İnsan papillomavirusu dəri və selikli qişaları yoluxduran çoxsaylı virus tiplərini əhatə edir. Bəzi tiplər ziyillərə, yüksək riskli tiplər isə bir sıra xərçənglərin inkişafına səbəb ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
İnsan papilloma virusu (HPV) – əsasən cinsi yolla ötürülən son dərəcə geniş yayılmış infeksiyadır. Əksər insanlar HPV ilə yoluxmuşdur, çünki o asanlıqla ötürülür və müvafiq olaraq başqalarını da yoluxdururlar. İnfeksiyalaşma həm cinsi kontakt zamanı, həm də məişət yolu ilə baş verə bilər. Virus orqanizmdə uzun müddət, hətta doğuluşdan etibarən yaşaya bilər, özünü isə yalnız illər sonra büruzə verir. İnfeksiyalaşmaya ən çox cinsi əlaqələrdə seçici olmayan şəxslər meyillidir. Lakin bəzən virus daşıyıcısı ilə sadəcə sıx kontaktda olmaq kifayətdir — məsələn, eyni mənzildə yaşamaq.
Virusun ötürülməsinin üç yolu mövcuddur – cinsi, kontakt-məişət (dərinin mikrotravmaları vasitəsilə) və perinatal (anadan uşağa). Adətən törəmələr insanlarda immunitetin xüsusilə zəiflədiyi anda, məsələn, keçirilmiş qrip və digər infeksion xəstəliklərdən sonra yaranır. Hamilə qadınlar, zərərli vərdişləri olan insanlar da papillomaların formalaşmasına meyillidirlər. Nizamsız cinsi əlaqələr, habelə virus daşıyıcısı olan insanla cinsi kontakt da papillomaların yaranması üçün risk amilidir.
Dünya əhalisinin 30%-dən çoxunda HPV var, lakin bir çox insan bundan hətta xəbərsizdir, çünki törədici özünü heç cür büruzə verməyə bilər. Xoşxassəli dəri törəmələri həm yaşlı insanlarda, həm də uşaqlarda yarana bilər, bu zaman akroxordlar (saplı papillomalar) təxminən pensionerlərin 50%-də rast gəlinir (qoltuqaltı çuxurlar, qasıq, boyun və gözlər ətrafında papillomalar).
Bu günə qədər HPV-nin 100-dən çox tipi məlumdur.
Dəqiq məlumdur ki, HPV 2-ci tip əsasən dərini zədələyərək zəyillərin yaranmasına səbəb olur, HPV 6, 11, 16, 18, 30, 31, 33 və digərləri isə selikli qişalara meyillidir. İnsan papilloma virusu uzun müddət yalnız dəri və genital zəyillərin səbəbi hesab edilirdi və yalnız nisbətən yaxınlarda papillomavirusların onkogen xüsusiyyətləri – xərçəngə, ilk növbədə isə həm kişilərdə, həm də qadınlarda cinsiyyət orqanları xərçənginə səbəb olma qabiliyyəti aşkar edilmişdir.
Uzunmüddətli tədqiqatlar əsasında həkimlər HPV-nin onkogen aktivliyinə görə təsnifatını yaratmışlar.
- «Yüksək risk» tipli HPV (ilk növbədə 16, 18, 31 və 45). Xərçəngönü xəstəliklərin və cinsiyyət orqanları xərçənginin yaranma riskini artırır.
- «Aşağı risk» tipli HPV (əsasən 6 və 11). Kondilomaların yaranmasına səbəb olur, lakin xərçəngönü xəstəliklər və cinsiyyət orqanları xərçəngi ilə assosiasiya edilmir.
Orqanizmdə «yüksək risk» tipli HPV-nin olması onkoloji xəstəliklərin yaranma ehtimalını 60 dəfə artırır.
Səbəbləri
Papillomaların yaranma səbəbi insan papilloma virusunun bu və ya digər ştammı ilə yoluxmadır. O, cinsi və məişət-təmas yolu ilə yoluxur. Orqanizmə bir dəfə daxil olduqdan sonra virus orada qalır və immunitet zəiflədikdə vaxtaşırı özünü göstərir.
