Qastroenterokolit — mədə, nazik və yoğun bağırsağın iltihabıdır. Ən çox patogen mikroorqanizmlərin, parazitlərin və ya toksinlərin təsiri fonunda inkişaf edir, daha nadir hallarda allergik mənşəli olur. Əsas təzahürlər həzm pozğunluqlarıdır: ürəkbulanma, qusma, nəcis pozğunluqları.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Bağırsaq qripi
Xəstəlik haqqında
Qastroenterokolit — xəstələrin yardım üçün həkimə müraciət etdiyi ən geniş yayılmış xəstəliklərdən biridir. Yoluxucu patologiyalar arasında rastgəlmə tezliyinə görə o, yalnız müxtəlif növ KRVİ-lərdən geri qalır. Xəstələnmə tezliyi ənənəvi olaraq yay vaxtı artır.
Mədənin və onikibarmaq bağırsağın selikli qişasında iltihabi dəyişikliklər fonunda pasiyentin qidanı həzm etmə qabiliyyəti azalır, bağırsağın zədələnməsi isə qida maddələrinin və mayenin sorulmasının ləngiməsinə gətirib çıxarır. Bu, maye, makro- və mikronutrient çatışmazlığına səbəb olur.
Səbəbləri
Mədə-bağırsaq traktının bütün şöbələrinin iltihabı müxtəlif patoloji amillərin təsiri, eləcə də onların kombinasiyası ilə əlaqəli ola bilər. Bunlar ola bilər:
- Patogen və şərti-patogen bakteriyalar, eləcə də onların toksinləri (qida toksikoinfeksiyaları); ən çox rast gəlinən törədicilər salmonellalar, şigellalar, kampilobakterlər, patogen eşerixiyalar, stafilokoklardır;
- Viruslar: rotaviruslar, adenoviruslar, noroviruslar, astroviruslar və bir sıra digərləri;
- Parazitlər: amöblər, lyambliyalar, helmintlər;
- Müxtəlif toksinlər: zəhərli göbələklər, bitkilər, dəniz məhsulları, habelə məişət kimyası, gübrələr və s. Qəbul edildikdə iltihab inkişaf edir;
- Bəzi dərman preparatları: antibiotiklər, sitostatiklər, kortikosteroid vasitələr və s.
Bundan əlavə, düzgün olmayan qidalanma, ac qalma, yağlı qidanın həddindən artıq qəbulu, eləcə də mədə, bağırsaq, qaraciyər və mədəaltı vəzinin xroniki xəstəlikləri qastroenterokolitin inkişaf riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Qastroenterokolitlərin tipik nümunəsi qida toksikoinfeksiyalarıdır. Bu, qida ilə birlikdə orqanizmə mikrob agentlərin və (və ya) onların toksinlərinin daxil olması zamanı yaranan xəstəliklər qrupudur. Xəstəlik üçün kəskin başlanğıc, gur gediş, ümumi intoksikasiya və həzm orqanlarının zədələnməsi əlamətləri səciyyəvidir. Qida toksikoinfeksiyalarının səbəbi bir çox bakteriya ola bilər: salmonellalar, şigellalar, eşerixiyalar, streptokoklar, sporlu anaeroblar, sporlu aeroblar, halofil vibrionlar, A, B, C, D, E tipli stafilokokk enterotoksinləri.
İnfeksiya mənbəyi xəstə adam və ya bakteriya daşıyıcısı, həmçinin xəstə heyvanlar və bakteriya ifraz edənlərdir. Mikroblar qida məhsullarına, əsasən istilik emalına məruz qalmayan məhsullara düşür. Məsələn, stafilokoklar süd və süd məhsullarında çoxalaraq onlarda spesifik toksinlər ifraz etməyə qadirdir. Bu zaman məhsulun xarici görünüşü və qoxusu adi olandan heç nə ilə fərqlənmir. Çox vaxt xəstəlik süd və ya yağlı kremli tort və pirojnaların, kəsmiyin istifadəsi ilə əlaqəli ola bilər. Digər bakteriyalar isə daha çox ət paştetlərini, yağda olan balıq konservlərini, tərəvəz yeməklərini, salatları yoluxdurur. Xəstəlik həm sporadik hallar, həm də alovlanmalar şəklində gediş göstərə bilər.
