yorulması, sulanma.
Uşaqlarda demodekoz nadirdir və adətən immunitetin zəifləməsi ilə bağlı olur. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər fonunda kəskinləşmə mümkündür; bu dövrdə müalicə vasitələri xüsusi ehtiyatla seçilir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: gözdə güclü ağrı, işığa qarşı həssaslıq, görmənin bulanması və ya azalması yaranıb; üzdə səpgilər sürətlə yayılır, ağrılı irinli ocaqlar, şişkinlik və yüksək hərarət qeyd olunur.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Dəri formasının diaqnozunu dermatoloq, göz formasının diaqnozunu isə oftalmoloq qoyur. Demodekozun əlamətləri rozasea, akne, seboreyalı və perioral dermatitə bənzədiyindən diaqnoz yalnız görünüşə əsasən deyil, laborator təsdiqlə qoyulur.
- anamnez – səpgilərin nə vaxt yarandığı, kəskinləşmələrin nə ilə əlaqəli olduğu, hormonlu kremlərin və kosmetikanın istifadəsi, müşayiət edən xəstəliklər;
- baxış və dermatoskopiya – səpgilərin xarakteri və yerləşməsi; dermatoskopiyada genişlənmiş follikul ağızları və onlardan çıxan gənə «quyruqları» görünə bilər;
- dəri qazıntısının və ya follikul möhtəviyyatının mikroskopik müayinəsi – gənələrin, onların sürfələrinin və yumurtalarının aşkarlanması, sayının qiymətləndirilməsi;
- dərinin standartlaşdırılmış səthi biopsiyası – şüşəyə xüsusi yapışqanla dəri səthindən nümunə götürülür; gənələrin sıxlığını daha dəqiq qiymətləndirməyə imkan verir;
- kirpiklərin mikroskopiyası – hər göz qapağından bir neçə kirpik götürülərək gənələr axtarılır;
- yarıqlı lampa ilə oftalmoloji müayinə – kirpiklərin dibindəki silindrik pulcuqlar demodeksli blefarit üçün çox xarakterikdir.
Mikroskopik müayinədən əvvəl bir-iki gün üzə krem çəkməmək və makiyaj etməmək tövsiyə olunur. Kəskinləşmələr tez-tez təkrarlandıqda həkim qanda şəkərin səviyyəsini və immunitetin vəziyyətini əks etdirən göstəriciləri yoxlaya bilər.
Ağırlaşmalar
Müalicə olunmadıqda və ya düzgün müalicə edilmədikdə demodekoz aşağıdakı ağırlaşmalara səbəb ola bilər:
- ikincili bakterial infeksiya – irinli səpgilər, follikulit;
- rozaseanın ağırlaşması və tez-tez kəskinləşməsi;
- uzun gedişdə dərinin qalınlaşması, rozasea ilə birlikdə burunda toxumanın böyüməsi;
- xroniki blefarit, kirpiklərin itməsi, təkrarlanan arpacıq və xalyazion;
- quru göz sindromu, konyunktivit, nadir hallarda buynuz qişanın iltihabı və görmənin pisləşməsi;
- kosmetik qüsur, psixoloji narahatlıq və özünəinamın azalması.
Müalicə
Demodekozun müalicəsi uzunmüddətlidir və pasiyentdən həkimin tövsiyələrinə ardıcıl əməl etməyi tələb edir. Məqsəd gənələrin sayını normal səviyyəyə endirmək, iltihabı aradan qaldırmaq və kəskinləşmələrin qarşısını almaqdır. Gənəni dəridən tamamilə «yox etmək» məqsəd deyil, çünki o, sağlam dəridə də yaşayır.
