Arterial hipotenziya (hipotoniya) – bu, arterial qan təzyiqinin (AT) 100/60 mm.c.s. Və ya daha aşağı səviyyəyədək davamlı və ya periodik azalması ilə müşayiət olunan vəziyyətdir. Bu vəziyyət daha çox ikincili xarakter daşıyır, lakin müstəqil xəstəlik də ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Hipotoniya
- aşağı qan təzyiqi
Xəstəlik haqqında
Arterial hipotenziya (hipotoniya) – bu, arterial qan təzyiqinin (AT) 100/60 mm.c.s. Və ya daha aşağı səviyyəyədək davamlı və ya periodik azalması ilə müşayiət olunan vəziyyətdir. Bu vəziyyət daha çox ikincili xarakter daşıyır, lakin müstəqil xəstəlik də ola bilər. Patologiya zəiflik, başgicəllənmə tutmaları, huş itirmələri ilə müşayiət olunur və tamhüquqlu müayinə və müalicə tələb edir.
Arterial hipotenziya daha çox yeniyetməlik və gənclik dövründə rast gəlinir. Oğlanlar təzyiqin enməsindən qızlara nisbətən xeyli az əziyyət çəkirlər. Həkimlər bunu cinsi yetişmə dövrü və vegetativ sinir sisteminin fəaliyyətindəki pozğunluqlarla əlaqələndirirlər. Yaşlı insanlar isə damar tonusunun azalması səbəbindən hipotoniyaya məruz qalırlar ki, bu da öz növbəsində aterosklerozla şərtlənir.
Səbəbləri
Birincili arterial hipotenziya, bir qayda olaraq, damar tonusuna cavabdeh olan vegetativ sinir sisteminin fəaliyyətinin pozulmasının nəticəsidir. Güman edilir ki, o, nevrozun növlərindən biridir, çünki patologiyanın proqressivləşməsi tez-tez stresslər, yuxu çatışmazlığı, psixoloji travmalarla əlaqədardır.
İkincili hipotenziya müxtəlif patologiyaların nəticəsi kimi inkişaf edə bilər:
- Anemiya;
- Mədənin xora xəstəliyi;
- Miokardit;
- Ürək ritminin və keçiriciliyinin pozulmaları;
- Şəkərli diabet;
- Onurğanın boyun şöbəsinin osteoxondrozu;
- Hipotireoz;
- Kardiomiopatiya;
- B qrup, C, E vitaminlərinin defisiti;
- Xroniki ürək çatışmazlığı və s.
Arterial təzyiqin kəskin azalması (kollaps) dövran edən qanın həcminin kəskin azalmasının (qan itkisi, susuzlaşma) və ya damar tonusunun azalmasının (travma, intoksikasiya, ağır allergiya, kəskin ürək çatışmazlığı) nəticəsidir.
Yaşlılarda hipotenziyanın tez-tez səbəblərindən biri arterial hipertenziyaya qarşı dərmanların həddindən artıq qəbulu/dozasının aşılmasıdır.
Təsnifat
Arterial hipotenziya fizioloji və patoloji olmaqla iki yerə bölünür. Fizioloji forma patoloji vəziyyət hesab edilmir. O, irsi amillərlə şərtlənə bilər, tez-tez idmançılarda, dağlarda və ya isti iqlimdə yaşayan insanlarda rast gəlinir.
Patoloji arterial hipotenziya inkişaf səbəbinə görə üç növə bölünür.
- Birincili (essensial, hipotoniya xəstəliyi). Müstəqil xəstəlikdir və ehtimal ki, damar tonusunun tənzimlənməsinin pozulması nəticəsində yaranır.
- İkincili (simptomatik). Xəstəlik və ya digər patoloji vəziyyət fonunda yaranır, onun əlamətlərindən biridir.
- İdiopatik ortostatik. Bu növ arterial hipotenziya insanın şaquli vəziyyətə keçməsindən sonra 3 dəqiqə ərzində yaranır.
