Köndələn yastıpəncəlik ayağın ön hissəsində köndələn tağın yastılaşması ilə xarakterizə olunan biomekanik dəyişiklikdir. Ön ayaqda ağrı və yükün qeyri-bərabər paylanması yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Eninə yastıpəncəlik
- ön pəncə yastılaşması
Xəstəlik haqqında
Eninə yastıpəncəlik ayağın ön qübbəsinin yastılaşdığı və bu zaman baş barmağın xaricə doğru meyl etdiyi vəziyyətdir.
Normal olaraq pəncədə tağ adlanan 2 əyilmə olur. Onlardan biri uzununa, digəri isə eninədir. Bu əyilmələr yerimə zamanı yay kimi işləyərək pəncələrə və ayağın yuxarı hissələrinə, habelə onurğaya düşən yükü azaldır. Eninə yastıpəncəlik zamanı pəncə yastılaşır, nəticədə demək olar ki, tamamilə döşəməyə toxunur. Bu patologiya pəncə sümüklərinin yelpik şəklində araya çıxması və birinci barmağın çöl tərəfə meyllənməsi ilə xarakterizə olunur.
Bu patologiya kişilərə nisbətən qadınlarda xeyli tez-tez rast gəlinir. Son zamanlar eninə yastıpəncəliyin “gəncləşməsi” müşahidə olunur. Bu xəstəlik zamanı dəri qalınlaşmaları (mozol), pəncənin ön hissəsinin taban səthində bərkimələr (döyənəklər) və dırnaqbatma əmələ gəlir. Bu hallar xüsusi müalicə tələb edir, çünki davamlı ağrı sindromuna səbəb olur.
Eninə yastıpəncəlik əvvəlcə kosmetik qüsur şəklində özünü göstərir, bir qədər sonra isə yerimə zamanı ağrılar yaranır, axsaqlıq meydana çıxır və xəstənin həyat keyfiyyəti aşağı düşür. Birinci barmağın yana əyilməsi bağ aparatının zəifliyi fonunda pəncə-falanq oynağında funksional pozğunluqlarla əlaqədardır. Bu cür patoloji dəyişikliklər çox vaxt narahat ayaqqabı geyinmə nəticəsində inkişaf edir.
Eninə yastılaşma fonunda aşağı ətraflara təzyiqin qeyri-bərabər paylanması səbəbindən insan uzun müddət yeriyərkən, qaçarkən və fiziki hərəkətlər edərkən tez yorulma, ağrı və diskomfort hiss edir. Patoloji prosesin proqressivləşməsi zamanı pəncənin birinci və ikinci barmağının qeyri-estetik əyilməsi inkişaf edir ki, bu da psixoloji komplekslərin yaranmasına gətirib çıxarır. Davamlı deformasiyalar pəncə sümükləri ilə proksimal falanqlar arasındakı oynaqların zəif hərəkətliliyi ilə əlaqələndirilir. İfadəli eninə yastıpəncəlik ayaqqabı seçimini çətinləşdirir, insan modelli ayaqqabılardan imtina etmək məcburiyyətində qalır. Vəziyyəti düzəltməyə ortopedik əməliyyat kömək edir. Yastıpəncəliyin yüngül dərəcələrində yükü azaldan taban altlıqlarının düzgün seçimi ilə konservativ müalicə tövsiyə olunur.
Səbəbləri
Eninə yastıpəncəliyin səbəbləri çoxşaxəlidir. Pəncənin ön hissəsinin statik deformasiyasının inkişafında əsas amillər birinci pəncə sümüyünün çoxmüstəvili meyllənməsi, eninə tağı əmələ gətirən qonşu oynaqların deformasiyası və quruluş xüsusiyyətləridir. Bu patologiyanın formalaşmasının əsas risk amilləri bunlardır:
- burnu daralmış modelli ayaqqabının uzun müddət geyinilməsi;
- nazik hündür dabanlı ayaqqabının uzun müddət geyinilməsi;
- gün ərzində uzun müddət ayaq üstə qalma;
- pəncənin travmatik zədələnməsi;
- oynaqların stabilləşdirilməsinə cavabdeh olan pəncənin bağ aparatının zəifliyi.