Təsnifat
Papillomavirus infeksiyasının çoxlu sayda ştammı mövcuddur, onların hər birinin gedişində və klinik təzahürlərində müəyyən nüanslar vardır. Papillomaların görünüşünə və yerləşməsinə görə ən geniş yayılmış təsnifatı belədir:
- vulqar: dəri üzərində hamar və ya kələ-kötür törəmələr şəklindədir;
- saplı (akroxordlar): nazik ayaqcıq üzərində uzunsov, uzanmış törəmələr;
- daban (plantar): düz strukturlardır, daban üzərində yerləşir;
- sivri kondilomalar: gül kələminə bir qədər bənzəyən törəmələrdir; adətən genital nahiyədə aşkarlanır;
- düz: əksər insanlarda üz və boyun nahiyəsində yaranır, dəri səthindən qalxmayan düz struktur təşkil edir.
Klinik mənzərə
İnsan papilloma virusu qanda «yaşayır», dəri və selikli qişalarda isə papillomalar — kiçik, bəzən demək olar ki, gözə görünməyən, ayaqcıqlı dəri törəmələri şəklində büruzə verir. Əgər onlar cinsiyyət orqanlarının selikli qişalarında, perianal nahiyədə yerləşirsə, onlara sivri kondilomalar deyilir.
Papillomalar və kondilomalar yarana, yox ola və yenidən yarana bilər, çünki onlar virus infeksiyasının təzahürləridir və onların olması hazırkı anda orqanizmin müdafiə qüvvələrinin, yəni immunitetin vəziyyətindən asılıdır. Tək və ya çoxsaylı ola bilər, bəzən birləşərək görünüşcə gül kələminə bənzəyir. Ən çox kiçik cinsiyyət dodaqlarının, uşaqlıqyolunun, uşaqlıq boynunun daxili səthinin selikli qişasında, sidik kanalının ağzı ətrafında; kişilərdə isə cinsiyyət üzvünün başcığı ətrafında, sünnət dərisinin daxili səthində yerləşir. Bəzən onlar qaşınma, qıcıqlanma yaradır, qanayır. Bir çox insan buna diqqət yetirmir, çünki bu qeyri-bərabərliklər uşaqlıqdan mövcuddur və insanlar bunu öz anatomik norması və ya kosmetik qüsur hesab edirlər. Təəssüf ki, kondilomalar çox vaxt yalnız mütəxəssis müayinəsi zamanı təsadüfən aşkarlanır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Papillomavirus infeksiyasının diaqnostikası kompleks yanaşma tələb edir. İnfeksiyaya şübhə artıq xəstənin xarici müayinəsi zamanı yaranır: həkim dəridəki xarakterik törəmələri görür. Onlar əlavə olaraq dermatoskop — dəri törəmələrinin müayinəsi üçün cihaz — vasitəsilə araşdırılır. Onların təbiətini dəqiqləşdirmək üçün biopsiya götürülə bilər: sonradan mikroskop altında öyrənmək üçün kiçik toxuma nümunəsi. PCR reaksiyası aşkarlanmış dəri dəyişikliklərinə səbəb olan HPV ştammını dəqiq müəyyən etməyə imkan verir. Əlavə olaraq immun sistemin vəziyyətini tədqiq etmək, müşayiətedici xəstəlikləri aşkarlamaq üçün analizlər təyin edilir.
HPV-nin aktivliyinə kömək edən amilləri müəyyən etmək üçün həkim xəstəni immunoloqun qəbuluna göndərə bilər. Mütəxəssis müayinə aparacaq və nə ilə müalicə olunmaq və immun sistemi necə möhkəmləndirmək barədə tövsiyələr verəcək.
Müalicə
Kişilərdə və qadınlarda papillomavirus infeksiyasının müalicəsi təkcə papillomaların birbaşa çıxarılması deyil, həm də immun sistemin işinin korreksiyasıdır. Törəmələrin lazer və ya radiocərrahi üsulla aradan qaldırılması ilə birlikdə immunomodulyasiyaedici preparatların tətbiqinə əsaslanan müxtəlif üsullar mövcuddur. Törəmələrin lazer koaqulyasiyası və ya radiobıçaq vasitəsilə kəsilib çıxarılması radikal və birdəfəlik çıxarma aparmağa imkan verən təhlükəsiz üsullardır. Əməliyyat tez, ambulator şəraitdə, yerli keyitmə istifadə edilməklə aparılır. Çıxarıldıqdan sonra iz və ya çapıq qalmır.