Dərman müalicəsi (yalnız həkim təyinatı ilə):
- yerli paraziteleyhinə (akarisid) vasitələr – krem, gel və məlhəm şəklində; müalicənin əsasını təşkil edir və adətən bir neçə həftə davam edir;
- yerli antimikrob və iltihabəleyhinə vasitələr – papulopustulyoz formalarda və rozasea ilə birlikdə;
- sistem müalicə – geniş, ağır və ya yerli vasitələrə cavab verməyən hallarda həkim daxilə qəbul üçün paraziteleyhinə preparatlar və ya iltihabəleyhinə təsiri olan antibiotiklər təyin edə bilər;
- ikincili bakterial infeksiya olduqda – müvafiq antibakterial müalicə.
Göz formasının müalicəsi oftalmoloq tərəfindən aparılır: göz qapaqlarının gündəlik gigiyenası (isti kompres, göz qapağı kənarlarının xüsusi vasitələrlə təmizlənməsi), çay ağacı yağı əsaslı xüsusi göz qapağı vasitələri, paraziteleyhinə göz damcıları və ya məlhəmləri, quru göz əlamətlərində süni göz yaşı preparatları.
Gündəlik qulluq:
- üzü yumşaq, sabunsuz vasitələrlə yumaq, ümumi dəsmal əvəzinə birdəfəlik salfetlərdən və ya fərdi, tez-tez dəyişdirilən dəsmaldan istifadə etmək;
- yastıq üzlərini tez-tez dəyişmək və yüksək temperaturda yumaq;
- müalicə dövründə dekorativ kosmetikadan imtina etmək və ya onu minimuma endirmək, fırça və spongları müntəzəm təmizləmək və ya birdəfəlik vasitələrlə əvəz etmək;
- yağlı kremlərdən, sauna, hamam və çox isti duşdan çəkinmək;
- günəşdən yüngül, komedogen olmayan qoruyucu vasitələrlə qorunmaq.
Nə etmək olmaz: hormonlu kremləri özbaşına üzə çəkmək – onlar qısa müddətə qızartını azaldır, lakin gənələrin çoxalmasını sürətləndirir və xəstəliyi ağırlaşdırır; heyvanlar üçün nəzərdə tutulmuş paraziteleyhinə vasitələrdən, kerosin və digər «xalq» qarışıqlarından istifadə etmək; müalicəni əlamətlər keçən kimi dayandırmaq – bu, residivə səbəb olur.
Profilaktika
Demodekozun inkişafının və kəskinləşmələrinin qarşısını almaq üçün sadə tədbirlərə əməl etmək lazımdır:
- fərdi dəsmal, yastıq, kosmetika vasitələri və makiyaj fırçalarından istifadə etmək, onları başqaları ilə bölüşməmək;
- makiyajı hər axşam çıxarmaq, üzü yumşaq vasitələrlə təmizləmək;
- hormonlu kremləri yalnız həkim təyinatı ilə və göstərilən müddətdə istifadə etmək;
- rozasea və seboreyalı dermatit kimi dəri xəstəliklərini vaxtında müalicə etmək;
- xroniki xəstəliklərə, o cümlədən şəkərli diabetə nəzarət etmək;
- dərinin həddindən artıq qızmasından, sauna və isti hamamdan sui-istifadədən çəkinmək;
- alkoqolu, çox isti və kəskin qidanı məhdudlaşdırmaq – xüsusən rozaseaya meyl olduqda;
- kosmetik prosedurları yalnız alətlərin dezinfeksiya olunduğu yerlərdə etdirmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Dəri forması ilə dermatoloq, göz qapaqlarının zədələnməsi ilə oftalmoloq məşğul olur. Tez-tez təkrarlanan kəskinləşmələrdə həkim endokrinoloq və ya digər mütəxəssislərin məsləhətini tövsiyə edə bilər.
Yadda saxla!
Demodekoz müalicə olunan, lakin təkrarlanmağa meyilli xəstəlikdir; nəticə əsasən müalicə və qulluq qaydalarına ardıcıl əməl etməkdən asılıdır.
- Demodeksin dəridə olması hələ xəstəlik demək deyil – müalicə klinik əlamətlər və laborator təsdiq olduqda lazımdır.