Gedişinin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq kəskin və xroniki hipotenziya fərqləndirilir, tutmanın müddəti isə daimi və tranzitor formaları ayırd etməyə imkan verir. Birinci halda xəstənin AT-si daim normadan aşağı olur, ikinci halda tutmalar periodik olaraq yaranır. Öz növbəsində, tranzitor hipotenziya aşağıdakılar ola bilər:
- Ortostatik: şaquli vəziyyətə keçdikdə yaranır;
- Postprandial: qidadan sonra inkişaf edir;
- Fiziki və ya psixoemosional yük ilə əlaqəli (gərginlik hipotenziyası);
- Yuxu zamanı yaranan.
Həmçinin patologiyanın tranzitor formasına neyrogen huş itirmələri də aid edilir: AT-nin azalması fonunda huşun qəfil itirilməsi epizodları. Bu, damar tonusunun azalması və ya ürək yığılmalarının tezliyinin yavaşıması ilə şərtlənə bilər.
Birincili və ikincili arterial hipotenziyanın əlamətlərinin ifadəliliyi patologiyanın ağırlıq dərəcəsinə görə üç dərəcə ayırd etməyə imkan verir.
- Yüngül. Psixoemosional pozğunluqlar üstünlük təşkil edir: əhval dəyişkənliyi, yuxu pozğunluqları, əsəbilik, ağlağanlıq. Nadiren zəif baş ağrıları və ya döş qəfəsində ağrılar müşahidə olunur, daha çox stres fonunda yaranır.
- Orta ağır. Baş ağrıları intensiv xarakter daşıyır, 1-2 saat davam edir. Bəzən xəstə başgicəllənmə tutmaları, huş itirmələri qeyd edir.
- Ağır. Xəstənin həyat keyfiyyəti huş itirmə ilə müşayiət olunan tez-tez hipotenziya epizodları (o cümlədən ortostatik) səbəbindən pisləşir. Baş ağrısı tez-tez yaranır və uzun müddət keçmir.
Tutmalar çox vaxt hava dəyişiklikləri, stress zamanı inkişaf edir. İnsanda zehni və fiziki iş qabiliyyəti azalır, diqqət cəmlənməsi pisləşir.
Xəstəliyin ortostatik formasının gedişinin ağırlığından asılı olaraq, həkimlər patologiyanın 4 funksional klassını ayırırlar:
- I FK: AT azalır, lakin simptomlar yoxdur;
- II FK: AT-nin azalması parlaq simptomatika ilə müşayiət olunur, lakin insanın şüuru saxlanılır;
- III FK: insanda periodik huş itirmələri olur;
- IV FK: huş getmələr o qədər tez-tez baş verir ki, insanın əmək qabiliyyətini pozur və həyat keyfiyyətini pisləşdirir.
Klinik mənzərə
Arterial təzyiqin azalması toxumalarda oksigen çatışmazlığına səbəb olur. İlk növbədə bu, baş beynin fəaliyyətində əks olunur. Kəskin hipotenziyanın tipik əlamətləri bunlardır:
- Dərinin kəskin solğunluğu;
- Başgicəllənmə;
- Gözlərin qaralması;
- Qulaqlarda küy;
- Şüurun itməsi (huş getmə).
Xroniki gedişdə arterial hipotenziyanın simptomları daha zəif ifadə olunur. İnsan zəiflik və yuxululuqdan, iş qabiliyyətinin azalmasından, yaddaşın pisləşməsindən, sızıltılı baş ağrılarından, ayaq və ovuclarda həddindən artıq tərləmədən şikayət edə bilər. Arterial təzyiqin uzunmüddətli azalması zamanı qadınlarda çox vaxt aybaşı tsiklinin pozulmaları, kişilərdə isə erektil disfunksiya yaranır.
