Dəri səpgisi — dəri səthində dəyişikliklərin (səpgilərin) meydana çıxması ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir. Bu səhifədə dəri səpgisinin səbəbləri, növləri, diaqnostikası və mümkün ağırlaşmaları və əlaqəli xəstəliklər barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Allerqoloq Dermatoloq Endokrinoloq İnfeksionist Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Dəri səpgisi — dəri səthində dəyişikliklərin (səpgilərin) meydana çıxması ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir. O, tez-tez dermatoloji reaksiyalar, ağır somatik xəstəliklər, stress nəticəsində yaranır. Epidermisi (dərinin üst qatını) həkimin ətraflı diaqnostikadan sonra təyin etdiyi müalicə prosesində bərpa etmək mümkündür.
Növləri
Zədələnmənin növünə görə döküntü aşağıdakı formalarda ola bilər:
- Ləkələr: dəri səviyyəsində olan düz törəmələr;
- Papulalar: qabarıq törəmələr;
- Plaklar: diametri 1 sm-dən çox olan, ətraf toxumalardan yuxarıda olan və ya onlara çökən döküntülər;
- Düyünlər: dermaya və hipodermaya nüfuz edən sıx papulalar;
- Qabarcıqlar: mayeylə dolu, ölçüsü 1 sm-ə qədər olan törəmələr;
- Böyük qabarcıqlar (bulla): mayeylə dolu boşluqları olan, ölçüsü 1 sm-dən çox törəmələr;
- Pustulalar: irinli məzmunlu qabarcıqlar;
- Eroziyalar: epidermis qatlarının itirilməsi ilə olan defektlər;
- Xoralar: epidermis və dermanın qatlarının itirilməsi ilə olan defektlər;
- Petexiyalar: dəri altı qansızmalar.
Formasına görə döküntülər xətvari, halqavari, dəyirmi, hədəfəbənzər, tor və ya budaqlanma şəklində də ola bilər.
Yerləşməsinə görə döküntü aşağıdakı kimi fərqləndirilir:
- Tək və ya çoxsaylı;
- Bütün dərini və ya ayrı-ayrı sahələri əhatə edən;
- Simmetrik və ya asimmetrik yerləşən;
- Açıq və ya qapalı sahələrdə olan.
Döküntülər qırmızı, narıncı, sarı, yaşıl və ya bənövşəyi, boz, qara rəngdə ola bilər.
Təsvir ən ehtimal olunan diaqnozu güman etməyə və tədqiqatlara sərf olunan vaxtı azaltmağa imkan verir, buna görə müayinə diaqnostikanın mühüm mərhələsi hesab olunur.
Səbəbləri
Səpginin inkişaf mexanizmi onu doğuran amillərdən asılıdır.
- Dermatoloji reaksiyanı allergenlərlə — bitki tozcuğu, toz və ya müəyyən qida məhsulları ilə təmas qızışdırırsa, immun sistemi antitellər istehsal etməyə başlayır. Bu, səpginin yaranması ilə gedən iltihabi prosesi başladır. Oxşar effekti dərmanlar da doğurur — onların qəbulunda yan reaksiyalar mümkündür.
- Səpgi infeksion xəstəliklərin nəticəsi də ola bilər. Qızılca, su çiçəyi, skarlatina və ya məxmərək törədiciləri səpgi doğurur, çünki infeksiya limfa sistemi vasitəsilə yayılaraq epidermis hüceyrələrində dəyişikliklərə səbəb olur.
- Stress və ya emosional gərginlik çox vaxt dərinin vəziyyətinin dəyişməsinə gətirib çıxarır. Sinir sistemi və immunitet sıx bağlıdır, buna görə emosional disbalans dəri səpgisi daxil olmaqla müxtəlif reaksiyalar doğura bilər.
- Bəzi pasiyentlərdə genetik amillər və ya immun sisteminin işindəki pozğunluqlar səbəbindən səpgiyə meyllilik olur. Bu, ekzema və ya psoriaz kimi xroniki vəziyyətlərə gətirib çıxara bilər.
Səpginin yaranma mexanizmi hər insanda fərqli ola bilər. Orqanizmin fərdi xüsusiyyətləri, immun sisteminin vəziyyəti və digər xəstəliklərin olması simptomun inkişafına təsir göstərir. Buna görə dermatoloji təzahürlərdən qurtulmağın universal üsulu yoxdur: effektiv müalicə strategiyasını seçmək üçün yanaşı xəstəlikləri və səpginin növünü nəzərə almaq vacibdir.
Diaqnostika
Dəri səpgisinin müayinəsi problemin mənbəyini müəyyən etməyə və düzgün müalicəni seçməyə kömək edir. İlkin konsultasiyada həkim xəstəni müayinə edir, döküntünün xarakteri və onunla əlaqəli əlamətlər barədə bir sıra suallar verir.
Müayinə müxtəlif xəstəliklərin əlamətlərini müəyyən etməyə imkan verir. Həkim döküntünün formasına, ölçüsünə, rənginə, yerləşməsinə diqqət yetirir. Bəzi xəstəliklərin xarakterik klinik təzahürləri olur ki, bunlara görə diaqnozu asanlıqla qoymaq mümkündür, lakin dəridəki döküntünün səbəbini daha dəqiq müəyyən etmək üçün əlavə tədqiqatlar lazımdır.
- Laborator analizlər. Zədələnmiş dərinin vəziyyətini öyrənmək üçün mikroskopik analiz, ifrazatın bakterioloji tədqiqi, qaşıntı göstərişdir.
- Allergik sınaqlar.
