«Diatez» — keçmiş SSRİ ölkələrində orqanizmin müəyyən xəstəliklərə «fitri meyilliliyini» bildirmək üçün işlədilən addır. Beynəlxalq təsnifatda belə diaqnoz yoxdur: onun təzahürləri atopik dermatit, qida allergiyası, hiperurikemiya kimi konkret xəstəliklər kimi qiymətləndirilir.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Qeyd
«Diatez» adı (ekssudativ-kataral, limfatik, nevro-artrik, «sidik turşusu diatezi») əsasən keçmiş SSRİ ölkələrində işlədilir; beynəlxalq təsnifatda (XBT-10, XBT-11) belə diaqnoz yoxdur, yalnız «hemorragik diatez» qanaxmaya meyilli xəstəliklərin ümumi adı kimi qalır. Körpələrdə yanaqların qızarması və dəri səpgiləri adətən atopik dermatit və ya qida allergiyası, «sidik turşusu diatezi» isə hiperurikemiya, podaqra və ya sidikdaşı xəstəliyi deməkdir. Dəqiq diaqnozu həkim müayinədən sonra qoyur.
«Diatez» termini orqanizmin müəyyən reaksiyalara — ən çox dəri səpgilərinə, allergiyaya, iltihablara və ya maddələr mübadiləsinin pozulmasına — fitri meyilliliyini bildirir. Bu, konkret xəstəliyin adı deyil, insanın fərdi xüsusiyyətidir: əlverişsiz amillərin təsiri ilə həmin meyillilik müəyyən xəstəlik şəklində özünü göstərə bilər. Müasir beynəlxalq təsnifatlarda diatez ayrıca diaqnoz kimi istifadə olunmur, onun təzahürləri isə konkret xəstəliklər kimi — məsələn, atopik dermatit və ya qida allergiyası kimi qiymətləndirilir.
Ən çox diatezdən kiçik yaşlı uşaqlarla bağlı danışılır: yanaqlarda qızartı və soyulma, dərinin quruluğu və qaşınması, bəzi qidalara qarşı həssaslıq. Bu dövrdə uşağın immun və həzm sistemləri hələ formalaşır, buna görə dəri reaksiyaları tez-tez olur və çox vaxt yaşla zəifləyir. Yetkinlərdə isə diatez adətən allergik xəstəliklərə, podaqraya və ya digər mübadilə pozğunluqlarına meyillilik kimi nəzərdən keçirilir.
Meyilliliyin formalaşmasında irsiyyət, qidalanma xüsusiyyətləri və ətraf mühit amilləri rol oynayır. Belə əlamətlər yarandıqda onların arxasında hansı konkret xəstəliyin durduğunu müəyyən etmək və müalicəni ona uyğun seçmək vacibdir.
Səbəbləri
Diatez fitri meyillilik olduğu üçün onun əsas səbəbi irsiyyətdir, həyat boyu təsir edən amillər isə bu meyilliliyin xəstəlik şəklində özünü göstərib-göstərməməsinə təsir edir. Risk amilləri hesab olunur:
- ailədə allergik xəstəliklərin (atopik dermatit, allergik rinit, bronxial astma) olması;
- ailədə podaqra, sidik daşı xəstəliyi, şəkərli diabet, piylənmə kimi mübadilə pozğunluqlarının olması;
- ailədə qanın laxtalanma pozğunluqlarının olması (hemorragik diatez üçün);
- hamiləlik dövründə ananın siqaret çəkməsi və spirtli içkilər qəbul etməsi;
- uşağın həyatının ilk aylarında dərinin quruluğu və baryer funksiyasının zəifliyi;
- endokrin sistemin patologiyaları;
- artıq bədən çəkisi;
- purinlərlə zəngin məhsulların (ət, subməhsullar, duzlanmış balıq, pastet) həddindən artıq istehlakı — sidik turşulu diatez üçün;
- şəhər mühitində havanın çirklənməsi və passiv siqaret tüstüsü.
Bu amillər diatezin özünü deyil, onun təzahürlərini — allergik reaksiyaları, dəri səpgilərini və ya mübadilə pozğunluqlarını — təhrik edir. Buna görə risk amillərini aradan qaldırmaq meyilliliyi olan insanlarda xəstəliyin yaranma ehtimalını azalda bilər.
