Axilles vətərinin tendiniti Axilles vətərində həddindən artıq yüklənmə ilə əlaqəli ağrı və struktur dəyişiklikləri ilə gedən vəziyyətdir. Müasir ədəbiyyatda xroniki hallarda tendinopatiya termini daha çox istifadə olunur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Aşil vətərinin iltihabı
- Axilles tendinopatiyası
Xəstəlik haqqında
Axilles vətəri insan bədənindəki ən iri və güclü vətərlərdən biridir. Bu struktur ayağın daban sümüyünə bitişən m. soleus və m. gastrocnemius əzələlərinin vətər dəstələrindən əmələ gəlir. Axilles tendiniti autoimmun patologiyanın, xüsusən spondiloartritin klinik təzahürü ola bilər. Digər hallarda bu xəstəlik idman travmaları ilə əlaqədardır. Belə ki, hər ikinci idmançı vətərin iltihabi zədələnməsi ilə bağlı həkimə müraciət edir. Yaşlı pasiyentlərdə tendinit yaşla əlaqəli sümük-əzələ sisteminin degenerasiyasının əlamətlərindən biri ola bilər.
Xəstəliyin kəskin dövründə insanı baldırın aşağı üçdə birində və daban nahiyəsində intensiv ağrı, ödem və iltihabi dəyişikliklər narahat edir. Həqiqi iltihab prosesi yalnız xəstəliyin ilkin mərhələsində aydın ifadə olunur. Patoloji prosesin proqressivləşməsi ilə vətər dəstəsinin degenerasiyası inkişaf edir ki, bu da fibrozlaşma və yeni damarların əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunur. Bəzi hallarda xəstəliyin xroniki gedişi vətər dəstələrində kalsium duzlarının çökməsinə gətirib çıxarır. Fibrozlaşma mərhələsində vətərin qalınlaşması təkcə palpasiya ilə deyil, həm də vizual olaraq müəyyən edilir, ayağın bükülməsi və açılması isə xarakterik xırıltı ilə müşayiət olunur.
Axilles vətəri tendinitinin əsas müalicə üsulu qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələrin tətbiqidir. Əgər bu preparatlar ağrı sindromunu aradan qaldıra bilmirsə, kortikosteroidlərlə lokal inyeksiyalar aparılır. Medikamentoz terapiya fizioprosedurlar, masaj və digər reabilitasiya variantları ilə tamamlanır. Gec mərhələlərdə vətər dəstələrinin morfologiyasının yaxşılaşdırılması və ağrının aradan qaldırılması üçün hialuron turşusu və ya trombositlərlə zənginləşdirilmiş öz plazmasının inyeksiyalarından istifadə edilə bilər. Bu inyeksiyalar ən çox ağrılı nöqtələrə edilir.
Səbəbləri
Axilles tendinopatiyasının geniş yayılmış səbəbləri idmanla və digər fiziki aktiv fəaliyyətlə məşğul olmaq, anatomik amillər, yaş, konstitusional xüsusiyyətlər, bəzi dərman preparatlarının qəbulu, müşayiətedici xəstəliklərdir. Oynaqətrafı yumşaq toxuma törəmələrinin zədələnməsi çox vaxt müəyyən bağ-əzələ kompartmentini əhatə edən stereotip hərəkətlərin dəfələrlə təkrarlanması ilə əlaqədardır. Axilles vətəri tendinitinin tezliyi 5-7% təşkil edir, bu zaman hallarının 10%-də xəstəlik əsasən yüngül atletika ilə məşğul olan idmançılarda diaqnoz olunur.
Xüsusilə yaşlı şəxslərdə müşayiətedici endokrin patologiyanın, xüsusən 2-ci tip şəkərli diabetin olması zamanı tendinit tez-tez baş verir. Belə ki, diabetli xəstələrdə bu patologiyanın yayılma tezliyi populyasiyadakından təxminən 2–3 dəfə yüksəkdir, bu zaman ən çox Axilles vətəri tendiniti rast gəlinir. Bununla belə, təxminən 80%-də bu xəstəlik simptomsuz gedir. Klinik cəhətdən ifadə olunmuş kəskinləşmə isə hətta kiçik və qeyri-müntəzəm yüklər zamanı belə baş verir.
İfadə olunmuş tendinitin daha bir səbəbi oynaqların hipermobilliyi (həddindən artıq yüksək hərəkətliliyi) ilə ağır yastıpəncəliyin birləşməsidir. Bu halda vətər dəstələrinin zədələnməsi gənc yaşda (30 yaşdan yuxarı şəxslərdə) baş verir.
