Balantidioz — həzm traktının zədələnməsi ilə təzahür edən və balantidiyalar tərəfindən törədilən parazitar xəstəlikdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Balantidium coli infeksiyası
Xəstəlik haqqında
Bağırsaq infuzoriyası ilə əlaqəli balantidioz bütün dünyada rast gəlinir və onun ümumi təxmini yayılma göstəricisi 1% təşkil edir. Xəstəlik, adətən, donuzçuluqla məşğul olan insanlarda qeydə alınır. Balantidioz endemik infeksiyadır, onun ən yüksək yayılması Latın Amerikası və Cənub-Şərqi Asiya ölkələrində qeydə alınır. İnsan və heyvanlar arasında balantidioz problemi aktual olaraq qalır, çünki vaxtında diaqnostika və məqsədyönlü müalicə fəsadların inkişafının qarşısını almağa və tez sağalmağa imkan verir.
Balantidioz simptomsuz keçə bilər. Lakin çox vaxt xəstəlik üçün uzunmüddətli temperatur yüksəlməsi, hətta səhər saatlarında da, qarın nahiyəsində ağrılar, sutkada 20 dəfəyədək ishal (nəcis kütlələri çürük qoxulu maye olur) xarakterikdir. Xəstəliyin diaqnostikası balantidioz simptomlarının mövcudluğuna, yoğun bağırsağın selikli qişasının endoskopik vizualizasiyasının nəticələrinə (xoralı zədələnmələr müəyyən olunur) və infuzoriyaların hərəkətli formalarını aşkar etməyə imkan verən parazitoskopik müayinə məlumatlarına əsaslanır.
Müalicə antimikrob vasitələrdən və orqanizmin möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş kompleks terapiyadan istifadə etməklə konservativ üsullarla aparılır.
Səbəbləri
Xəstəliyin törədicisi — bağırsaq balantidiyasıdır (Balantidium coli), bu da bağırsaq parazitlərinin ən iri formalarından biridir. Balantidiyanın həyat dövrü ərzində o, müxtəlif formada mövcud ola bilər. Əgər patogen «özünü yaxşı hiss edirsə», o, aktiv şəkildə hərəkət edir və çoxalır (vegetativ forma — trofozoit). Əgər orqanizmdə əlverişsiz şərait yaranırsa, balantidiya hərəkət etməyi dayandırır və sıx örtüklə örtülən sistaya transformasiya olunur (özünü «aqressordan» qoruyaraq). Xarici mühitdə sistalar təxminən 3-4 həftə mövcud ola bilər, torpaqda isə həyat qabiliyyəti 8-9 aya qədər saxlanılır.
İnvaziyanın mənbəyi hazırda xəstə olan və ya əvvəllər xəstə olmuş heyvanların nəcisidir. Dişi donuz bir defekasiya aktı zamanı 2 milyona qədər sista xaric edə bilər. Donuz balaları xəstə dişi donuzların təbii əmizdirməsi zamanı yoluxa bilərlər. Yoluxmuş insan heyvanlar üçün invaziyanın əlavə mənbəyi ola bilər. Daşıyıcı rolunda boz siçovullar və yabanı qabanlar çıxış edir. Bağırsağın mukozal qatının normal vəziyyətində və yerli immunitetin normal aktivliyində infuzoriyalar uzun müddət tipik şərti patogenlər kimi boşluqda qalırlar. Əgər donuzlar gigiyena qaydalarının pozulması ilə yaxşı şəraitdə saxlanılmırsa, keyfiyyətsiz yemlərlə bəslənirsə, donuz balaları dişi donuzdan erkən ayrılırsa, o zaman balantidiyaların kommensallardan parazitlərə çevrilməsi üçün şərait yaranır; onlar ətraf mühitə düşə və insan üçün təhlükə yarada bilərlər.