Təsnifat
İltihabın tipindən asılı olaraq qastroenterokolitin aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- Kataral;
- Hemorragik;
- Fibrinoz;
- Xoralı;
- Flegmonoz.
Həmçinin patologiya mənşəyindən asılı olaraq təsnif edilir. Bakterial, virus, parazitar, allergik, toksik və qastroenterokolitin digər formaları ayırd edilir.
Klinik mənzərə
İnkubasiya dövrü qısadır — bir neçə saata qədər, bu da toksinlərin artıq mədədə sorulmasını düşünməyə əsas verir. Üşütmə, bədən temperaturunun yüksəlməsi, ürəkbulanma, çoxsaylı qusma, qarında sancıtipli ağrılar, əsasən qalça və göbəkətrafı nahiyələrdə müşahidə olunur. Sonra bəzən selik qarışığı ilə tez-tez duru nəcis əlavə olunur. Klassik qida toksikoinfeksiyalarında nəcisdə qan və irin olmur, bəzi bakterial və parazitar xəstəliklərdən fərqli olaraq. Ümumi intoksikasiya əlamətləri müşahidə olunur: başgicəllənmə, baş ağrısı, zəiflik, iştahanın azalması. Dəri və görünən selikli qişalar qurudur. Dil də qurudur, boz-ağ ərplə örtülmüşdür.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Qastroenterokolitli xəstələrin müayinəsi terapevtlər, infeksionistlər, gastroenteroloqlar tərəfindən aparılır. Diaqnostika şikayətlərin və anamnezin toplanması ilə başlayır. Simptomlar meydana çıxmazdan az əvvəl xəstənin qəbul etdiyi bütün qida məhsulları və içkilər barədə məlumatlar mühüm əhəmiyyət daşıyır. Həkimə kiminsə həmin yeməkləri də yediyini və özünü necə hiss etdiyini, həmçinin məhsulların haradan və nə vaxt alındığını bildirmək lazımdır.
Söhbətdən sonra mütəxəssis xəstənin müayinəsinə keçir. O, ümumi baxış keçirir, arterial təzyiqi, ürək döyüntülərinin və tənəffüsün tezliyini, temperaturu ölçür. Mütləq qaydada qarının səthi və dərin palpasiyası, dilin müayinəsi, limfa düyünlərinin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi və s. Aparılır.
Orqanizmin vəziyyətini daha dəqiq qiymətləndirmək, diaqnozu təsdiqləmək və dəqiqləşdirmək üçün aşağıdakı müayinələr təyin olunur:
- Qarın boşluğu orqanlarının USM-i;
- Endoskopik müayinələr (FGDS, kolonoskopiya);
- Koproqram;
- Nəcisın bakterioloji əkini;
- Qanın və sidiyin ümumi analizləri;
- Infeksiya törədicilərinə qarşı anticisimlərin səviyyəsinin tədqiqi və s.
Lazım gəldikdə, diaqnostikaya əlaqəli ixtisasların mütəxəssisləri cəlb olunur.
Müalicə
Qastroenterokolit konservativ metodlarla müalicə olunur. Xəstəliyin yüngül gedişi olan pasiyentlər ambulator şəraitdə müalicə alırlar, orta ağır və ağır formalarda hospitalizasiya tövsiyə olunur. Müalicə aşağıdakıları əhatə edə bilər:
- Antibakterial, antiprotozoy, antihelmint preparatlar (xəstəliyin səbəbindən asılı olaraq);
- Sorbentlər;
- Detoksikasiya vasitələri;
- Ferment preparatları;
- Bağırsaq mikroflorasının bərpası üçün probiotiklər;
- Maye və mineral balansının bərpası üçün vasitələr.
