Ankilostomidoz – iki invaziya növünü (ankilostomoz və nekatoroz) birləşdirən ümumi addır. Törədicilər böyük oxşarlığa malikdir, patogenezi və klinik təzahürləri oxşar olan, çox vaxt birlikdə rast gəlinən xəstəliklər törədir. Bunun nəzərə alınması ilə invaziyanın müalicəsi də aparılır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Mədənçilər anemiyası
- tropik xloroz
- tropik anemiya
Xəstəlik haqqında
Ankilostomidoz – iki invaziya növünü (ankilostomoz və nekatoroz) birləşdirən ümumi addır. Törədicilər böyük oxşarlığa malikdir, patogenezi və klinik təzahürləri oxşar olan, çox vaxt birlikdə rast gəlinən xəstəliklər törədir. Bunun nəzərə alınması ilə invaziyanın müalicəsi də aparılır.
Xəstəlik qədim zamanlardan «misir və ya tropik xloroz», «mədənçilərin anemiyası», «tropik anemiya» və s. Adı ilə məlumdur.
Ankilostomidoz antropozoonoz helmintozdur, yəni invaziyanın ötürülməsi insandan insana həyata keçirilir. Ankilostomidozlar isti və rütubətli iqlimli bölgələrdə, Cənubi və Mərkəzi Amerikada, Asiyada (Sinqapur, Tayland) və Afrikada geniş yayılmışdır. Ankilostomoz və nekatorozla yoluxmada ötürülmə amilləri ən çox aşağıdakılar olur: meyvə-giləmeyvə məhsulları, tərəvəzlər, torpaq, çirklənmiş əllər. Ağciyərlərə çatdıqdan sonra tənəffüs yolları, qırtlaq və ya udlaq vasitəsilə onlar qida borusuna və bağırsağa keçirlər. Həzm traktında sürfələr 4-5 həftə ərzində yetkin fərdlərə çevrilir.
Bağırsaqda parazitlik edən helmintlər əsasən qanla qidalanır, bağırsaq selikli qişasının cüzi zədələnmələrinə səbəb olur. Helmintlərin baş və boyun hissələrində antikoaqulyantlar ifraz edən vəzilər vardır. Məhz bunlar uzunmüddətli, lakin bol olmayan qanaxmaya səbəb olur. Helmintlər orta hesabla 3 – 5 il yaşayır, lakin bəzən daha uzun – 15 ilə qədər yaşaya bilər.
Ankilostomidözün simptomları adətən gün ərzində bir neçə dəfə təkrarlanan, qan və selik qarışığı olan duru nəcis, narahat yuxu, yuxu zamanı diş qıcama, ümumi qan analizində eozinofil leykositlərin yüksək səviyyəsi ilə bağlı şikayətlərdir. Etioloji diaqnostika üçün parazitoloji müayinə aparılır.
Ankilostomidozla qarşılaşan valideynlər və böyüklər bunun nə olduğunu və necə müalicə olunduğunu soruşurlar. Bu antropozoonoz müasir preparatların tətbiqi ilə qurdəleyhinə terapiyaya yaxşı tabe olur.
Səbəbləri
Ankilostomidozun törədiciləri Ancylostomatidae ailəsinə aid nematod qurdlarıdır:
- Duodenal ankilostoma (əyribaşlı qurd);
- Amerika nekatoru (nekator).
Həm birinci, həm də ikinci helmint növü oxşar quruluşa malikdir. Ölçüsünə görə əyribaşlı qurd nekatordan böyükdür. Erkəklər dişilərdən bir qədər kiçikdir. Hər iki növün yumurtaları oval formalıdır, nazik şəffaf qişaya malikdir, mikroskopik müayinə zamanı çətin fərqləndirilir.
Yoluxma mənbəyi invaziyalaşmış insandır; onun nazik bağırsağının başlanğıc şöbələrində yumurta qoyan yetkin helmintlər parazitlik edir. Bu yumurtalar nəcis ilə torpağa düşür, orada optimal şəraitdə sürfələrə çevrilir və çıxırlar. İnkişaf üçün optimal şərait 15 °C-dən yuxarı (daha yaxşısı 27 °C və daha çox), kifayət qədər rütubət və yaxşı hava təminatıdır. Yumurtaların sürfələrə yetişmə prosesi 2-3 gün davam edir. Sürfələr 1-2 həftə ərzində cinsi yetkin mərhələyə çatır.
İnvazion sürfə torpaqda 7-8 həftədən 1,5 ilədək həyat qabiliyyətli qala bilər.
Əksər hallarda insanın invaziyası dəridən keçən (perkutan) yolla baş verir. Buna torpaq və bitkilərlə birbaşa təmas kömək edir (bu daha çox nekatoroza aiddir). Ankilostomidoz zamanı törədici çirklənmiş məhsulların qəbulu ilə insan orqanizminə daxil olur. Bu yol nekatoroz üçün də aktual ola bilər.
Yoluxma riski ən çox kənd təsərrüfatı işçiləri, şaxtaçılar və torpaq işlərində məşğul olan şəxslər, eləcə də uşaqlar arasında müşahidə olunur.
Təsnifat
Ankilostomidoz aşağıdakı növlərə bölünür:
- Ankilostomoz;
- Nekatoroz.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin simptomatikası invaziyanın intensivliyindən asılıdır. İnkubasiya dövrü 40-60 sutka davam edir.
Xəstəliyin ağır gedişində təzahürlər parazitlərin orqanizmə daxilolma üsulundan asılı olur. Əgər törədicilər transdermal yolla daxil olmuşdursa, ilk günlərdə və hətta saatlarda giriş qapısı nahiyəsində allergik dermatit meydana çıxır. Bir müddət sonra ağciyər toxumasının zədələnməsi simptomları inkişaf edir. Ağciyərlərdə eozinofil infiltratlar formalaşır. Tənəffüs sisteminin zədələnməsinin əsas simptomları ola bilər:
- Səsin batması, tam itirilməyədək (qırtlağın prosesə cəlb olunması zamanı);
- Öskürək;
- Təngnəfəslik;
- Hava çatışmazlığı hissi.