Təsnifat
Tendinitin ayrı-ayrı növləri ayırd edilir:
- ossifikasiyaedici (kalsifikasiyaedici);
- insersion – vətərin bütünlüklə deyil, yalnız daban sümüyünə bitişən hissəsinin zədələnməsi.
Klinik mənzərə
Oynaqətrafı yumşaq toxuma strukturlarının zədələnməsi lokal ağrıya səbəb olur, onun intensivliyi dəyişilmiş vətərin iştirak etdiyi hərəkətlər zamanı artır. Ağrı sindromu insanın fəallığını əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırır – kəskinləşmə dövründə hərəkət etmək onun üçün çətinləşir. Bu zaman iş qabiliyyəti də əziyyət çəkə bilər. Tam müalicənin olmaması və zədələnmiş Axilles vətərinin iştirak etdiyi fiziki yüklərin davam etdirilməsi patoloji prosesin proqressivləşməsi üçün şərait yaradır. Belə vəziyyət davamlı ağrı sindromunun və sümük-əzələ sisteminin disfunksiyasının tədricən formalaşması ilə müşayiət olunur.
Axilles vətəri tendinitinin simptomları baldırın aşağı hissəsində və vətər dəstəsinin dabana bitişmə zonasında lokalizasiya olunan ödem və ağrıdır. Əgər ağrı sindromu yalnız daban nahiyəsində hiss olunursa, həkim mütləq arxa talon kisəciyinin iltihabını istisna edir. Ağrının intensivliyi xüsusilə hərəkət zamanı, həmçinin uzun müddət şaquli vəziyyətdə qalarkən artır. Ayağın aktiv və passiv bükülməsi-açılması da ağrını gücləndirir. Palpasiyada ödemli və qalınlaşmış vətər müəyyən edilir. Kəskin proses dövründə fiziki fəallığı davam etdirən bəzi pasiyentlərdə vətər cırıla bilər. Bu ağırlaşma ayağın arxa səthində lokalizasiya olunan kəskin başlanan ağrı ilə təzahür edir. Ağrı ayağın dorsal fleksiyasında xüsusilə intensiv olur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozun verifikasiyası ilk növbədə klinik-anamnestik xüsusiyyətlərə, palpasiya ilə birlikdə obyektiv müayinə məlumatlarına, həmçinin funksional sınaqların nəticələrinə əsaslanır. Vətər dəstələrinin vizual qiymətləndirilməsi üçün USM aparılır. Mürəkkəb klinik hallarda maqnit-rezonans tomoqrafiyanın aparılması göstəriş ola bilər.
Diaqnostikanın klinik kriteriyaları:
- daban nahiyəsində və baldırın arxa distal üçdə birində iltihabi xarakterli ağrılı hisslər;
- ayağın bükülməsi zamanı ağrılı hislərin güclənməsi;
- Axilles vətərinin əllənməsi zamanı ağrılılıq.
Xəstə insanın özünün etdiyi aktiv ayaq hərəkətləri, bükülməni həkimin apardığı passiv hərəkətlərə nisbətən daha çox ağrı yaradır.
USM-də vətərin vəziyyətini obyektiv qiymətləndirmək mümkündür. Tendinozun USM əlaməti kontrlateral tərəflə müqayisədə tədqiq olunan vətərin diffuz və lokal iy formalı qalınlaşması və exogenliyinin azalmasıdır (daha çox diffuz xarakterli). Köndələn skanlamada vətər daha oval formaya düşür. Vətərin daban sümüyünə bitişmə yerində (entezis) hiperexogen nöqtəvari daxilolmalar müəyyən edilir. Bütün hallarda vətərin və ətraf toxumaların patoloji hipervaskulyarizasiya mənzərəsi aşkarlanır.
Tendinit şübhəsi olan pasiyentlərə həmçinin rentgen skanlaması aparılır. Bu müayinə oxşar klinik simptomlarla təzahür edə bilən sümük patologiyasını istisna etməyə imkan verir.
Müalicə
Tendinitin müalicəsi əsasən iltihab prosesinin aradan qaldırılmasına yönəlmiş konservativ üsullarla aparılır.
Konservativ müalicə ağrının nəzarəti, iltihabın aradan qaldırılması, ikincili degenerasiyanın qarşısının alınması və funksional qabiliyyətin bərpasına yönəlmiş medikamentoz və qeyri-medikamentoz üsulları özündə birləşdirir.