Hesab olunur ki, eninə yastıpəncəlik iki qrup amilin – meylləndirici və şərait yaradan amillərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində yaranır. Belə ki, zəif bağlar (o cümlədən birləşdirici toxuma displaziyası çərçivəsində) yastıpəncəliyin inkişafına meyl yaradır, pəncələrə düşən yükü artıran amillər isə (uzun müddət ayaq üstə durma, narahat ayaqqabı geyinmə və s.) bu vəziyyətin patologiyaya çevrilməsinə şərait yaradır.
Pəncə sümüklərinin düzgün vəziyyətdə saxlanmasına sümüklərarası fassiya və taban aponevrozu cavabdehdir. Əgər bu bağ strukturları boşalarsa, pəncə sümükləri yelpik şəklində araya çıxmağa başlayır, bu zaman ən böyük dəyişikliklər çox vaxt birinci barmaq nahiyəsində inkişaf edir. O, adətən ikinci barmağın üzərinə minir ki, bu da çəkic tipli deformasiyanın inkişafı ilə müşayiət olunur. Digər barmaqlar da bir-birinin üzərinə minə bilər. Pəncə və falanq sümükləri arasındakı oynaqlarda qeyri-tam çıxıqlar formalaşır. Taban səthinin dərisinə düşən yükün düzgün paylanmaması səbəbindən taban bərkimələri və mozollar əmələ gəlir ki, bunlar da intensiv ağrı sindromuna səbəb olur.
Təsnifat
Eninə yastıpəncəliyin ağırlıq dərəcəsinin təyini iki parametrin rentgenoloji qiymətləndirilməsini nəzərdə tutur. Birinci göstərici bir tərəfdən birinci barmaq, digər tərəfdən isə ikinci pəncə sümüyü tərəfindən əmələ gətirilən bucaqdır. Digər göstərici isə birinci və ikinci pəncə sümüyünün əmələ gətirdiyi bucaqdır. Bu meyarlar əsasında yastıpəncəliyin 3 ağırlıq dərəcəsi ayırd edilir:
- Birinci dərəcə – birinci göstəricinin qiyməti 25°-dən, ikinci göstəricinin qiyməti isə 12°-dən çox olmur.
- İkinci dərəcə – birinci meyarın qiyməti 35°-dən, ikincinin isə 18°-dən çox olmur.
- Üçüncü dərəcə – birinci meyarın qiyməti 35°-dən, ikincinin isə 18°-dən çoxdur.
Müalicə planının hazırlanmasında medial pazşəkilli sümüyün oynaq səthinin sagittal müstəvidə əyilmə dərəcəsi də rol oynayır. Bu meyar əsasında 3 sinif ayırd edilir:
- I sinif < 10°;
- II sinif < 20°;
- III sinif >20°.
Praktiki baxımdan eninə yastıpəncəliyin 2 növü də fərqləndirilir:
- izolə olunmuş – pəncənin yalnız eninə tağı yastılaşıb;
- kombinəolunmuş – həm eninə, həm də uzununa tağ yastılaşıb.
Eninə yastıpəncəlik ən çox ikitərəfli proses olur. Bununla belə, bəzi hallarda eninə tağın yalnız sol və ya yalnız sağ ayaqda yastılaşması mümkündür. Birtərəfli yastıpəncəlik daha çox travmatik təsirlə əlaqədardır.
Mərhələlər
Köndələn yastıpəncəliyin dərəcəsi rentgenoqrafiyada baş barmağın meyl bucağına və birinci-ikinci pəncə sümükləri arasındakı bucağa görə müəyyən edilir. Hər dərəcənin öz klinik mənzərəsi və müalicə yanaşması var.
- I dərəcə — pəncənin ön hissəsi bir qədər genişlənib, baş barmaq azca xaricə meyl edir. Uzun yeriş və dar ayaqqabıdan sonra yorğunluq və yüngül ağrı olur. Rahat, geniş burunlu ayaqqabı, ortopedik altlıqlar və məşqlər prosesin irəliləməsini ləngidə bilər.
- II dərəcə — baş barmağın əsasında aydın «sümük» çıxıntısı yaranır, barmaq ikinci barmağa doğru əyilir, tabanda ağrılı döyənəklər əmələ gəlir. Ayaqqabı seçmək çətinləşir. Konservativ tədbirlər ağrını azaldır, lakin deformasiyanı düzəltmir, buna görə cərrahi korreksiya müzakirə oluna bilər.
