Nevuslar (xallar) — səbəbi, klinik əlamətləri və ağırlıq dərəcəsinə uyğun fərdi diaqnostika və müalicə tələb edən tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Doğma ləkələr
- melanositar nevus
Xəstəlik haqqında
Nevuslar (xallar və ya doğma ləkələr) dəri örtüyünün inkişaf patologiyalarıdır və doğuşdan olan və ya sonradan qazanılan ola bilər. Nevuslar xoşxassəli xarakterli yeni törəmələrdir. Nevus dərinin piqment hüceyrələrinin — melanositlərin dəyişmiş formasının (nevus hüceyrələrinin) dəridə yığın halında toplanmasından əmələ gəlir.
Demək olar ki, 10 yaşına çatan hər bir insanın bədənində ən azı bir nevus vardır. Hormonal dəyişikliklərin təsiri altında yeniyetməlik dövründə çoxlu sayda xal əmələ gəlir. Əgər insanda iri və ya çoxsaylı nevuslar varsa, onlara diqqətlə nəzarət etmək və dermatoloqa müntəzəm müraciət etmək lazımdır. Həkim müayinə aparacaq və lazım olduqda narahatedici xalların çıxarılmasını tövsiyə edəcək.
Səbəbləri
Nevus piqment hüceyrələrinin — melanositlərin — dəridə bir yerdə toplanması nəticəsində əmələ gəlir. Bəzi xallar doğuşdan mövcud olur, çoxu isə uşaqlıq və gənclik illərində yaranır. Xalların sayına və görünüşünə aşağıdakı amillər təsir göstərir:
- irsiyyət — xalların çoxluğu və atipik (displastik) nevuslara meyil ailədə təkrarlana bilər;
- ultrabənövşəyi şüalanma — xüsusilə uşaqlıqda alınan günəş yanıqları, solyaridən istifadə;
- açıq dəri, açıq rəngli saç və gözlər, günəşdə asan yanma;
- hormonal dəyişikliklər — yeniyetməlik və hamiləlik dövründə yeni xallar yarana, mövcudları tündləşə bilər;
- immun sistemin zəifləməsi, məsələn, immunitetini zəiflədən dərmanlarla uzunmüddətli müalicə zamanı.
Anadangəlmə nevuslar dölün inkişafı zamanı melanositlərin hərəkətinin pozulması nəticəsində yaranır və onların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq mümkün deyil.
Klinik mənzərə
Adi nevus heç bir narahatlıq yaratmır: o ağrımır, qaşınmır və illər boyu dəyişmir. Xalın görünüşü onun növündən asılıdır:
- hamar və ya bir qədər qabarıq, dəyirmi və ya oval ləkə;
- rəngi açıq qəhvəyidən tünd qəhvəyiyə qədər, bəzən çəhrayı və ya göyümtül (mavi nevus);
- kənarları aydın və hamar, rəngi bərabər;
- ölçüsü adətən 6 mm-dən kiçik, anadangəlmə nevuslar isə daha iri ola bilər;
- səthində tüklər ola bilər.
Xalın bədxassəli çevrilməsinə şübhə yaradan dəyişiklikləri ABCDE qaydası ilə yadda saxlamaq rahatdır: A — asimmetriya, B — kənarların qeyri-bərabərliyi, C — rəngin qeyri-bərabər olması, D — diametrin 6 mm-dən böyük olması, E — xalın ölçüsünün, formasının və ya rənginin dəyişməsi. Qaşınma, qanama, yaralanma və digər xallardan kəskin fərqlənən «yad» xal da həkimə müraciət üçün səbəbdir.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Onkoloq dermatoskopiya aparır – bu, xalın forması və rənginə görə onun mənşəyini müəyyən etməyə və təhlükə yaradıb-yaratmadığını aydınlaşdırmağa imkan verən müasir diaqnostika üsuludur. Əgər xal şübhə doğurursa, onu çıxarmaq lazımdır. Xalların rezeksiyasını təkcə onkoloqlar deyil, cərrahlar da yerinə yetirir.