İnsan adətən fekal-oral yolla yoluxur — çirklənmiş məhsulları və yoluxmuş suyu qəbul etdikdə. Həmçinin zoonoz yoluxma da mümkündür — xəstə heyvandan onunla yaxın təmas zamanı birbaşa. Patogenləri təkcə gəmiricilər deyil, həşəratlar da daşıya bilər. İnsan balantidiyalar birbaşa mədə-bağırsaq traktına daxil olduqda yoluxur.
Risk qrupuna kənd sakinləri daxildir, çünki onlar ən çox donuzçuluqla məşğul olurlar. Mərkəzləşdirilmiş su təchizatı olmayan kəndlilər potensial olaraq balantidiyalarla invaziyalaşmış su istifadə edirlər. Balantidiyalarla təmas zamanı xəstəliyin inkişaf ehtimalını artıran amillər bunlar ola bilər:
- Qeyri-kafi qidalanma;
- Alkoqolizm;
- Immunitetin zəifləməsi.
Təsnifat
İnsanda balantidioz infeksiyasının 4 forması fərqləndirilir:
- Subklinik — demək olar ki, simptomları olmayan;
- Kəskin — müddəti 2 aydan çox olmayan;
- Xroniki residiv edən;
- Davamlı gedişli.
Klinik mənzərə
Balantidiya invaziyasının subklinik forması subyektiv bağırsaq əlamətlərinin olmaması ilə xarakterizə olunur. İnsanın hətta xəstə olduğunu belə bilməməsi mümkündür. Xəstəliyin obyektiv əlamətləri adətən rektoromanoskopiya zamanı aşkar olunur; bu müayinə yoğun bağırsağın terminal hissəsində zəif ifadəli qansızmalar və epitelin xoralı zədələnməsini vizuallaşdırmağa imkan verir. Balantidioz hepatositlərin iş qabiliyyətinə mənfi təsir göstərə, bağırsaqda askorbin turşusunun sorulmasını poza və qanda eozinofil leykositlərin səviyyəsinin artmasına səbəb ola bilər.
Balantidiozun kəskin gedişi ifadəli yerli və ümumi simptomlarla keçir. İntoksikasiya sindromu yoğun bağırsağın iltihabi zədələnməsinin əlamətləri ilə birləşir. Xəstəliyin bu variantında ishalın tezliyi sutkada 20 dəfəyədək çata bilər. Nəcis kütlələri çürük parçalanma qoxulu, selikli və qanlı qarışıqlı maye olur. İnsanı qarın ağrıları narahat edir, bu ağrılar diffuz və ya əsasən qarın boşluğunun sol yarısında lokalizasiya olunmuş ola bilər. Patoloji proses irəlilədikcə sorulma pozğunluğu sindromunun ifadəliliyi artır, bu da xəstə insanın bədən kütləsinin nəzərəçarpacaq dərəcədə azalmasına gətirib çıxarır və ağır ümumi zəifliklə müşayiət olunur. Əgər 2 ay ərzində müalicə aparılmazsa, kəskin iltihab xroniki formaya transformasiya olunur.
Xroniki residiv edən xəstəlik variantı dalğavari gedişə malikdir. Belə ki, kəskinləşmə dövrü adətən 1,5-4 həftə davam edir, bundan sonra vəziyyətin yüngülləşməsi baş verir. Remissiyanın müddəti yarım ilə qədər çata bilər. Xroniki formanın kəskinləşməsi kəskin iltihabın ilk epizoduna nisbətən xeyli yüngül keçir. Klinik mənzərədə bağırsaq tərəfdən simptomlar üstünlük təşkil edir, ümumi vəziyyət isə demək olar ki, pozulmur. Dərman terapiyasının təsiri altında törədicini tamamilə aradan qaldırmaq mümkündür. Əgər müalicə aparılmazsa, xəstəlik illərlə (10 il və daha çox) davam edə bilər.