- III dərəcə — baş barmaq ikincinin altına və ya üstünə keçir, digər barmaqlar çəkicvari əyilir, oynaqlarda artroz dəyişiklikləri başlayır. Ağrılar daimidir. Bu mərhələdə əsas müalicə üsulu əməliyyatdır.
Dərəcəni həkim müayinənin nəticələrinə əsasən müəyyən edir və bu, müalicənin seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Eninə yastıpəncəliyi olan xəstələr adətən pəncələrdə, ən çox birinci-ikinci pəncə-falanq oynağı nahiyəsində lokallaşan ağrılı hisslərdən şikayət edirlər. Ağrılar müxtəlif xarakter daşıya bilər – sızıltılıdan kəskinə qədər. Axşama yaxın pəncə və baldır əzələlərində yorğunluq və gərginlik müşahidə olunur ki, bu da insana ciddi diskomfort yaradır. Deformasiya və yükün qeyri-bərabər paylanması fonunda qandövranının pozulması baldırın aşağı üçdə birində və pəncənin üst səthində cüzi ödem sindromuna səbəb olur. Pəncə sümüklərinin yayılması modelli ayaqqabı seçimini çətinləşdirir. Qadınlar üçün dabanlı ayaqqabıda gəzmək çətinləşir – ağrı və diskomfort meydana çıxır. Pəncənin müayinəsi zamanı birinci barmağın çöl tərəfə meyllənməsi aşkarlanır (birinci barmaq ikinciyə tərəf “baxır”).
Eninə yastıpəncəliyin simptomlarından biri də mozollardır (dəri qalınlaşmaları). Onlar xüsusilə tez-tez ikinci-üçüncü barmaqların əsasında əmələ gəlir. Mozollar və taban bərkimələri insana ağrı verir. Birinci barmaq nahiyəsində dırnaqbatma da formalaşa bilər. Mozollar ilə taban bərkimələri arasında fərq var. Mozollar epidermisin buynuz təbəqəsinin qoruyucu qalınlaşmasıdır (hüceyrə qatlarının sayı artır). Taban bərkimələri isə yumşaq toxuma tərəfindən əmələ gələn daha az həssas törəmələrdir.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Bütün xəstələrə istirahətdə və yük altında standart dorsoplantar proyeksiyada pəncənin rentgen müayinəsi aparılır. Eninə yastıpəncəliyin dərəcəsinin qiymətləndirilməsi birinci və ikinci pəncə sümüklərinin araya çıxma bucağının ölçülməsi məlumatlarına və birinci barmağın valgus meyllənmə bucağına əsasən aparılır. Eninə yastıpəncəliyin son dərəcəsi ən böyük qiymətə malik bucağa görə müəyyən edilir. Rentgenoqramların qiymətləndirilməsi zamanı deformasiyaedici osteoartrozun inkişafına işarə edə biləcək əlamətlər də aşkarlanır:
- sümüyün oynaqlaşan səthlərinin əyilməsi;
- oynaq səthləri arasındakı yarığın daralması;
- sümüyün qığırdaqaltı zonasının kompensator bərkiməsi;
- oynaq səthlərinin yan kənarları boyunca sümük toxumasının cavab reaksiyası olaraq artması.
Eninə yastıpəncəlik zamanı pəncədəki patoloji dəyişikliklərin dəqiqləşdirilməsi üçün kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası aparıla bilər. Bu müayinələr genişləndirilmiş əməliyyatönü diaqnostikaya daxil ola bilər.
Müalicə
Praktiki baxımdan eninə yastıpəncəlik nə deməkdir? Müasir ortopediya hesab edir ki, konservativ tədbirlər problemi kökündən aradan qaldıra bilmir. Onlar yalnız patoloji prosesin proqressivləşməsini yavaşıtmağa imkan verir və vaxtında başlandıqda xəstəliyi birinci-ikinci mərhələdə saxlaya bilir. Eninə yastıpəncəliyin radikal müalicəsi bağ aparatının möhkəmləndirilməsinə və mövcud deformasiyanın düzəldilməsinə yönəlmiş cərrahi əməliyyatın aparılmasını nəzərdə tutur.