Ortostatik hipotenziyanın əlamətləri yalnız bədən vəziyyətinin üfüqi vəziyyətdən şaquli vəziyyətə dəyişməsi zamanı inkişaf edir. Pasiyent kəskin zəiflik, gözlərin qaralmasını hiss edir, dəri solğun və tərlə yapışqan olur. Bəzən vəziyyət baş ağrıları və ya qarın ağrıları ilə müşayiət olunur.
Fizioloji arterial hipotenziya simptomsuz keçir, çünki orqanizmin normal vəziyyətidir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Arterial hipotenziyanın ilkin diaqnostikası ilə adətən terapevt, daha nadir hallarda kardioloq məşğul olur. Pasiyentlə tanışlıq şikayətlərin və anamnezin toplanması ilə başlayır. Həkim pasiyentlərin həyat tərzi və qidalanma xüsusiyyətlərinə, keçirdiyi travmalara və xroniki xəstəliklərə diqqət yetirir. Ümumi müayinə arterial təzyiqin və ürək yığılmalarının tezliyinin ölçülməsini, ürək tonlarının və tənəffüs küylərinin dinlənilməsini, nəbzin keyfiyyətinin qiymətləndirilməsini və qarının palpasiya edilməsini əhatə edir. Daha sonra şəxsi əlavə diaqnostikaya yönləndirirlər.
- Arterial təzyiqin sutkalıq monitorinqi (ATSM). Gün ərzində arterial təzyiqin tərəddüdlərini qiymətləndirməyə, onların fiziki yüklənmədən asılılığını izləməyə və s. Imkan verir.
- Ürək müayinələri: EKQ, ExoKQ, EKQ-nin Holter monitorinqi.
- Boyun və baş beyni damarlarının, aşağı ətraf damarlarının USDDQ.
- Məlumatlılıq kifayət etmədikdə boyun şöbəsinin rentgenoqrafiyası, KT və ya MRT.
- EEQ.
- Laborator müayinələr: qanın və sidiyin ümumi analizləri, qanın biokimyası, hormonal profil.
Bundan əlavə, pasiyent dar profilli mütəxəssislərin: nevroloqların, endokrinoloqların və s. Konsultasiyasına yönləndirilir.
Müalicə
Arterial hipotenziyanın müalicəsi konservativ yolla aparılır. Dərman terapiyasına mərkəzi sinir sisteminin işini normallaşdırmaq üçün vasitələr, nootrop preparatlar, antioksidantlar, vitaminlər, antidepressantlar, trankvilizatorlar və digər dərman qrupları daxil ola bilər. Əlavə olaraq təyin edilir:
- Fizioterapiya (elektroforez, elektroyuxu);
- Psixoterapiya;
- Iynə refleksoterapiyası;
- Su müalicəsi;
- Boyun-yaxa nahiyəsinin masajı;
- Müalicəvi bədən tərbiyəsi;
- Aromaterapiya.
Həyat tərzinin korreksiyası mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xəstələr qidalanmanı normallaşdırmalı və gün rejimini tənzimləməli, fiziki və zehni həddindən artıq yorğunluqdan çəkinməli, mütəmadi olaraq tam dincəlməli və kifayət qədər yatmalıdırlar.
Profilaktika
Arterial hipotenziyanın profilaktikası, ilk növbədə, sağlam həyat tərzidir. Tam yuxu, stresslərin minimuma endirilməsi, əmək və istirahət rejiminə riayət edilməsi sinir sisteminin işini sabitləşdirməyə və tutmaların qarşısını almağa imkan verəcək. Ümumi möhkəmləndirici prosedurlar yaxşı effekt verir: kontrast duş, bərkimə, masaj kursları və s.
Patologiyanın ikincili formasının qarşısını almaq üçün hipotenziyaya səbəb ola bilən xəstəlikləri vaxtında aşkar etmək və müalicə etmək lazımdır. İstənilən xoşagəlməz simptomlar zamanı həkimə müraciət etmək, həmçinin mütəmadi olaraq profilaktik müayinələrdən keçmək çox vacibdir.