- Üzdə uzun sürən qızartı, soyulma və səpgilər, eləcə də kirpiklərin dibində pulcuqlar həkimə müraciət üçün səbəbdir.
- Hormonlu kremləri üzə özbaşına çəkmək xəstəliyin ən çox rast gəlinən provokasiya edici amillərindəndir.
- Əlamətlər keçdikdən sonra da müalicəni həkimin tövsiyə etdiyi müddətə qədər davam etdirin.
Suallar və cavablar
Demodeks gənələri yaxın təmasla, ümumi dəsmal, yastıq və kosmetika vasitələri ilə ötürülə bilər. Lakin yetkinlərin çoxu artıq gənənin daşıyıcısıdır və xəstəlik yalnız gənələr həddindən artıq çoxaldıqda inkişaf edir. Buna baxmayaraq, müalicə dövründə fərdi dəsmal və yataq dəstindən istifadə etmək, onları yüksək temperaturda yumaq məsləhətdir.
Alətlər və fırçalar hər müştəridən sonra təmizlənmədikdə və dezinfeksiya edilmədikdə belə risk mövcuddur. Ona görə kosmetik prosedurları gigiyena qaydalarına əməl olunan yerlərdə etdirmək, makiyaj üçün isə fərdi vasitələrdən istifadə etmək lazımdır.
Gənəni dəridən tam yox etmək mümkün deyil və buna ehtiyac da yoxdur. Müalicə gənələrin sayını azaldır, iltihabı aradan qaldırır və uzunmüddətli remissiyaya nail olmağa imkan verir. Provokasiya edici amillər qaldıqda xəstəlik təkrarlana bilər.
Müalicə dövründə dekorativ kosmetikadan imtina etmək və ya onu minimuma endirmək məsləhətdir, xüsusən yağlı tonal vasitələrdən. Makiyaj edildikdə fırça və spongları müntəzəm təmizləmək, köhnə kosmetikanı isə yenisi ilə əvəz etmək lazımdır.
Rozasea zamanı dəridə demodeks gənələri tez-tez çox sayda aşkar edilir və onlar iltihabı gücləndirir. Ona görə rozaseanın bəzi formalarında paraziteleyhinə yerli vasitələr müalicənin bir hissəsidir. Bu iki vəziyyəti ayırmaq və müalicə planını seçmək dermatoloqun işidir.
Uşaqlarda demodekoz nadir hallarda rast gəlinir, çünki onların dərisində gənə az olur. Xəstəlik daha çox immuniteti zəifləmiş uşaqlarda inkişaf edir. Uşağın üzündə uzun sürən səpgilər olduqda özbaşına müalicə etmədən pediatr və ya dermatoloqa müraciət etmək lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
PRF və PRP prosedurları: “öz qanımdandır” təhlükəsizliyə zəmanətdirmi?
Trombositlə zəngin plazma və fibrin, PRP və PRF adları ilə estetik prosedurlarda təqdim olunur. Material pasiyentin qanından hazırlanır.…
İstiqamət: Kosmetologiya
Yaşlanmaya qarşı mioskulptura — visseral terapiya seansları
Sirr deyil ki, qadının gözəlliyi bilavasitə onun sağlamlığı ilə bağlıdır. Təravətli xarici görünüş, sağlam dəri, əla əhval-ruhiyyə —…
İstiqamət: Kosmetologiya
BELOTERO — kontur plastikasında yenilik!
Biz hər il dərimizin vəziyyətinin və xarici görünüşünün dəyişdiyini görürük. Kimdə bu daha tez, kimdə daha yavaş baş…
İstiqamət: Kosmetologiya
Biorevitalizasiya — gəncliyə doğru addım
Dəri əvvəlki görünüşünü itirdikdə və bu zaman adi qulluq vasitələri kömək etmədikdə, biorevitalizasiya prosedurundan istifadə etməyi sınayın.
İstiqamət: Kosmetologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