- Biopsiya. Prosedurun mahiyyəti sonradan mikroskop altında tədqiq etmək üçün toxumanın kiçik parçasının götürülməsidir. Bu, xüsusilə dəridəki döküntünün səbəbi birləşdirici toxumanın sistemli xəstəlikləri olduqda, patologiyanı fərqləndirməyə imkan verir.
- Funksional metodlar və daxili orqanların vizuallaşdırılması. Daha dəqiq diaqnostika üçün müxtəlif növ tədqiqatlar da tətbiq edilə bilər: ultrasəs, rentgenoqrafiya və ya kompüter tomoqrafiyası. Onlar müşayiət edən xəstəlikləri və ya ağırlaşmaları aşkar etməyə imkan verir.
- Dermatoskopiya. Üsul dərinin vəziyyətinin ekrana çoxdəfəli böyüdülmüş şəkil ötürən xüsusi cihazla öyrənilməsini nəzərdə tutur.
- Diaskopiya. Şüşə ilə basma sınağı toxumaların nə dərəcədə solduğunu qiymətləndirmək üçün lazımdır. Əgər onlar qırmızı qalarsa, bu, purpuranın, hemorragik törəmələrin markeri ola bilər.
Əlavə olaraq, xüsusilə digər patologiyalarla ağırlaşmış anamnez olduqda, profilli həkimlərin konsultasiyaları tələb oluna bilər.
Analizlər, qarın boşluğunun kompüter tomoqrafiyası, qarın boşluğunun ultrasəs müayinəsi, böyrəklərin ultrasəs müayinəsi, dəri biopsiyası, Vud lampası ilə lüminessent diaqnostika, dəri dermatoskopiyası, allergik sınaqlar.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Döküntünün nəticələri müalicənin olmaması və ya düzgün aparılmaması zamanı yaranır.
- Yoluxma. Düzgün gigiyenik qulluq olmadan dərinin zədələnməsi mikroorqanizmlərin çoxalmasına gətirib çıxarır. Bu, iltihaba, qızarmaya, şişkinliyə səbəb olur ki, bu da problemi ağırlaşdırır.
- Diskomfort. Zədələnmiş sahələrin daim qaşınması epidermal örtüyün travmalanmasına, cızıqların və ya xoraların yaranmasına səbəb ola bilər. Bundan əlavə, qaşınma xəstə üçün çox narahatedici ola bilər və gündəlik işlərinə mane olur.
- Yan təsirlər. İstənilən preparatın istifadəsindən sonra qızarma, şişkinlik və ya qaşınma yarandıqda dərhal həkimlə məsləhətləşmək lazımdır.
Həmçinin terapiya olmadan yalnız xarici təzahürlərə deyil, daxili orqanların zədələnməsinə də səbəb ola biləcək əsas patologiyanın irəliləməsi mümkündür.
Hansı həkimə müraciət etməli
Dəqiq diaqnoz və səpginin səbəblərini müəyyən etmək üçün dermatoloqa və ya terapevtə müraciət etmək lazımdır. Həkim baxış keçirir, mümkün allergik reaksiyalar və ya infeksion xəstəliklərin törədiciləri ilə təmas barədə suallar verir, zərurət olduqda əlavə laborator müayinələr təyin edir. Sonra müalicəni təyin edəcək dar ixtisaslı həkimə yönləndirir.
Səbəbdən asılı olaraq aşağıdakı mütəxəssislər cəlb olunur:
- dermatoloq;
- terapevt;
- allerqoloq;
- infeksionist;
- qastroenteroloq;
- endokrinoloq.
Təcili yardım tələb edir: səpgi ilə birlikdə üzün, dilin və ya boğazın ödemi, tənəffüsün çətinləşməsi, huşun dumanlanması — bu, anafilaktik reaksiya ola bilər. Həmçinin sürətlə yayılan tünd-bənövşəyi səpgi ilə yüksək hərarət və güclü baş ağrısı təxirəsalınmaz müraciət üçün əsasdır.
Yadda saxla!
Təyinatlar qoyulmuş diaqnozdan asılıdır. Əsas xəstəliyin aradan qaldırılmasına yönəlmiş etiotrop müalicə preparatların qəbulunu və yerli krem, məlhəmlərin çəkilməsini əhatə edir. Səpginin tipindən asılı olaraq antibakterial, göbələkəleyhinə və ya iltihabəleyhinə tərkiblər istifadə oluna bilər.
Simptomatik müalicə özünühissetməni tez yaxşılaşdırmaq üçün lazımdır və qıcıqlanmanı, qaşınmanı aradan qaldıran vasitələrin tətbiqini əhatə edir.
Vacibdir: səpginin səbəbi aydın olmadan hormonal məlhəmlərdən istifadə etmək olmaz — göbələk və ya bakterial zədələnmədə onlar prosesi ağırlaşdırır və klinik mənzərəni silir.
Suallar və cavablar
Çapıqlaşma adətən qaşınma və infeksiyanın yoluxdurulması ilə bağlıdır. Həkim fərdi tövsiyələr verəcək, qaşınmanı azaltmaq üçün lokal vasitələr təyin edəcək.
Döküntüyə yetkinlərdə olduğu kimi infeksiyalar, allergiya, dermatoloji patologiyalar səbəb ola bilər. Körpələr üçün spesifik xəstəlik tər vəzilərinin yetkinləşməməsi və artmış tərləmə ilə bağlı olan, adətən dəri qatlarında yaranan tərləmə səpgisidir.
Səbəbi müəyyən edilmədən hətta xarici tətbiq üçün vasitələrdən istifadə etməmək lazımdır. Antiseptik məhlulların tərkibində dərini qurudan və yerli immuniteti pozan spirt olur ki, bu da patologiyanın gedişatını ağırlaşdıra bilər.
