Keratoma dərinin buynuzlaşmış hüceyrələrindən formalaşan, çox vaxt xoşxassəli dəri törəmələri üçün istifadə olunan klinik termindir. Törəmənin tipi dermatoloji qiymətləndirmə ilə dəqiqləşdirilir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Seboreik keratoz
- qocalıq keratoması
Xəstəlik haqqında
Keratoma termini müxtəlif keratinləşən dəri törəmələrini ifadə edə bilər. Ən çox seboreik keratoz kimi xoşxassəli yaşla əlaqəli törəmələr nəzərdə tutulur.
Qocalıq keratomaları adətən 40 yaş və yuxarı insanlarda meydana çıxır. Bu törəmələr həm kişi, həm də qadın populyasiyasının nümayəndələrini eyni dərəcədə tez-tez zədələyir. Belə keratomalar günəş variantlarından fərqli olaraq əsasən bədənin qapalı sahələrində (bel, sinə, çiyinlər) əmələ gəlir. Bununla yanaşı, onların baş dərisinin tüklü hissəsində, habelə üzdə lokalizasiyası istisna edilmir. Patoloji proses sarı rəngli ləkənin əmələ gəlməsi ilə başlayır, o, zaman keçdikcə diametrdə böyüyür. Əvvəlcə düz olan törəmə dəri səviyyəsindən yuxarı qalxmağa başlayır. Törəmə yavaş artım templəri nümayiş etdirir. Sürətli artım tempinə olduqca nadir hallarda rast gəlinir. Senil keratomalar adətən tək olmur, subyektiv diskomfort yaratmır. Bəzi hallarda törəmənin özbaşına ayrılması müşahidə edilə bilər.
Follikulyar keratomalar tük follikulunun huniciyinin epitelindən inkişaf edir. Hamiləlik dövründə əmələ gələ bilər və hormonal dəyişikliklərin əksi ola bilər.
Günəş keratomaları adətən günəş işığının və ya solyarium süni ultrabənövşəyi şüalarının tez-tez təsirinə məruz qalan dəri sahələrində əmələ gəlir. Xəstəliyə ən çox açıq dərili xəstələr (Fitzpatrick üzrə birinci-ikinci fototip) meyllidir. Belə keratomaların 90%-dən çoxu bədənin geyimlə örtülməmiş sahələrində – başda, boyunda, qollarda (biləkdən dirsəyə qədər olan hissədə, ovuc arxasında) yerləşir.
Angiokeratomalar adətən gənc xəstələrdə – uşaqlıq və yeniyetməlik yaşında inkişaf edir. Bu törəmələr dərinin böyük sahələrini zədələyir, çünki patoloji elementlər qruplaşmağa meyllidir. Bu zədələnmələrin sayı və ölçüsü yaşla birlikdə tədricən artır.
İstənilən növ keratoma vizual müayinə zamanı yaxşı aşkar edilir. Lakin törəmənin tipini müəyyən etmək üçün dermatoskopiya – dərinin böyüdücü altında müayinəsi aparılır. Bədxassəli proses şübhəsi olan mürəkkəb klinik hallarda biopsiya və alınan materialın histoloji müayinəsi göstərişdir.
Keratomaların müalicəsi ilk növbədə onların növündən və fərdi onkoloji risk dərəcəsindən asılıdır. Radikal üsullar həm ənənəvi üsulla skalpel istifadə edərək, həm də fiziki və ya kimyəvi enerjiyə əsaslanan az invaziv üsullarla törəmənin çıxarılmasından ibarətdir.
Səbəbləri
Keratomaların yaranma səbəbləri onların növündən asılıdır.
- Senil keratomalar. Əsasən yaşlı insanlarda meydana çıxır və epitelial buynuzlaşma sistemində yaşla bağlı pozğunluqlarla əlaqədardır.