Xidmətlər
Müalicə
Əksər nevuslar müalicə tələb etmir: onlar xoşxassəlidir və yalnız müşahidə olunur. Xalı çıxarmaq qərarını həkim baxışdan və dermatoskopiyadan sonra verir. Çıxarılma üçün əsas göstərişlər bunlardır:
- xalın bədxassəli olmasına şübhə və ya dermatoskopiyada narahatedici əlamətlər;
- xalın ölçüsünün, formasının, rənginin dəyişməsi;
- paltar, kəmər və ya ülgüclə daim travmalanan yerdə yerləşmə;
- iri anadangəlmə nevuslar — onların müşahidəsi və ya çıxarılması fərdi qaydada həll edilir;
- kosmetik narahatlıq.
Şübhəli xal cərrahi yolla sağlam toxuma sərhədi ilə kəsilib çıxarılır və mütləq histoloji müayinəyə göndərilir: yalnız bu, diaqnozu dəqiq təsdiqləməyə imkan verir. Lazer, radiodalğa və kriodestruksiya üsulları toxumanı məhv etdiyindən histoloji müayinəni çətinləşdirir, buna görə onlar yalnız həkimin xoşxassəli olduğuna əmin olduğu xallar üçün seçilir. Üsulu həkim müəyyən edir. Xalları evdə və ya kosmetik salonlarda çıxarmaq təhlükəlidir.
Cərrahi müalicə
Nevusların çıxarılmasından əvvəl xəstə ümumi sağlamlıq vəziyyətini qiymətləndirmək üçün zəruri olan ümumi müayinədən keçir. Xalın çıxarılması və üsulun seçimi barədə qərar dermatoloq və ya onkoloqun müayinəsindən, o cümlədən dermatoskopiyadan sonra verilir.
Çıxarılma üsulunun seçimi nevusların ölçüsündən və yerləşdiyi yerdən asılıdır.
- Cərrahi eksiziya (kəsib çıxarma). Xal cərrahi skalpel vasitəsilə kəsilib çıxarılır, prosedurun özü təxminən yarım saat çəkir. Zədələnmiş dəri sahəsi anesteziya olunur, sonra həkim xalı sağlam toxuma sərhədi ilə kəsib çıxarır və histoloji müayinəyə göndərir. Manipulyasiya başa çatdıqdan sonra antiseptik işlənmə aparılır, yaraya tikiş qoyulur.
- Lazerlə çıxarılma – xalı tez və az ağrı ilə çıxarmağa imkan verir, lakin toxuma məhv edildiyi üçün histoloji müayinə mümkün olmur. Buna görə bu üsul yalnız həkimin xoşxassəli olduğuna əmin olduğu xallarda tətbiq edilir.
- Radiodalğa terapiyası – müddəti 20 dəqiqədən artıq olmayan qısa əməliyyatdır. Əməliyyatdan sonrakı dövrdə ağrı adətən cüzi olur, lakin istənilən müdaxilədən sonra olduğu kimi, yaranın infeksiyalaşması və çapıq əmələ gəlməsi mümkündür.
- Kriodestruksiya – nevusların maye azot vasitəsilə çıxarılmasıdır; bu zaman da histoloji müayinə mümkün olmur.
Profilaktika
Anadangəlmə nevusların qarşısını almaq mümkün deyil, lakin yeni xalların sayını və melanoma riskini azaltmaq olar. Bunun üçün sübuta yetirilmiş əsas tədbir dərini ultrabənövşəyi şüalardan qorumaqdır:
- günəşin ən aktiv olduğu saatlarda (təxminən 10:00–16:00) kölgədə qalmaq;
- geniş kənarlı papaq, qolları örtən paltar və günəş eynəyindən istifadə etmək;
- açıq havada geniş spektrli, SPF 30 və daha yüksək günəşdən qoruyucu vasitə sürtmək, onu hər 2 saatdan bir və çimdikdən sonra təzələmək;
- solyaridən imtina etmək;
- uşaqları xüsusilə diqqətlə qorumaq: uşaqlıqda alınan günəş yanıqları gələcəkdə melanoma riskini artırır;
- xalları ayda bir dəfə güzgü qarşısında özünüz yoxlamaq, çətin görünən yerlər üçün yaxınlarınızdan kömək istəmək;
- xalları çox olan, atipik nevusları və ya ailəsində melanoma olan insanlar üçün həkimdə müntəzəm dermatoskopik müayinə.