Yadda saxla!
Arterial təzyiqin vaxtaşırı enmələri həmişə xəstələrin özlərində və onların yaxınlarında narahatlıq doğurmur, xüsusilə söhbət gənc bir qızdan gedirsə. Halbuki fizioloji formadan başqa arterial hipotenziyanın istənilən forması xoşagəlməz nəticələrə gətirib çıxara bilər. Kəskin tutma toxumaların ifadə olunmuş oksigen aclığı ilə müşayiət olunur ki, bu da sonradan onların vəziyyətinə təsir edir. Xroniki arterial hipotenziyanın nəticələri ürəyin işinin pozulmalarıdır, hansı ki miokardın artmış yükü ilə şərtlənir. Bundan əlavə, uzunmüddətli oksigen aclığı zehni qabiliyyətlərin və fiziki dözümlülüyün azalmasına gətirib çıxarır. Bu, qaçılmaz olaraq xəstənin gündəlik həyatına təsir göstərir.
Yadda saxlamaq vacibdir ki, hipotenziya daha çox ürək, damarlar, daxili orqanlar və ya daxili sekresiya vəzilərinin xəstəliklərinin əlaməti olur. Təkrarlanan huş itirmələr və ya xroniki olaraq aşağı AT həkimə müraciət etmək və tam müayinədən keçmək üçün əsas olmalıdır. Yalnız bu halda mütəxəssislər patologiyanı vaxtında aşkar edə və müalicə təyin edə biləcəklər.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Birincili arterial hipotenziyanın formalaşmasında ailəvi meyllilik müəyyən rol oynaya bilər, çünki damar tonusunu tənzimləyən vegetativ sinir sisteminin xüsusiyyətləri qismən irsi amillərlə bağlıdır. Bu o demək deyil ki, valideyndə aşağı təzyiq olan hər uşaqda mütləq eyni problem yaranacaq, lakin risk adi əhaliyə nisbətən bir qədər yüksək ola bilər. İkincili hipotenziya isə əsasən digər xəstəliklərin nəticəsi kimi yaranır və irsiliklə birbaşa bağlı deyil.
Bir çox insanda birincili arterial hipotenziya xroniki xarakter daşıyır və simptomlar dövr-dövr güclənib zəifləyə bilər, xüsusilə stress, yuxusuzluq və ya yorğunluq fonunda. İkincili formalar isə əsas xəstəlik müalicə olunduqda çox vaxt yaxşılaşır. Həyat tərzinin dəyişdirilməsi, kifayət qədər maye qəbulu, düzgün rejim, vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yüngülləşdirə bilər, lakin tam sağalma hər pasiyentdə gözlənilmir.
Təzyiqin kəskin düşməsi başgicəllənməyə və huşun qısamüddətli itirilməsinə səbəb ola bilər, bu isə yıxılma və zədələnmə riski yaradır, xüsusilə pilləkəndə və ya nəqliyyat idarə edərkən. Belə əlamətlər tez-tez təkrarlandıqda fəaliyyət növünü müvəqqəti məhdudlaşdırmaq və ehtiyatlı davranmaq tövsiyə olunur. Konkret məhdudiyyətlər simptomların tezliyindən və ağırlığından asılı olaraq həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Kardiologiya üzrə xəstəliklər
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Aortal stenoz
- Aortanın koarktasiyası
- Aortanın laylanması
- Arteriyaların stenozu
- Ateroskleroz
- Atrioventrikulyar blokada
- Atrioventrikulyar retsiprok taxikardiya
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Yaz ovqatsızlığı və avitaminozla mübarizə aparırıq
Uzun müddət gözlədiyimiz yaz gəldi. Onu çoxdan gözləyirdik, günəş, yaxşı əhval-ruhiyyə və yaxşı özünühissetmə çatışmırdı. Qış ərzində bir…
İstiqamət: Terapiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
