Qadın sonsuzluğu müntəzəm qorunmasız cinsi əlaqəyə baxmayaraq müəyyən müddət ərzində klinik hamiləliyin əldə olunmaması ilə xarakterizə olunur. Ovulyasiya, uşaqlıq boruları, uşaqlıq, yaş və digər amillər qiymətləndirilir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qadın infertilliyi
- qadın sterilliyi
Xəstəlik haqqında
Qadın sonsuzluğu – xəstənin 12 ay ərzində müntəzəm cəhdlərə baxmayaraq uşağa hamilə qala bilmədiyi patoloji vəziyyətdir. Bu, uşaqlığın və ya yumurtalıqların anadangəlmə quruluş anomaliyalarından tutmuş immun sistemin mürəkkəb pozğunluqlarına qədər müxtəlif amillərlə əlaqəli ola bilər.
Qadınlarda sonsuzluq – cütlərin 15%-dən çoxunun qarşılaşdığı ciddi problemdir. Müasir diaqnostika və müalicə metodları sayəsində halların 90%-ində qadına kömək etmək mümkündür. Bacarıqlı mütəxəssisə vaxtında müraciət etmək vacibdir.
Nasazlıqlar genetik və immun pozğunluqlar, ekologiyanın mənfi təsiri, zərərli vərdişlər, xəstəliklər, infeksiyalar səbəbindən yarana bilər. Patologiya reproduktiv prosesin mərhələlərindən birində baş verən nasazlıq zamanı formalaşır:
- Yumurtahüceyrənin yetişməsi və onun yumurtalıqdan çıxması (ovulyasiya). Proses təbii hamləliyin başlaması üçün əsas rol oynayır.
- Mayalanma. Bunun üçün spermatozoidlərin uşaqlıqdan borulara doğru yolunda manə olmaması vacibdir. Adətən bu, yapışmalardır.
- İmplantasiya. Uşaqlıq daxilindəki şərait embrionun daxil olması üçün əlverişsizdirsə, proses mümkün deyil. Endometriumun – daxili örtüyün vəziyyəti mühüm rol oynayır.
- Embrionun inkişafı və onun daşınması.
Nasazlığın səviyyəsinin və səbəbinin vaxtında müəyyən edilməsi ən effektiv müalicənin təyin edilməsinə kömək edir.
Səbəbləri
Fertilliyin pozulması doğuşdan olan və qazanılmış, xarici və daxili səbəblər fonunda inkişaf edə bilər.
- Cinsiyyət orqanlarının inkişaf qüsurları: çox kiçik uşaqlıq və ya onun ikiləşməsi, boyunda və ya boşluğda arakəsmələrin olması.
- Uşaqlıq borularının keçilməzliyinə səbəb olan iltihablar: qonoreya, xlamidioz, endometrit, salpingooforit.
- Uşaqlıqda yenitörəmələr, reproduktiv sistem orqanlarında keçirilmiş əməliyyatlar.
- Hormonal nasazlıqlar, o cümlədən qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri.
- Doğuşdan qoruyucu həblərin qəbulundan yaranan ağırlaşmalar: əvvəllər inkişaf etmiş endometriozun, mioma, endometrium hipoplaziyasının proqressivləşməsi, hipofiz tərəfindən hormonların istehsalının ləngiməsi.
- Psixoloji səbəblər. Stress və depressiya dövrün pozulmasına və ovulyasiyanın olmamasına səbəb ola bilər.
Sonsuzluğun səbəbi kimyəvi, radiasiya, toksik təsir nəticəsində yumurtahüceyrənin xromosomlarının genetik zədələnməsi, habelə doğuşdan olan anomaliyalar ola bilər. Bu cür pozğunluqlar yumurtalıqların disfunksiyasına, dölün bətndaxili ölümünə gətirib çıxarır.
Molekulyar-genetik nasazlıqlar həmçinin döl yumurtasının implantasiyası, hamləliyin daşınması ilə çətinliklər yarada, yumurtalıqların tükənməsinə səbəb ola bilər. Sonsuzluq Kallman, Martin-Bell sindromları fonunda yaranır. Bu patologiyalar əsasən 40 yaşdan sonra aşkar edilir.
Təsnifat
Yaranma vaxtına görə qadınlarda iki növ sonsuzluq ayırd edilir: birincili və ikincili (qazanılmış). Birinci halda xəstədə cinsi həyata başladığı andan bir dəfə də hamləlik olmayıb. İkinci halda mayalanma ən azı bir dəfə baş verib (nəticəsindən asılı olmayaraq).
