Aşağı hemoqlobin — klinik əhəmiyyəti səbəbindən, ağırlıq dərəcəsindən və orqan funksiyasına təsirindən asılı olan tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Anemiya
- qanazlığı
Xəstəlik haqqında
Hemoqlobin – eritrositlərin tərkibində olan, bu qan hüceyrələrinin formalaşmasının erkən mərhələsində əmələ gələn, dəmirlə zəngin zülaldır. O, orqanizmin toxumalarına onların həyat fəaliyyəti üçün zəruri olan oksigeni çatdırır, onlardan karbon qazını götürür və onu ağciyərlərə qaytarır. Hemoqlobin azaldıqda toxumalar və orqanlar oksigen aclığı yaşayır ki, bu da onların fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir.
Böyüklərdə qanda hemoqlobinin normal qatılığı belədir: kişilərdə – 135-160 q/l, qadınlarda – 120-140 q/l. Hamilələr üçün göstərici bir qədər aşağıdır – 110 q/l-dən başlayaraq.
Qanda aşağı hemoqlobin, bir qayda olaraq, orqanizmdə dəmir çatışmazlığından xəbər verir, anemiyanın təzahürüdür.
Aşağı hemoqlobin səviyyəsi müstəqil patologiya deyil, yalnız bütöv bir xəstəliklər qrupunun – anemiyaların təzahürlərindən biridir. Anemiyalar insanın müxtəlif xəstəliklərinin gedişini müşayiət edir, onların ağırlaşmaları olur, bir sıra hallarda isə təcrid olunmuş şəkildə inkişaf edir. Hemoqlobin səviyyəsi nə qədər aşağı olarsa, anemiya bir o qədər ağır keçir, xəstənin özünü hiss etməsi bir o qədər pisləşir.
Səbəbləri
Əksər hallarda kişi və qadınlarda qanda aşağı hemoqlobin müstəqil patologiya olmayıb, bir sıra digər xəstəliklərin və patoloji proseslərin gedişinə müşayiət edir, məsələn:
- xarici və daxili qanaxmalar (xüsusilə mədə-bağırsaq, menstrual, posttravmatik);
- böyrək xəstəlikləri (bu halda hemoqlobin səviyyəsinin azalması qanyaranma proseslərinin pozulmasının nəticəsidir);
- endokrin sistemin işində pozğunluqlar;
- uzun müddət davam edən infeksiyalar;
- müxtəlif xarakterli şişlər;
- qidayla qəbulun pozulması və ya daxili problemlər – bu maddələrə tələbatın artması, sorulmasının azalması və s. nəticəsində orqanizmdə hipovitaminoz və minerallar çatışmazlığı;
- dəmirin sorulmasının pozulduğu MBT xəstəlikləri (bağırsaq disbakteriozu, enterokolit, kolit);
- autoimmun patologiyalar;
- qan-damar sisteminin xəstəlikləri.
Qadınlarda aşağı hemoqlobinin səbəbi hamiləlik ola bilər (xüsusilə çoxdöllü hamiləlikdə).
Kişilərdə aşağı hemoqlobinin ən tez-tez rast gəlinən səbəbi xora xəstəliyinin, bağırsaq patologiyalarının, hemorroyun gedişini ağırlaşdıran xroniki mədə-bağırsaq qanaxmalarıdır. Qanaxmanın təzahürləri az nəzərə çarpırsa, kişilər «özü keçib gedər» gözləyərək həkimə müraciət etməməyi üstün tuta bilərlər. Bu, həm əsas xəstəliyin ağırlaşmasına, həm də anemiyanın proqressivləşməsinə gətirib çıxaran səhv taktikadır.
İstənilən cinsdən olan böyüklərdə aşağı hemoqlobin bəzən irsi, genetik şərtlənmiş problem olur və ya keçirilmiş ağır somatik xəstəlik, qan köçürülməsi nəticəsində yaranır.
Təsnifat
Aşağı hemoqlobinin səbəblərindən asılı olaraq anemiyanın aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- Qan itkisi ilə əlaqədar – kəskin və ya xroniki (postgemorragik).