Yadda saxla!
Xalların böyük əksəriyyəti təhlükəsizdir, lakin melanoma çox vaxt xala bənzəyir və ya mövcud xalın üzərində yaranır. Erkən aşkarlanan melanoma daha asan müalicə olunur, buna görə dəyişən xalla həkimə getməyi təxirə salmayın. Xalı özünüz kəsməyin, yandırmayın və bağlamayın: bu, qanaxmaya, infeksiyaya səbəb ola və diaqnozu çətinləşdirə bilər.
Aşağıdakı hallarda bir neçə həftə gözləmədən həkimə müraciət edin:
- xal qısa müddətdə böyüyür, forması və ya rəngi dəyişir;
- xal qanayır, yaralanır, qabıq bağlayır və ya qaşınır;
- xalın ətrafında qızartı, yeni tünd nöqtələr yaranıb;
- yetkin yaşda digərlərindən fərqlənən yeni xal peyda olub;
- dırnağın altında səbəbsiz tünd zolaq yaranıb.
Suallar və cavablar
Bəli, hamiləlik zamanı hormonal dəyişikliklər nəticəsində mövcud xallar bir qədər tündləşə, böyüyə və ya dərinin digər sahələrində yeni xallar yarana bilər. Bu, əksər hallarda normal fizioloji hadisədir, lakin xalın forması, kənarları və ya rəngi qeyri-bərabər şəkildə dəyişirsə, hamiləlik dövründə də dermatoloqa və ya onkoloqa göstərmək lazımdır. Şübhəli dəyişiklikləri müşahidə altında saxlamaq daha təhlükəsizdir.
Xeyr, xalı evdə, xüsusi tibbi vasitələr olmadan çıxarmaq və ya bağlamaq son dərəcə təhlükəlidir, çünki bu, qanaxmaya, infeksiyaya və xalın bədxassəli xüsusiyyət qazanma riskinin artmasına səbəb ola bilər. Xalın çıxarılması yalnız dermatoloq və ya onkoloq tərəfindən, lazımi diaqnostikadan sonra təhlükəsiz üsulla aparılmalıdır. Kosmetik məqsədlə çıxarılma da mütəxəssisin nəzarətində edilməlidir.
Nadir hallarda, xüsusən ultrabənövşəyi şüalanmaya çox məruz qalma və ya irsi meyllilik fonunda adi nevus dəyişikliyə uğrayaraq bədxassəli törəməyə çevrilə bilər. Xalın forması, ölçüsü, rənginin qeyri-bərabərləşməsi, sərhədlərinin bulanıqlaşması və ya qanaması bu baxımdan diqqət tələb edən əlamətlərdir. Belə dəyişikliklər müşahidə olunduqda gecikmədən onkoloq və ya dermatoloqa müraciət etmək lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
PRF və PRP prosedurları: “öz qanımdandır” təhlükəsizliyə zəmanətdirmi?
Trombositlə zəngin plazma və fibrin, PRP və PRF adları ilə estetik prosedurlarda təqdim olunur. Material pasiyentin qanından hazırlanır.…
İstiqamət: Kosmetologiya
Yaşlanmaya qarşı mioskulptura — visseral terapiya seansları
Sirr deyil ki, qadının gözəlliyi bilavasitə onun sağlamlığı ilə bağlıdır. Təravətli xarici görünüş, sağlam dəri, əla əhval-ruhiyyə —…
İstiqamət: Kosmetologiya
BELOTERO — kontur plastikasında yenilik!
Biz hər il dərimizin vəziyyətinin və xarici görünüşünün dəyişdiyini görürük. Kimdə bu daha tez, kimdə daha yavaş baş…
İstiqamət: Kosmetologiya
Biorevitalizasiya — gəncliyə doğru addım
Dəri əvvəlki görünüşünü itirdikdə və bu zaman adi qulluq vasitələri kömək etmədikdə, biorevitalizasiya prosedurundan istifadə etməyi sınayın.
İstiqamət: Kosmetologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