Proqnozdan asılı olaraq sonsuzluq mütləq və nisbi ola bilər. Birinci forma reproduktiv sistemin hər hansı orqanları olmadıqda, düzgün inkişaf etmədikdə və ya inkişafdan qaldıqda, yəni hamləlik mümkün olmadıqda diaqnoz qoyulur. Nisbi formada konservativ və ya cərrahi yolla korreksiya aparıla bilər.
Qadın sonsuzluğunun təsnifatı patoloji vəziyyətin səbəblərinə və inkişaf mexanizminə əsaslanır.
- Endokrin – reproduktiv sistemin işinin hormonal tənzimlənməsinin pozulduğu forma. Nasazlıq bu mürəkkəb prosesin istənilən mərhələsində baş verə bilər. Hormonal amillər qadınlarda sonsuzluğun bütün səbəblərinin 25%-ni təşkil edir.
- Yumurtalıq mənşəli – daha çox polikistoz yumurtalıqlar sindromu ilə bağlıdır. Follikullar inkişaf etmir və yetişmir, onların yerində kistalar əmələ gəlir. Xəstəlik adətən irsi olur, kişi hormonlarının artıqlığı ilə bağlıdır.
- Doğuşdan olan və ya qazanılmış anomaliyalar fonunda yumurtalıqların vaxtından əvvəl tükənməsi ilə bağlı.
- Boru mənşəli və ya boru-peritoneal. Yapışma prosesləri nəticəsində fallopi borularının keçiriciliyinin pozulması ilə bağlıdır. Qadın sonsuzluğunun bu növü hallarda 25-70%-ə qədər diaqnoz qoyulur.
- Uşaqlıq mənşəli: mayalanmış yumurtahüceyrənin polip, yapışma, mioma, endometrioz şəklində qüsurlar səbəbindən uşaqlıq divarına birləşməsinin mümkün olmaması.
- Servikal (boyun): uşaqlıq boynunun quruluş anomaliyaları və ya qazanılmış deformasiyaları zamanı yaranır, bunun nəticəsində servikal kanalın keçiriciliyi pozulur.
- Endometrioz ilə əlaqəli. Bu xəstəlikdə endometrium hüceyrələri uşaqlıq daxilində və onun sərhədlərindən kənarda böyüyür.
- Naməlum mənşəli, idiopatik: səbəbi müəyyən etmək mümkün olmur.
- Kombinə olunmuş – bir neçə səbəbi eyni anda özündə birləşdirir.
Həmçinin immunoloji sonsuzluq mövcuddur, bu zaman qadının orqanizmində kişi cinsiyyət hüceyrələrinə qarşı antikorlar yaranır. Onlar cinsiyyət yollarına düşən spermatozoidləri neytrallaşdırır və onların yumurtahüceyrəyə çatmasına imkan vermir.
Klinik mənzərə
Qadınlarda sonsuzluğun əsas əlaməti mayalanmanın olmamasıdır. Əgər problem reproduktiv sistem orqanlarının və ya diğər strukturların patologiyaları fonunda yaranıbsa, klinik mənzərə onların simptomları ilə tamamlanacaq.
- qarnın aşağı hissəsində xroniki ağrılar və ya diskomfort;
- cinsiyyət yollarından patoloji ifrazatlar: qanlı, irinli, köpüklü, kəsmik şəklində və ya sadəcə bol;
- menstrual dövrün pozulması: tez-tez, nadir və ya qeyri-müntəzəm aybaşı, habelə onun olmaması;
- menstrual qanaxmanın müddətinin və/və ya həcminin artması və ya azalması;
- cinsi əlaqə zamanı ağrılılıq və s.
Qadın sonsuzluğuna müşayiət edən əlamətlərin müəyyən edilməsi həkimlərə problemin səbəbini daha tez tapmağa kömək edir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Qadınlarda sonsuzluğun diaqnostikası aşağıdakı mərhələləri əhatə edir.
- Fizikal xarici müayinə və ginekoloji müayinə: genitaliyaların, döşün, saçın, dərinin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi. Bu, hormonal fon haqqında vacib məlumat verə bilər.
- Vaginadan və uşaqlıq boynundan yaxmalar, onun PZR üsulu ilə tədqiqi, habelə bakposev.
- Ovulyasiyanın qiymətləndirilməsi: proqesteron səviyyəsinin ölçülməsi, sidik testi, USM, endometrium toxumasının histoloji tədqiqi.
- Ovarial ehtiyatın qiymətləndirilməsi.
- Hormonal profilin tədqiqi.
- İnfeksiyalara, o cümlədən cinsi yolla keçən infeksiyalara test.