- Qanyaranmanın pozulması nəticəsində yaranan:
- hemoqlobinin sintezinin patologiyası ilə əlaqədar;
- DNT, RNT əmələgəlməsinin patologiyası ilə əlaqədar;
- eritrositlərin bölünməsinin patologiyası ilə əlaqədar;
- sümük iliyi hüceyrələrinin çoxalmasının pozulması ilə əlaqədar.
- Qanın artmış parçalanması nəticəsində yaranan (hemolitik) – irsi və ya qazanılmış.
Qanda hemoqlobin və eritrositlərin azalma dərəcəsinə görə anemiyanın 3 ağırlıq dərəcəsi ayırd edilir:
- Yüngül (hemoqlobin qatılığı 100 q/l-dən yuxarı, eritrositlər – 3*10¹²/l-dən yuxarı).
- Orta (hemoqlobin qatılığı 66-100 q/l arasında, eritrositlər – 2-3*10¹²/l).
- Ağır (qanda hemoqlobinin miqdarı 66 q/l-dən azdır).
Klinik mənzərə
Qanda aşağı hemoqlobinin əlamətləri aşağıdakılar ola bilər:
- qurumuş və solğun dəri, dodaqların göyümtül çaları və dilin parlaq qırmızı rəngi, dodaqların kənarlarında çatlar;
- dırnaqların kövrəkliyi;
- tutqun, zəif saçlar, yavaşımış böyümə, saç tökülməsi;
- ümumi zəiflik, tez yorulma;
- huşunu itirməyə qədər çatan başgicəllənmələr;
- yuxululuq;
- davamlı baş ağrıları;
- aşağı arterial təzyiq;
- tez-tez ürək döyünməsi (taxikardiya);
- açıq-aydın səbəbi olmadan bədən temperaturunun subfebril göstəricilərə qədər (37.0-37.5°C) yüksəlməsi;
- iybilmənin pozulması, dad hissinin dəyişməsi;
- iştahın azalması, ağızda quruluq;
- nəcis pozulması (qəbizlik və ya diareya);
- orqanizmin ümumi immunitetinin zəifləməsi, yoluxucu xəstəliklərə meyillilik;
- əhval-ruhiyyənin kəskin dəyişkənliyi, əhvalın aşağı düşməsinə meyillilik, əsəbilik.
Həm qadınlarda, həm də kişilərdə aşağı hemoqlobin zamanı qurumuş, solğun və göyümtül çalarlı dəri, dodaqların kənarlarında çatlar diqqəti cəlb edir. Belə xəstələr dırnaqların kövrəkliyini, saçların tutqunluğunu, yavaşımış böyüməsini, tökülməsini qeyd edirlər.
Hemoqlobinin azalması həmişə klinik olaraq özünü göstərmir – o, simptomsuz keçə bilər. Patologiyanı vaxtında aşkar etmək və zəruri müalicəyə başlamaq üçün mütəmadi olaraq hematoloqda və ya terapevtdə profilaktik müayinələrdən keçmək, qan analizi vermək vacibdir.
Qanda hemoqlobinin miqdarının uzun müddət azalması bütün orqanizmin işini pozur, müxtəlif xəstəliklərin inkişafına gətirib çıxarır.
Toxumalara daxil olan oksigenin çatışmazlığı səbəbindən aşağıdakı risklər artır:
- ürək çatışmazlığı və kardiomiopatiya (ürək əzələsinin zədələnməsi);
- aterosklerozun proqressivləşməsi;
- sinir sistemi, psixika tərəfindən pozğunluqlar (anemiya çox vaxt həyəcan-depressiv pozğunluqların, astenik sindromun əsasında dayanır);
- qaraciyərin ölçülərinin böyüməsi;
- əvvəllər mövcud olan xəstəliklərin xronikləşməsi;
- ümumi immunitetin azalması.