Patogenlərin dəri vasitəsilə daxil olması zamanı tənəffüs simptomları zəif ifadə olunur və ya ümumiyyətlə olmaya bilər. Yoluxmadan 1-4 həftə sonra epiqastral qarın nahiyəsində ağrılar, ürəkbulanma, ishal və ümumi zəiflik meydana çıxır.
Xəstəliyin başlanğıcında ağrılar kəskin xarakter daşıyır, çünki onikibarmaq bağırsağın aktiv iltihabı ilə əlaqədardır. Tədricən ağrının ifadəlilik dərəcəsi azalır, lakin ağrılı hisslər tam aradan qalxmır, bu da insanı xeyli tükəndirir.
Xəstəliyin ən tipik təzahürü bəzən ağır gedişə malik ola bilən hipoxrom anemiyadır. Anemik sindromun patogenezinin əsasında bağırsaq selikli qişasının xroniki qanaxması dayanır. Ankilostoma qanla qidalanır. Onun dişləri vardır, onların köməyi ilə bağırsağın selikli qatına yapışır və diametri 2 sm-ə qədər olan xora əmələ gətirir.
Ankilostomidoz inkişaf etdikdə aşağıdakı simptomlar meydana çıxır:
- Ümumi zəiflik;
- Nəfəs darlığı;
- Qulaqda küy;
- Fiziki və zehni tez yorulma;
- Huşitirməöncəsi vəziyyət və gözlərdə qaralma;
- Iştahanın azalması, dad üstünlüklərinin dəyişməsi.
Ankilostomidoz zamanı bədən temperaturu normal olur və ya cüzi yüksələ bilər, son dərəcə nadir hallarda 38°C göstəricilərinə çatır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Ankilostomidoz zamanı ümumi klinik qan analizində hipoxrom anemiya, anizopoikilositlərin və mikrositlərin əmələ gəlməsi müəyyən edilir, həmçinin ümumi leykositlərin səviyyəsi azalır və eyni zamanda eozinofillərin nisbi tərkibi artır.
Helmintozlara görə nəcis Kato metodu və Parasep metodu ilə araşdırıldıqda Ancylostomatidae ailəsinə aid ayrı-ayrı (daha nadir hallarda çoxsaylı) yumurtalar aşkar olunur. Yumurtalar nazik şəffaf qişaya malik ovoid formalıdır, ucdə dəlik olur. Mikroskopiya zamanı nekator və əyribaşlı qurddan olan yumurtalar praktiki olaraq bir-birindən fərqlənmir. Diaqnostikada müxtəlif sinif immunoqlobulinlərin titrinin təyini də rol oynayır ki, bu da immunitetin gərginliyini qiymətləndirməyə imkan verir.
Müalicə
Ankilostomidozun müalicəsi yönəldilmiş təsirli antihelmint preparatların istifadəsini nəzərdə tutur. Terapevtik kursun orta müddəti 2-3 gündür. Əgər effekt əldə olunmursa, həkim bir həftə sonra təkrar kurs təyin edir. Anemik sindrom inkişaf etdikdə dəmir preparatları və fol turşusu istifadə olunur. Fol turşusu hemoglobinin sintezində iştirak edir. Antianemik terapiya uzunmüddətli aparılır – ən azı 1 ay – ümumi qan analizinin göstəricilərinə nəzarət altında.
Xüsusi müalicədən sonra sağalmanın təsdiqlənməsi üçün nəcisin üçqat müayinəsi aparılır (helmint yumurtaları olmamalıdır). Ümumi klinik qan analizində eozinofillərin sayı normallaşmalıdır. Eradikasiyaedici terapiyadan sonra özünühiss tədricən bərpa olunur, bağırsağın işi yaxşılaşır.
Profilaktika
Profilaktikanın əsas tədbirləri bunlardır:
- Əlləri sabunla yumaq;
- Yalnız yaxşı yuyulmuş tərəvəzləri qida kimi qəbul etmək;
- Yoxlanılmış mənbələrdən suyun istifadəsi, potensial olaraq çirklənə bilən quyu suyundan imtina.
Yadda saxla!
İshal, qarında ağrı və diskomfort şikayətləri olan pasiyentlərin diaqnostika proqramına koproqrammanın aparılması daxildir. Bu, bağırsağın funksional vəziyyətini qiymətləndirməyə, o cümlədən iltihabi prosesin əlamətlərini müəyyən etməyə imkan verən nəcisin mikroskopik və biokimyəvi müayinəsidir. Ankilostomidoz zamanı koproqrammada selik, leykositlərin artmış səviyyəsi, habelə səbəbkar helmintlərin yumurtaları aşkar oluna bilər.
Suallar və cavablar
Xəstəliyin diaqnostikası və müalicəsi ilə infeksionist həkim məşğul olur.
Əgər ailə üzvlərindən birində diaqnoz laborator metodlarla təsdiqlənibsə, birgə yaşayan bütün şəxslər müayinəyə cəlb olunmalıdır. Hətta klinik simptomatika olmadıqda belə, testin müsbət nəticələri sonradan onun effektivliyinin qiymətləndirilməsi ilə birlikdə antihelmint müalicənin aparılması üçün göstərişdir. Eradikasiyaya yönəlmiş terapiya təkrar yoluxmanın qarşısını almağa imkan verəcək.
Nəzarət müayinəsi diaqnoz qoyulduqdan 3-4 həftə sonra aparılır.
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