- Müalicə provokasiyaedici amillərin, xüsusən ayağa fiziki yükün istisna edilməsi ilə başlayır. Hərəkət fəallığı müvəqqəti məhdudlaşdırılır, qoltuq ağacları ilə yerimək tövsiyə olunur. Aktiv iltihab zamanı ortez və ya şin taxmaqla tam istirahət göstəriş ola bilər.
- Farmakoloji vasitələr arasında kəskin dövrdə iltihabəleyhinə aktivliyə malik qeyri-steroidlər geniş istifadə olunur. Bu preparatlar əhəmiyyətli ağrıkəsici təsir göstərir. Lokal olaraq məlhəm, gel şəklində və ya sistemli (daxilə və ya inyeksiya şəklində) tətbiq edilir.
- Qeyri-steroidlərin təsirsiz olduğu halda kortikosteroidlərlə lokal inyeksiyalar aparılır. Belə prosedur ağrının intensivliyini tez və əhəmiyyətli dərəcədə azaltmağa imkan verir. Lakin terapevtik təsir nisbətən qısa müddət saxlanılır.
- Ağrı sindromu uzun müddət saxlanıldıqda kompleks müalicədə antidepressantlar və antikonvulsant vasitələr tətbiq edilə bilər.
- Əgər tendopatiya revmatik patologiya fonunda inkişaf edibsə, ilkin prosesin adekvat farmakoloji nəzarəti tələb olunur.
Son zamanlar Axilles vətəri tendinitinin, xüsusən xroniki ağrı sindromu ilə müşayiət olunan formasının müalicəsində ekzogen hialuron turşusunun lokal tətbiqindən istifadə olunur. Bu preparatlar təkcə zədələnmiş bioloji strukturların daxili mühitini bərpa etməklə və onların mexaniki davamlılığını yaxşılaşdırmaqla kifayətlənmir, həmçinin hüceyrə proliferasiyasını və endogen hialuronat sintezini stimullaşdıraraq iltihabəleyhinə və anabolik təsir göstərir.
Cərrahi müalicə yalnız ossifikasiyaedici tendinit zamanı, əmələ gələn sümük törəmələri davamlı ağrı sindromunun səbəbinə çevrildikdə tətbiq edilə bilər. Onların çıxarılması və vətərin plastikası aparılır.
Reabilitasiya
Reabilitasiya müalicəsinin mühüm tərkib hissəsi qeyri-medikamentoz üsulların – zərbə-dalğa terapiyasının, lazer və maqnitoterapiyanın, masajın, müalicəvi bədən tərbiyəsinin və s. aktiv tətbiqidir. Bu tədbirlər əsasən ağrısız zonada aparılır ki, bu da axilles vətərinin ən çox dəyişikliyə uğramış sahələrinin əlavə travmatizasiyasını istisna edir. Bu qaydaya əməl edilməsi əzələ spazmının və toxumaların işemiyası ilə müşayiət olunan qan damarlarının patoloji reaksiyasının qarşısını almağa imkan verir.
Profilaktika
Profilaktika aşağı ətraflara fiziki yüklənmələrin optimallaşdırılmasına, rahat ortopedik ayaqqabı geyinməyə, əsas patoloji prosesin vaxtında və adekvat müalicəsinə yönəlmişdir.
Yadda saxla!
Normal vətər əsasən (təxminən 86%) I tip kollagen liflərindən və elastindən (təxminən 2%) ibarət olan, proteoqlikanlarla (aqrekan, dekorin) fiksasiya olunmuş və 1-ci, 2-ci və 3-cü dərəcəli dəstələrə birləşdirilmiş nizamlı bioloji strukturdur. Sonuncular fasiya (endotenon, peritenon) ilə örtülüdür – bu, çoxsaylı müxtəlif istiqamətli və bir-birinə hörülmüş kollagen liflərindən əmələ gələn sıx retikulyar formasiyadır. Liflərin xətti oriyentasiyası və vətərin makromolekullarının sıx “hörülməsi” bir tərəfdən dəstələrin bir-birinə nisbətən az sürüşmə imkanını, digər tərəfdən isə bütün strukturun sərtlik vektorunun istiqamətinin dəyişməsini təmin edir ki, bu da onun hərəkətin müxtəlif oxları üzrə mexaniki təsirlərə davamlılığını müəyyən edir. Yalnız morfoloji cəhətdən normal vətər ona həvalə olunan funksiyaları yerinə yetirə bilər. İltihab prosesi inkişaf etdikdə kompleks iltihabəleyhinə terapiyaya mümkün qədər erkən başlanılması tələb olunur ki, bu da Axillesin quruluşuna müsbət təsir göstərəcək.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Travmatologiya-ortopediya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