Bu gün papillomaların çıxarılmasının ən təhlükəsiz və etibarlı üsulu radiodalğa üsuludur. Bunun üçün xüsusi olaraq radiodalğa cərrahiyyəsi üçün hazırlanmış xüsusi aparat istifadə olunur — yüksək tezlikli radiodalğaların köməyilə yumşaq toxumaların kəsilməsinin unikal təmassız üsulu. Bu, yüksək tezlikli dalğaların toxumalara nüfuz etməsi zamanı ayrılan istilik hesabına baş verir. Belə aparatda papillomalarla işləyərkən çox nazik elektroddan istifadə olunur. Onda tezliyi təxminən 4 MHs olan radiodalğa cəmlənir. Onun təsiri altında papilloma toxuması buxarlanır, dəri qızmır və xəstə demək olar ki, heç nə hiss etmir. Metod universaldır, çünki aparat dərinin istənilən sahəsindəki yenitörəmələri çıxarmaq üçün dalğanın gücünü və formasını tənzimləyir. Aparat xəstə üçün ağrı və diskomfort olmadan papillomanı, həm də tam şəkildə yandırıb çıxarır — yalnız kiçik bir qabıqcıq qalır. Radiocərrahiyyə texnikası əzələlərin və ya sinir uclarının ağrılı yığılmasını tamamilə istisna edir, buna görə də o, müasir təbabətdə ən ağrısız üsullardan biridir».
Kriodestruksiya üsulu da mövcuddur — yenitörəmənin maye azotla dondurulması. O, dərini zədələmir, qanaxma yaratmır, prosedurun özü isə tez və ağrısız keçir. Mütəxəssislər kriodestruksiyanı ən çox uşaqlarda üzdəki papillomaların çıxarılması üçün tətbiq edirlər.
Reabilitasiya
Çıxarma prosedurundan sonra sağalma sürətlə və adətən ağırlaşmasız gedir. Bir gün ərzində papillomanın yerində əmələ gələn qabıqları islatmaq olmaz. Buna görə də üzü yumaqdan imtina etmək lazımdır. Həkim zədələnmiş sahəni işləmək üçün xüsusi məhlullar təyin edəcək və bunun nə qədər tez-tez və neçə gün edilməli olduğunu izah edəcək. Həmçinin əməliyyatdan sonra bir həftə ərzində sauna və idman zalına getmək olmaz.
Profilaktika
İnsan papillomavirusunun (İPV) törətdiyi infeksiyaya yoluxmanın spesifik profilaktikası mövcud deyil. Nizamsız cinsi əlaqələrdən çəkinmək, həmçinin kontrasepsiyanın baryer üsullarından istifadə etmək vacibdir.
Yadda saxla!
Bu günə qədər papillomavirusların 200-dən çox tipi məlumdur. Onlar həm onkogen (yəni xərçəng şişlərinə səbəb olan), həm də qeyri-onkogen ola bilər. Üzdəki törəmələr ən çox qeyri-onkogen insan papilloma virusu səbəbindən yaranır. Papillomanı digər dəri problemlərindən ayırmaq çətin deyil. Ən çox bu, dəri səthindən qalxan solğun-çəhrayı rəngli törəmədir. Bəzən o, dəri səthi üzərində kiçik ayaqcıq üzərində ucalır. Papillomaların ölçüsü 0,2 sm-dən 0,5 sm-ə qədər dəyişir. Bəzən onların ölçüsü diametri 1 sm-ə çata bilər. Belə törəmələr adətən irinləmir. Papillomalar formalaşdıqdan sonra artıq dəyişmir və özbaşına keçmir». Üzün dərisindəki yenitörəmələrdən qurtulmaq üçün dermatoloq həkimə müraciət etmək daha yaxşıdır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