Təsnifat
MDB ölkələrinin pediatriya ədəbiyyatında bir neçə «diatez» növü təsvir olunur. Müasir təsnifatda onların hər birinə konkret diaqnozlar uyğun gəlir:
- Ekssudativ-kataral diatez — əsasən atopik dermatitə və qida allergiyasına uyğundur;
- Limfatiko-hipoplastik diatez — köhnəlmiş anlayışdır; limfa düyünlərinin, badamcıqların, qaraciyər və ya dalağın böyüməsi səbəbi aydınlaşdırılmalı olan ayrıca əlamətdir;
- Nevro-artrik («sidik turşusu») diatez — hiperurikemiyaya, podaqraya və sidikdaşı xəstəliyinə uyğundur;
- Hemorragik diatez — qanın laxtalanma pozğunluqlarının ümumi adıdır və hematoloji müayinə tələb edir.
Klinik mənzərə
Bu adla adlandırılan əlamətlər hansı konkret xəstəliyin olmasından asılıdır:
- dərinin qızarması, quruluğu, qaşınması, yanaqlarda və dəri büküşlərində səpgi — atopik dermatit üçün xarakterikdir;
- müəyyən qidalardan sonra səpgi, qusma, ishal — qida allergiyasına işarə edə bilər;
- oynaqlarda kəskin ağrı və şişkinlik, böyrək sancısı, sidikdə «qum» — sidik turşusu mübadiləsinin pozulmasına işarə edə bilər;
- asan əmələ gələn qançırlar, burun və diş əti qanaxmaları — laxtalanma pozğunluğunun əlaməti ola bilər.
Limfa düyünlərinin, qaraciyər və ya dalağın böyüməsi, uzun sürən qızdırma «diatezlə» izah edilməməlidir — bu hallarda dərhal həkim müayinəsi lazımdır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diatezə şübhə olduqda oxşar simptomatikaya malik mümkün kəskin və xroniki xəstəlikləri istisna etmək məqsədilə differensial diaqnostika aparılır. Həkimlər anamnez toplayır, pasiyenti şikayətlər, klinik təzahürlər, onların yaranma vaxtı və s. Barədə sorğu-sual edir. Sonra aşağıdakıları əhatə edə bilən laborator analizlər kompleksi təyin olunur:
- Ümumklinik qan, sidik analizi;
- Qanın biokimyəvi analizi;
- Qanda, sidikdə qlükoza, xolesterin, sidik turşusu və digər göstəricilərin səviyyəsinin müəyyən edilməsi testi;
- Müxtəlif xarakterli immunoloji və allergoloji sınaqlar;
- Nəcis tədqiqi;
- Dəri sınaqları.
Əlavə olaraq qaraciyər, böyrək, dalaq, ürək, limfa düyünlərinin USM-i, rentgenoqrafiya, elektrokardioqrafiya və digər prosedurları əhatə edən bir sıra instrumental müayinələr aparılır. Onlar müəyyən diatez formaları üçün xarakterik olan daxili orqanların dəyişikliklərini (qaraciyər, dalağın böyüməsi və s.) aşkar etməyə, sistemli xəstəliklərin olmasını təsdiqləməyə və ya rədd etməyə kömək edir.
Xidmətlər
Müalicə
«Diatezin» ayrıca müalicəsi yoxdur — aşkar edilmiş xəstəlik müalicə olunur. Atopik dermatitdə əsas müalicə dərinin müntəzəm nəmləndirilməsi və kəskinləşmədə həkimin seçdiyi iltihabəleyhinə kremlərdir; qida allergiyasında təsdiqlənmiş allergen rasiondan çıxarılır; hiperurikemiya və podaqrada pəhriz və göstəriş olduqda sidik turşusunu azaldan dərmanlar tətbiq olunur; laxtalanma pozğunluqlarını hematoloq müalicə edir.
«Diatezi» sedativ, öd qovucu vasitələrlə, ultrabənövşəyi şüalanma və ya «immuniteti möhkəmləndirən» prosedurlarla müalicə etməyin sübutu yoxdur.