Qusma davam edirsə, qusma əleyhinə preparatlar təyin oluna bilər. İshalı dayandıran preparatlar qanlı ishalda və bakterial infeksiyada istifadə edilmir, onları yalnız həkim təyin edir. Bu halda zəruri vasitələrin böyük hissəsi parenteral yolla (infuziyalar, əzələdaxili və venadaxili inyeksiyalar vasitəsilə) yeridilir.
Pəhriz mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xəstəliyin qızğın dövründə qidalanma minimuma endirilir. Xəstəyə çay, su, suxarılar icazə verilir. Tədricən menyu əlavəsiz yarım maye sıyıqlar, püre şəklində qaynadılmış kartof hesabına genişləndirilir, sonra minimum yağla yüngül zülallı qida əlavə olunur. Süd və turş süd məhsulları, yağlı yeməklər, hisə verilmiş məhsullar, ədviyyatlar, kolbasalar, alkoqol, konservlər və s. Yalnız mədə-bağırsaq traktının işi tam bərpa olunduqdan sonra icazə verilir.
Reabilitasiya
Keçirilmiş qastroenterokolitdən sonra pasiyentə bağırsaq mikroflorasının tam bərpası üçün probiotiklər kursu keçmək tövsiyə olunur. Həmçinin qoruyucu pəhrizə əməl etmək lazımdır. Bu, yağlı və qızardılmış yeməkdən, kofe, qazlı içkilər, fast-fud, spirtli içkilərdən imtinanı, gündə 5-6 dəfə kiçik porsiyalarla qidalanmanı, kifayət qədər təmiz su qəbulunu nəzərdə tutur. 1-2 aydan sonra qastroenteroloqa yenidən müraciət etmək və zəruri hallarda vəziyyətə nəzarət üçün müayinələrdən keçmək tövsiyə olunur.
Profilaktika
Qastroenterokolitin əsas profilaktikası şəxsi gigiyena qaydalarına riayət etməkdir:
- Tualetdən sonra, küçədə olduqdan sonra, həmçinin yeməkdən əvvəl əllərin yuyulması;
- Tərəvəz və meyvələrin yuyulması;
- Şübhəli mənbələrdən su içməkdən imtina;
- Istifadə müddəti keçmiş məhsullardan imtina;
- Qida məhsullarının düzgün saxlanılması və s.
Yadda saxla!
Müvafiq müalicə aparılmadıqda qastroenterokolit xəstənin orqanizmi üçün ciddi təhlükə yarada bilər. Maye və mineral itkisi susuzlaşmaya gətirib çıxarır, toksinlərin təsiri isə böyrəklərin, ürəyin, beyin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir. Ağır ağırlaşmalara həmçinin meqakolon, bağırsaq qanaxması və ya bağırsaq perforasiyasının inkişafı da aiddir. Bütün bu vəziyyətlər həyati təhlükə daşıyır.
Qastroenterokolitin uzunmüddətli gedişi zamanı orqanizm vitamin və qida maddələrinin çatışmazlığı ilə üzləşir ki, bu da müxtəlif orqan və sistemlərin işində pozulmaların yaranmasına səbəb olur. Bağırsaq mikroflorasının tərkibinin dəyişməsi disbakterioza gətirib çıxarır. Belə problemlərdən qaçmaq üçün qastroenterokolitdən hər hansı şübhə olduqda dərhal həkimə müraciət etmək, həmçinin onun bütün tövsiyələrini diqqətlə yerinə yetirmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Bu, qəti şəkildə qadağandır. Müalicə yalnız həkim tərəfindən və yalnız pasiyentin müayinəsindən sonra seçilir. Xalq təbabəti vasitələrindən istifadə etməyə cəhdlər vəziyyətin ciddi şəkildə pisləşməsinə və ağırlaşmaların inkişafına gətirib çıxara bilər.
Hər şey törədicidən asılıdır. Rotaviruslar, noroviruslar və bəzi bakteriyalar, xüsusən də şəxsi gigiyena qaydalarına kifayət qədər riayət edilmədikdə, insandan insana çox asanlıqla keçir.
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