Vizuallaşdırma üsullarına kiçik çanaq üzvlərinin USM-i daxildir, bu zaman reproduktiv orqanların ölçüsünə və quruluşuna görə funksionallığını müəyyən etmək mümkündür. Uşaqlığın anomaliyaları və fallopi borularının keçiriciliyi kontrast maddə yeridildikdən sonra rentgen olan histerosalpinqoqrafiya vasitəsilə qiymətləndirilir. Zərurət yarandıqda laparoskopiya aparılır. Endometrioz, o cümlədən hipofizin yenitörəmələri MRT vasitəsilə etibarlı şəkildə aşkar edilir.
Müalicə
Qadınlarda sonsuzluğun müalicəsi ilə ilkin olaraq ginekoloqlar, endokrinoloqlar və genetiklər məşğul olur. Taktika diaqnostika nəticələrindən asılıdır.
Əgər problem ovulyasiya ilə bağlıdırsa, həkimlər prosesin hormonal tənzimlənməsinə cavabdeh olan orqanların funksiyasını normallaşdırır. Zəruri hallarda yumurta hüceyrəsinin yetişməsini və çıxmasını stimullaşdırmaq üçün preparatlar təyin edilir. PKYS zamanı bədən çəkisini normaya gətirmək vacibdir. Cərrahi üsullar az effektlidir. Mayalanma üçün əsasən EKM istifadə olunur.
Cərrahi müalicə
Qadın sonsuzluğunun cərrahi müalicə üsulları aşağıdakı hallarda tətbiq edilir.
- Dərman terapiyasına cavab verməyən hipofiz şişləri.
- Uşaqlıq borularının keçilməzliyi. Bərpa 35 yaşa qədər olan qadınlara aparılır.
- Uşaqlıq boşluğunda polimlər, düyünlər, submukoz və deformasiya edən miomalar, birləşmələr.
- Servikal kanalın poliplər və birləşmələri.
- Endometriozun ifadə olunmuş mərhələləri.
Müdaxilə patoloji törəmələrin aradan qaldırılmasına, orqanların normal funksiyasının bərpasına yönəlmişdir.
Əgər qadının fertilliyini bərpa etmək mümkün olmazsa, köməkçi reproduktiv texnologiyalar tətbiq edilir.
Profilaktika
Sonsuzluğun profilaktikası üçün qadına bir sıra qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur.
- İllik ginekoloq müayinələri.
- İltihabi xəstəliklərin vaxtında müalicəsi.
- Zərərli vərdişlərdən imtina.
- Şəxsi gigiyenaya riayət etmək.
- Normal çəkinin saxlanılması və müntəzəm fiziki aktivlik. Bu, cinsiyyət hormonlarını sintez edən orqanların düzgün işləməsi üçün, habelə kiçik çanaq nahiyəsində durğunluq proseslerinin profilaktikası üçün vacibdir.
- Mayalanmanı planlaşdırmazdan əvvəl infeksiyalaşmanın qarşısını almaq üçün baryer kontrasepsiya üsullarından istifadə etməklə müntəzəm cinsi həyat.
Bundan əlavə, qadın hormonların sintezinə mənfi təsir göstərən həddindən artıq fiziki yüklənmələrdən və streslərdən qaçmalıdır. Qadın sonsuzluğunun profilaktikası üçün əsas mikroelementlərin – D vitamini, B qrupu vitaminləri, maqnezium, dəmir, selen, yodun çatışmazlığına yol verməmək də vacibdir.
Yadda saxla!
Sonsuzluq, hətta qadın doğmağı planlaşdırmasa belə, onun həyat keyfiyyətini pisləşdirə bilər. Bir sıra patologiyalar proqressivləşmə meylinə malikdir, nəticədə ağrılar yaranır, hormonal fon pozulur ki, bu da ümumi vəziyyətə, orqan və sistemlerin vəziyyətinə, habelə xarici görünüşə təsir göstərir. Qadınlarda sonsuzluğun tez-tez rast gəlinən nəticəsi depressiya, artmış narahatlıq şəklində psixogen pozğunluqlardır. Nikahların təxminən 60%-i uşaq sahibi olmağın mümkünsüzlüyü səbəbindən dağılır.
Həkim təyinatı olmadan vitaminlər qəbul etmək, ot dəmləmələri, antibiotiklər və hormonal preparatlar içmək kimi özbaşına müalicə etməyə cəhd göstərmək lazım deyil. Bu, endokrin nasazlığa, yenitörəmələrin sürətli inkişafına, vəziyyətin ağırlaşmasına gətirib çıxara bilər. Reproduktiv sistemin işini sabitləşdirmək üçün həkimə müraciət etmək və onun bütün tövsiyələrini yerinə yetirmək çox vacibdir.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