Hamilə qadınlarda aşağı hemoqlobin hamiləliyin ağırlaşmalarının inkişafını provoka edə bilər, erkən doğuş riskini artırır, döldə oksigen aclığına gətirib çıxarır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Periferik və ya venoz qanda normadan aşağı hemoqlobin aşkar edildikdə, xəstəyə anemiyanın səbəbini müəyyən etməyə – ona gətirib çıxarmış xəstəliyi aşkar etməyə kömək edəcək əlavə müayinə təyin ediləcəkdir. Ona aşağıdakı üsullar daxil ola bilər:
- qanda ferritin, zərdab dəmiri, fol turşusu, B12 vitamini səviyyəsinin, qaraciyər, böyrək fəaliyyəti göstəricilərinin müəyyən edilməsi ilə biokimyəvi qan analizi;
- ümumi sidik analizi (böyrək xəstəliyində orada təzə eritrositlər aşkar edilə bilər);
- gizli qana görə nəcis analizi;
- fibroqastroduodenoskopiya;
- kolonoskopiya;
- ginekoloq məsləhəti.
İlkin müayinədən sonra onun nəticələri ilə xəstə yekun diaqnoz qoyacaq və ya mürəkkəb diaqnostik hallarda, məsələn, sümük iliyinin hüceyrə tərkibini tədqiq etmək üçün punksion biopsiya kimi spesifik müayinə üsulları təyin edəcək hematoloqun məsləhətinə yönləndiriləcək.
Xidmətlər
Müalicə
Hemoqlobinin normadan aşağı olması zamanı terapiya ilk növbədə anemiyanın əsasında dayanan xəstəliyin korreksiyasına yönəlmişdir. Səbəbdən asılı olaraq xəstəyə aşağıdakılar tövsiyə oluna bilər:
- Balanslaşdırılmış qidalanma. Rasiona dəmirlə zəngin qida məhsulları daxil edilməlidir: qırmızı ət, qaraciyər, giləmeyvələr, tərəvəz və meyvələr, qarabaşaq.
- Tərkibində dəmir olan preparatların qəbulu. Ağır anemiya zamanı qanda hemoqlobin səviyyəsini operativ şəkildə artırmağa belə preparatların venadaxili tətbiqi kömək edir, xəstəliyin yüngül və ya orta ağır dərəcəsində isə tərkibində dəmir olan dərman vasitələri daxilə təyin edilir.
- Hemopoez (qan hüceyrələrinin əmələ gəlməsi) stimulyatorları. Bu cür vasitələr dəmir çatışmazlığını kompensasiya etməyə, eritrositlərin, retikulositlərin əmələ gəlməsini aktivləşdirməyə, qan hüceyrələrində hemoqlobinin istehsalını stimullaşdırmağa kömək edir. Bunlara aiddir: hemostimulin, eritropoetin və başqaları. Daha çox anemiyanın böyrək mənşəyində istifadə olunur.
- Fol turşusunun, B12 vitamininin daxilə və ya inyeksiya yolu ilə qəbulu. Bu maddələrin çatışmazlığı aşağı hemoqlobinin səbəbi olduğu hallarda göstərişdir.
- İmmunosupressorlar.
- Qanın və onun komponentlərinin köçürülməsi. Əsas göstəriş – kütləvi qan itkisidir. Bu, orqanizmdə normal qan həcmini və göstəricilərini bərpa etməyin ən effektiv tədbiridir.
- Dalağın çıxarılması.
- Sümük iliyinin transplantasiyası.
Aşağı hemoqlobinin müalicəsinin bütün mərhələləri hematoloqlar tərəfindən nəzarətdə saxlanılır. Xəstədə vaxtında qan göstəricilərinin analizləri aparılır və yaxşılaşmaların dinamikası izlənilir. Terapiya sxemini həkim hər konkret halda xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətinin xüsusiyyətlərini və qanda hemoqlobin göstəricilərini nəzərə alaraq fərdi seçir.
Reabilitasiya
Aşağı hemoqlobinin əsasında dayanan xəstəliyin müalicəsindən sonra reabilitasiya tədbirlərinin həcmi xəstəliyin təbiətindən və onun terapiya üsullarından asılı olaraq geniş şəkildə dəyişir. Əgər anemiya qan itkisi ilə əlaqədardırsa, dövr edən qanın həcmi bərpa edildikdən və ya xroniki qanaxma mənbəyi aradan qaldırıldıqdan sonra xəstənin vəziyyəti tez yaxşılaşır. Qanın onkoloji patologiyası olduqda isə sümük iliyinin transplantasiyasından sonra belə xəstəni dəstəkləyici terapiyanın (immunosupressorlar və digər preparatların) uzun müddət qəbulu gözləyir.