- Follikulyar keratomalar. Hazırda törəmənin yaranma mənbəyinin vahid izahı yoxdur. Bəzi müəlliflər bunun müstəqil törəmə olduğunu hesab edir, digərləri isə seboreyik keratozun variantlarına aid edir. Müəlliflərin əksəriyyəti törəmənin yaranmasının dərinin xroniki travmatizasiyası və ya uzunmüddətli ultrabənövşəyi təsiri ilə əlaqəli olduğunu hesab edir.
- Günəş keratomaları. B-spektrli ultrabənövşəyi şüaların xroniki təsiri nəticəsində inkişaf edir.
Təsnifat
Keratomaların bir neçə növü ayırd edilir:
- senil, yaxud qocalıq, yaxud seboreyik – epidermisin bazal hüceyrələrinin diferensiasiyasının pozulması ilə əlaqədardır;
- follikulyar – follikulun ağzında buynuzlaşma pozğunluqları ilə xarakterizə olunan dermatozlar qrupuna aid nadir xoşxassəli dəri patologiyasıdır;
- günəş – uzunmüddətli və intensiv ultrabənövşəyi şüalanma ilə şərtlənən buynuzlaşma prosesinin pozulmasıdır;
- angiokeratoma – dərinin damarlarının zədələnmiş endotelial təbəqəsində şişmə və yerli təzyiq artması nəticəsində yaranır.
Klinik mənzərə
Keratomanın simptomları onun növündən asılıdır.
- Qocalıq siyilləri səthi təbəqələrin buynuzlaşma və piqmentasiya dərəcəsi ilə müəyyən edilən rəngarəng klinik simptomatikaya malik ola bilər. Bu törəmələr sferik və ya oval formalı sızanaq və düz löhvəciklər şəklindədir. Rəngi sarı-qəhvəyidir, qara çalarlara çata bilər. Törəmələrin konturları aydındır. Onlar dəri örtüyünün səviyyəsindən yuxarı qalxır. Səthi bir qədər yastılaşmışdır, cüzi siyilliliyə malikdir. Belə şişəbənzər törəmələrin ölçüsü 5 mm-dən 4 sm-ə qədər dəyişir.
- Follikulyar keratomalar. Dəridə bir və ya bir neçə düyünün simptomsuz əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur. Sonuncular sıx struktura, boz-tutqun çalara malikdir və ya rənginə görə sağlam dəridən fərqlənmir. Forması müxtəlif ola bilər. Törəmənin diametri 0,3-dən 1,5 sm-ə qədərdir, mərkəzdə sıx bitişmiş pulcuqla çökəklik müşahidə oluna bilər, periferiyada isə iltihabi mənşəli qırmızı haşiyə var. Patoloji elementlər üzün dərisində (yanaqlar, üst dodaq) və baş dərisinin tüklü hissəsində yerləşir, digər lokalizasiyalara xeyli az rast gəlinir. Qadınlarda tez-tez qırxılma nəticəsində baş verən travmatizasiya səbəbindən anogenital nahiyənin dərisində follikulyar keratomaların əmələ gəlməsi mümkündür. Belə törəmələr adətən papilyar səthə malikdir və artmış qanaxma qabiliyyəti ilə xarakterizə olunur.
- Günəş keratomaları. Hiperkeratoz ocaqları piqmentli papulalar və löhvəciklər fonunda əmələ gəlir. Hiperkeratotik sahələr sarı çalarlı boz rəngli qabıqlar və ya pulcuqlarla təmsil olunur. Pulcuq zorla ayrıldıqda ifadəli ağrı yaranır ki, bu da mühüm differensial-diaqnostik əlamətdir. Zədələnmiş dəri örtükləri kələ-kötür və çox sıxdır, xarici görünüşünə görə “zımpara kağızından” az fərqlənir.