Balantidiya invaziyasının xroniki davamlı residiv edən variantı bağırsaq simptomatikasının daimi mövcudluğu ilə xarakterizə olunur; bu simptomatika monoton ifadəliliyə malik olaraq xəstəni tükəndirir. Bağırsağın funksional vəziyyətinin pozulması bədən çəkisinin proqressiv azalmasına, ağır hallarda isə bədən kütləsinin ifadəli defisitinə (kaxeksiya) gətirib çıxarır.
Balantidiyalar adətən yalnız yoğun bağırsaqda parazitlik edir. Lakin bəzən onlar çovdarabənzər çıxıntıya yayılaraq kəskin appendisit mənzərəsi ilə müşayiət oluna bilər. Sağ qasıq nahiyəsində zaman keçdikcə yalnız güclənən intensiv ağrılar yaranır, bədən temperaturu yüksəlir, peritoneal simptomlar qoşulur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Balantidiozun diaqnostikasında ən vacib metod parazitoskopik metoddur — nəcis kütlələrində vegetativ formaların və sistaların aşkar edilməsi (defekasiyadan 20 dəqiqədən gec olmayaraq) və ya xoralı möhtəviyyatın yaxmalarında və ya xora kənarlarının biopsiya materiallarında vegetativ formaların aşkar edilməsi. Bağırsağın vəziyyətinin vizual qiymətləndirilməsi üçün rektoromanoskopiya aparılır ki, bu da eyni zamanda tədqiqat üçün toxuma nümunəsi almağa imkan verir.
Müalicə
Balantidiazın müalicəsi, klinik tövsiyələrə əsasən, balantidiyalara həssas olan antimikrob preparatların köməyi ilə həyata keçirilir. Eyni zamanda aktiv detoksikasiya müalicəsi aparılır və ümumi möhkəmləndirici preparatlar təyin edilir.
Profilaktika
İnsanda balantidiazın profilaktikasında sanitar-epidemioloji xidmətlərin işi böyük rol oynayır. Donuzçuluq təsərrüfatlarından gələn nəcis çirklənməsindən su hövzələrinin və torpağın qorunması. Donuzların yetişdirilməsi zamanı sanitariya-gigiyena qaydalarına riayət edilməsi, nəcisin dezinfeksiyası, həmçinin xəstələrin vaxtında aşkar edilməsi və müalicəsi – profilaktik işin ayrılmaz komponentləridir.
Yadda saxla!
İnsanın invaziyalaşması peroral yolla baş verir. Bağırsağa düşdükdə sistalar yoğun bağırsağa çatır (xüsusən də onlar kor bağırsağı «sevir») və vegetativ trofozoitlərə çevrilir. Onların bölünmə prosesi başlayır, koloniyanın sayı durmadan artır. Zədələnmə sahəsinə kor, siqmoid və düz bağırsağın selikli qişası düşür. Əvvəlcə qıvrımlar ödemli və qızarmış olur, sonra bu yerdə limfosit-neutrofil infiltrat formalaşır. İltihab selikli qişanın zədələnməsi ilə müşayiət olunur və eroziyalı-xoralı defektlərin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Xoralar qeyri-düzgün formaya və qaldırılmış kənarlara malikdir. Defektin dibi qara rəngli nekrotik kütlələrlə və irinli-qanlı qaysaqlarla örtülür. Nəzərə almaq lazımdır ki, parazit bağırsaq divarının perforasiyasına səbəb olaraq qarın boşluğundan ağciyərlərə keçə bilər ki, bu da pnevmoniyanın inkişafı ilə müşayiət olunur. Balantidiyalar hər hansı orqana, o cümlədən reproduktiv sistemə zərər verə bilər. Buna görə də bu xəstəliyə ehtiyatla yanaşmaq lazımdır.
Suallar və cavablar
Xəstəliyin diaqnostikası və müalicəsi ilə infeksionist həkim məşğul olur.
Əksər hallarda xəstəlik yüngül formada keçir. Ən qorxulu ağırlaşmalar – balantidiaz xoralarının perforasiyaları və bağırsaq qanaxmaları – nadir hallarda baş verir, lakin çox vaxt ölümcül nəticə ilə yekunlaşır.
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