Aşağı hemoqlobinin müalicəsindən sonra bütün şəxslər rasional və balanslaşdırılmış qidalanmalı – kifayət qədər dəmirlə zəngin qida məhsulları istehlak etməlidir. Anemiya simptomlarının təkrar meydana çıxması halında isə vaxtında həkimə müraciət etmək lazımdır.
Hematoloqları aşağı hemoqlobinli xəstələrin müalicəsini keyfiyyətlə aparır və məsləhət zamanı onun azalmasının profilaktikası qaydaları ilə tanış edirlər.
Profilaktika
Anemiyanın qarşısını almaq mümkündür. Bunun üçün aşağıdakılara əməl edilməlidir:
- dəmir və vitaminlərlə zəngin məhsullar istifadə edərək balanslaşdırılmış qidalanmaq;
- xroniki xəstəlikləri vaxtında müalicə etmək;
- risk qrupuna daxil olan xəstəliklər olduqda, habelə hamiləlik dövründə mütəmadi olaraq profilaktik müayinələrdən keçmək.
Qanda hemoqlobin göstəricilərindən insanın ümumi sağlamlıq vəziyyəti və özünü hiss etməsi asılıdır. Profilaktikanın sadə qaydalarına riayət etmək anemiyanın inkişafının qarşısını almağa imkan verəcək.
Yadda saxla!
Anemiyanın diaqnostikası mərhələsində həkim üçün təkcə qan analizinin və digər müayinələrin nəticələri deyil, həm də bir sıra digər amillər önəmlidir. Xəstənin cinsi, yaşı və onunla söhbət zamanı əldə edilən məlumat – qidalanma xüsusiyyətləri, işin xarakteri (peşə zərərliliklərinin olması), xroniki xəstəliklər və müntəzəm qəbul edilən preparatlar, yaxın qohumlarda oxşar sağlamlıq problemləri böyük əhəmiyyət kəsb edir. Düzgün diaqnoz adekvat terapiyanın əsasıdır. Buna görə də, həkimin məsləhətinə müraciət edərkən ondan hər hansı məlumatı gizlətmək lazım deyil – bəlkə də müalicənin uğuru məhz bundan asılı olacaqdır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Hematologiya üzrə xəstəliklər
- Amiloidoz
- Anemiya (qanazlığı)
- Antifosfolipid sindromu
- Aplastik anemiya
- Aqranulositoz
- B12-defisitli anemiya
- Çoxsaylı mieloma
- Damardaxili laxtalanma sindromu
- Dəmirdefisitli anemiya
- Fol turşusu defisitli anemiya
- Fon Villebrand xəstəliyi
- Hamiləlik anemiyası
- Hemofiliya
- Hemolitik anemiya
- Həqiqi polisitemiya
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə qanazlığı: aşağı hemoqlobinin səbəbi həmişə dəmir deyil
Hamiləlikdə yorğunluq tez-tez olsa da güclü halsızlıq, təngnəfəslik və ürəkdöyünmə qanazlığı ilə əlaqəli ola bilər. Anemiya qanın oksigen…
İstiqamət: Ginekologiya / Hematologiya
Qan qrupu fərqlidir: bu, hamiləlik üçün “uyğunsuzluq” deməkdirmi?
Partnyorların qan qruplarının fərqli olması hamiləlik üçün ümumi “uyğunsuzluq” diaqnozu deyil. ABO qrupu və rezus sistemindəki RhD xüsusiyyəti…
İstiqamət: Ginekologiya / Hematologiya
Dölə uşaqlıqdaxili qan köçürülməsi: hansı anemiyada lazım ola bilər?
Döldə ağır qanazlığı müəyyən hallarda uşaqlıqdaxili qan köçürülməsi ilə müalicə edilə bilər. Bu, anaya adi qan köçürülməsi və…
İstiqamət: Ginekologiya / Hematologiya
Yaz ovqatsızlığı və avitaminozla mübarizə aparırıq
Uzun müddət gözlədiyimiz yaz gəldi. Onu çoxdan gözləyirdik, günəş, yaxşı əhval-ruhiyyə və yaxşı özünühissetmə çatışmırdı. Qış ərzində bir…
İstiqamət: Terapiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