Profilaktika
Diatez konstitusiya xüsusiyyəti olduğundan, spesifik profilaktika tədbirləri mövcud deyil. Uşaqlıqdan sağlam həyat tərzinə əməl etmək, həkimlərin nəzarəti altında kəskin xəstəlikləri vaxtında müalicə etmək, zərərli vərdişlərdən imtina etmək tövsiyə olunur. Bundan əlavə arzu olunandır:
- Qrafikə uyğun vaxtında vaksinasiya aparmaq;
- Müntəzəm təmiz havada gəzmək;
- Hərəkətsiz həyat tərzindən qaçmaq;
- Bədən çəkisinə nəzarət etmək;
- Dəriyə düzgün qulluq etmək;
- Soyuqlamamaq.
İstənilən xroniki və ya anadangəlmə patologiyaların olması zamanı daim profilli mütəxəssisdə müşahidə olunmaq və heç bir halda özmüalicə ilə məşğul olmamaq lazımdır.
Yadda saxla!
Diatezlə müxtəlif təzahür və formalarda əsasən pediatrlar üzləşir. Yetkin pasiyentlərlə məşğul olan həkimlər onunla xeyli az rast gəlir. Diatez sadəcə qırmızı yanaqlar, soyulma, isladıcı və ya həddindən artıq quru dəri deyil. Bu insanın müəyyən immunoloji, allergik, infeksion və digər xarakterli xəstəliklərə fərdi meylliliyidir, o genetik amillər və metabolizm xüsusiyyətləri ilə şərtlənir. Bu vəziyyətin diaqnostikası kifayət qədər çətindir, çünki oxşar əlamətlərə malik çoxlu xəstəlik var. Ehtimal edilən diatez barədə nəticə kəskinləşmələrin mövsümiliyi, provokasiya edici amillərin təsirində simptomatikanın güclənməsi, bəzi qida məhsullarına dözümsüzlük əsasında çıxarıla bilər. Heç bir halda diatezi müstəqil müalicə etməyə çalışmaq olmaz, çünki bu ağırlaşmalara gətirib çıxara, vəziyyəti ağırlaşdıra və yetkinlərdə xroniki xəstəliklərin inkişafına səbəb ola bilər. İxtisaslı mütəxəssislərə kömək üçün müraciət etmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Bəli, vitamin preparatları, qida əlavələrini əhatə edən qeyri-rasional, həddindən artıq dərman istifadəsi diatezin kəskinləşməsinə gətirib çıxara və müvafiq simptomatikanı çağıra bilər. Tövsiyələrə ciddi əməl etmək və heç vaxt həkim təyinatı olmadan dərman qəbul etməmək çox vacibdir.
Preparatların seçimi klinik təzahürlərdən asılıdır. Bir sadə qayda var: islanmışı — qurutmaq, quruyanı — nəmləndirmək. Gigiyenaya diqqət yetirmək, zədələnmiş dəri sahələrinin qıcıqlandırıcılarla (yun geyim, boyanmış toxumalar, kimyəvi maddələr, kosmetika və s.) təmasına yol verməmək, rasiondan potensial allergenləri istisna etmək vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Yaz ovqatsızlığı və avitaminozla mübarizə aparırıq
Uzun müddət gözlədiyimiz yaz gəldi. Onu çoxdan gözləyirdik, günəş, yaxşı əhval-ruhiyyə və yaxşı özünühissetmə çatışmırdı. Qış ərzində bir…
İstiqamət: Terapiya
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Stasionar - yardım növləri, gün rejimi və çıxarış zamanı tövsiyələr
Stasionar yardım səhiyyə sisteminin ayrılmaz hissəsidir və pasiyentlərə lazımi müalicə və qulluğu təmin etmək üçün nəzərdə tutulub.
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Pap-test nəticəsi nəyi göstərir, nəyi göstərmir?
Pap-test uşaqlıq boynu hüceyrələrini qiymətləndirir. Nəticənin normal və ya qeyri-normal olması gələcək nəzarətə təsir edir, lakin bütün ginekoloji…
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Preventiv tibb
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