- Angiokeratomalar. Bunlar tünd-bordo çalarlı, səthi yerləşən kiçik damar şişləridir. Onlar dəri örtüyünün səthindən yuxarı qalxır. Angiokeratomalar bədənin və ətrafların müxtəlif sahələrində əmələ gələ bilər, lakin ən çox “aşağı hissələri” – genitaliyaları, budları, sağrı nahiyəsini, qasığı zədələyir. Belə şişlərə selikli qişalarda da (konyunktival, ağız boşluğunda, respirator, həzm və urogenital traktda) rast gəlinir.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Keratomaların müxtəlif növlərinin ilkin diaqnostikası vizual dermatoskopik müayinə məlumatları əsasında həyata keçirilir. Diaqnozla bağlı şübhələr olduqda papula kəsilib çıxarılır və histoloji müayinəyə məruz qalır. Bu, mümkün xərçəngönü və bədxassəli dəyişiklikləri vaxtında istisna etməyə imkan verir.
Müalicə
Bədəndə keratomanın müalicəsi törəmənin təbiətindən, ölçüsündən, yerləşməsindən və xarakterindən asılıdır. Adi müalicə variantları cərrahi kəsib götürmə, krioterapiya, elektrokoaqulyasiya, sitostatik məlhəmlərin yerli tətbiqi və s. üsullardır.
Bəzi hallarda kompleks müalicə çərçivəsində immunomodulyatorlar da tətbiq oluna bilər.
Cərrahi müalicə
Keratomalara dair klinik tövsiyələrə əsasən, bu yeni törəmələrin cərrahi müalicəsinin əsas variantları aşağıdakılar ola bilər:
- şişin cərrahi eksiziya yolu ilə radikal çıxarılması;
- elektroeksiziya;
- krodestruksiya;
- lazerdestruksiya (lazer şlifovkası);
- elektrokoaqulyasiya;
- əksər hallarda müxtəlif mənşəli keratomaların müalicəsinin “qızıl standartı” hesab edilən fotodinamik terapiya.
Qocalıq keratomalarının müalicəsi adətən tələb olunmur. Əhəmiyyətli estetik qüsur olduqda bu törəmələr çıxarılır. Üzdə yerləşən kiçik keratomalarda elektrokoaqulyasiya və ya kriyoterapiya (maye azotla dondurma) tətbiq edilir. Müalicəyə vaxtında başlandıqda proqnoz əlverişlidir.
Follikulyar keratoma adətən yavaş böyüyür, çıxarıldıqdan sonra residiv, bir qayda olaraq, baş vermir. Az invaziv müalicə mövcud göstərişlər və əks-göstərişlər nəzərə alınmaqla aparılır.
Günəş keratoması yüksək onkoloji təhlükə daşıyır, belə ki, nəzarətsiz hüceyrə bölünməsi və mutasiyaların meydana çıxması mümkündür. Bu cür törəmələr vaxtında aradan qaldırılmalıdır.
Reabilitasiya
Keratomanın radikal çıxarılmasından sonra sadə qaydalara riayət etmək lazımdır:
- müdaxilə zonasındakı dərini həkim tərəfindən təyin edilmiş antiseptik məhlulla mütəmadi işləmək;
- əmələ gələn qabığı qoparmamaq, bununla toxumaların ilkin sağalması üçün şərait yaratmaq;
- epitelin tam regenerasiyasına qədər vanna qəbul etməmək, hamam və hovuza getməmək.
Profilaktika
Günəşdən qorunma aktinik zədələnmə riskini azaldır. Yeni və dəyişən dəri törəmələrinin vaxtında dermatoloji müayinəsi vacibdir.
Yadda saxla!
Özbaşına «keratoma» diaqnozu qoymaq olmaz, çünki bəzi dəri xərçəngləri xoşxassəli keratotik törəmələrə bənzəyə bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
İnsan niyə çox tərləyir: səbəblər və bununla mübarizə üsulları
Tərləmə – insan orqanizmində bədən hərarətinin normal tənzimlənməsini təmin edən, həmçinin orqanizmdən artıq maye və duzları xaric edən…
İstiqamət: Dermatologiya
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