Yastıpəncəlik zamanı konservativ tədbirlər aşağıdakılar ola bilər:
- barmaqlararası silikon konstruksiyaların taxılması;
- fərdi ölçülərə görə hazırlanmış ortopedik altlıqların istifadəsi;
- konkret şəxsin ehtiyaclarına uyğun hazırlanmış ortopedik ayaqqabının geyinilməsi;
- əzələ tonusunu korreksiya edən masajın aparılması;
- fizioterapevtik prosedurların keçirilməsi;
- intensiv ağrı hisslərinin aradan qaldırılması üçün qeyri-steroid preparatların tətbiqi.
Cərrahi müalicə
Eninə yastıpəncəlik necə düzəldilir? Klinik tövsiyələrə əsasən, bu patologiya zamanı aşağıdakı əməliyyat növləri aparıla bilər:
- pəncənin yumşaq toxuma komponentinin korreksiyası – vətərlərin kəsilməsi və ya transpozisiyası;
- pəncənin sümük əsasının korreksiyası – osteotomiya (sümüyün kəsilərək düzgün vəziyyətdə yenidən fiksasiya edilməsi);
- kombinəolunmuş müdaxilələr.
Eninə yastıpəncəliyin cərrahi müalicəsi üçün göstərişlər bunlardır:
- aradan qaldırılmayan ağrı sindromu;
- pəncənin ifadəli əyilməsi;
- xəstənin kosmetik qüsuru aradan qaldırmaq istəyi.
Əməliyyat metodu deformasiyanın dərəcəsindən, baş barmağın meyl bucağından, oynaqların vəziyyətindən və xəstənin yaşından asılı olaraq yük altında çəkilmiş rentgen şəkillərinin nəticələrinə əsasən seçilir. Müasir yanaşmada ən çox birinci daraq sümüyünün müxtəlif növ osteotomiyaları yumşaq toxumalara müdaxilə ilə birlikdə aparılır; bəzi hallarda kiçik kəsiklərlə aparılan minimal invaziv texnikalar tətbiq olunur. Oynaqda ifadəli artroz olduqda oynağın artrodezi (hərəkətsiz birləşdirilməsi) məqsədəuyğun ola bilər.
Əməliyyatdan sonra bir neçə həftə ərzində ön pəncəni yükdən azad edən xüsusi ayaqqabı geyinmək, sonra isə ortopedik taban altlıqlarından istifadə etmək və pəncə əzələləri üçün məşqlər etmək tövsiyə olunur. Bu, nəticəni möhkəmləndirməyə və deformasiyanın təkrarlanma riskini azaltmağa kömək edir.
Reabilitasiya
Cərrahi əməliyyatdan sonra ayağın oynaqlarının işlənməsinə yönəlmiş bərpa tədbirləri tövsiyə olunur:
- masaj kursu;
- fizioprosedurlar;
- hərəki reabilitasiya instruktorunun nəzarəti altında müalicəvi hərəkətlər.
Profilaktika
Eninə yastıpəncəliyin profilaktikası ayağa həddindən artıq yükün qarşısını almağa yönəlmişdir, xüsusilə insanda birləşdirici toxuma displaziyası əlamətləri olduqda:
- idman məşğələləri üçün ortopedik daban içliyi və xüsusi amortizasiyaedici altlığı olan idman ayaqqabıları tövsiyə olunur;
- gündəlik həyatda ortopedik və ya boşaldıcı daban içliklərinin geyilməsi tövsiyə olunur;
- ayağı travmatizasiyaya məruz qoymamaq vacibdir.
Yadda saxla!
Bəs eninə yastıpəncəlik zamanı mozollar və taban bərkimələri niyə əmələ gəlir? İki əsas səbəb var. Bir tərəfdən uzun sürən təzyiq və narahat ayaqqabı geyinmə təsir göstərir. Digər tərəfdən isə tabanın dəri örtüyünün dəyişməsi normal vəziyyətini itirmiş sümük strukturlarının ona daxildən göstərdiyi təzyiqlə əlaqədardır. Bundan əlavə, pəncənin birinci barmağında dırnaqbatmanın formalaşması da eninə yastıpəncəliklə bağlı ola bilər. Bu vəziyyətin səbəbləri çox vaxt bunlardır: dar ayaqqabı geyinmə, dırnaq lövhəsinin düzgün kəsilməməsi (küncdə həddindən artıq kəsilmə ki, bu da dərini travmalaşdırır), valgus deformasiyasının təsiri. Buna görə də mozol, taban bərkiməsi və dırnaqbatmanın müalicəsi pəncənin anomaliyalarının aradan qaldırılmasını nəzərdə tutur.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
