COVID-19 SARS-CoV-2 koronavirusunun törətdiyi kəskin respirator infeksiyadır. Çox vaxt yüngül soyuqdəymə kimi keçir, lakin yaşlılarda və xroniki xəstəliyi olanlarda pnevmoniya və tənəffüs çatışmazlığı ilə ağırlaşa bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- SARS-CoV-2 infeksiyası
- koronavirus infeksiyası
- yeni koronavirus xəstəliyi
Xəstəlik haqqında
COVID-19 2019-cu ilin sonunda aşkar edilmiş və qısa müddətdə bütün dünyaya yayılmış virus infeksiyasıdır. Törədici – SARS-CoV-2 koronavirusu – tənəffüs yollarının, ağciyərlərin, damarların və digər orqanların hüceyrələrinə daxil olur.
Xəstəliyin gedişi çox müxtəlifdir: bəzi insanlarda heç bir əlamət olmur, əksəriyyətdə yüngül və ya orta ağırlıqlı respirator infeksiya kimi keçir, bir qismində isə pnevmoniya, qanın laxtalanmasının pozulması və tənəffüs çatışmazlığı inkişaf edir. Peyvəndləmə, yeni virus variantları və əhalidə yaranmış immunitet sayəsində ağır formalar əvvəlkindən xeyli az rast gəlinir, lakin risk qrupları üçün xəstəlik hələ də təhlükəli olaraq qalır.
Səbəbləri
Xəstəliyi SARS-CoV-2 virusu törədir. Virus əsasən hava-damcı yolu ilə – danışarkən, öskürərkən, asqırarkən xaric olan damcı və aerozollarla, xüsusən qapalı və pis havalandırılan otaqlarda yayılır. Çirklənmiş əllərlə ağız, burun və gözə toxunduqda da yoluxma mümkündür.
Ağır gediş riskini artıran amillər:
- yaşlı yaş;
- ürək-damar xəstəlikləri, arterial hipertenziya, şəkərli diabet, piylənmə;
- xroniki ağciyər, böyrək və qaraciyər xəstəlikləri;
- immun çatışmazlığı, immunosupressiv müalicə, onkoloji xəstəliklər;
- hamiləlik;
- peyvəndin olunmaması.
Təsnifat
Ağırlıq dərəcəsinə görə fərqləndirilir:
- əlamətsiz infeksiya – virus aşkar edilir, lakin şikayət yoxdur;
- yüngül forma – qızdırma, öskürək, boğaz ağrısı, halsızlıq, pnevmoniya yoxdur;
- orta ağır forma – pnevmoniya var, lakin qanda oksigen səviyyəsi qənaətbəxşdir;
- ağır forma – nəfəs darlığı, oksigen saturasiyasının azalması, ağciyərlərin geniş zədələnməsi;
- kritik forma – kəskin respirator distress sindromu, septik şok, çoxsaylı orqan çatışmazlığı.
Ayrıca uzun sürən COVID (postkovid sindromu) fərqləndirilir – xəstəlikdən sonra həftələr və aylarla davam edən əlamətlər.
Klinik mənzərə
İnkubasiya dövrü adətən bir neçə gün çəkir. Ən çox rast gələn əlamətlər:
- bədən temperaturunun yüksəlməsi, üşütmə;
- quru və ya bəlğəmli öskürək;
- boğaz ağrısı, burun tutulması;
- güclü halsızlıq, əzələ və baş ağrısı;
- iy və dad hissinin azalması və ya itməsi;
- ürəkbulanma, ishal.
Xəstəliyin ikinci həftəsində bəzi pasiyentlərdə vəziyyət pisləşir: nəfəs darlığı, döş qəfəsində sıxılma hissi, sürətli nəfəs yaranır. Bu, ağciyərlərin zədələnməsinin əlaməti ola bilər.
Təcili yardım (103) çağırmaq lazım olan hallar
- istirahətdə nəfəs darlığı, danışarkən havanın çatışmaması;
- dodaqların və ya üzün göyərməsi;
- döş qəfəsində davamlı ağrı və ya təzyiq hissi;
- şüurun qarışması, oyanmaqda çətinlik.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz klinik mənzərəyə və virusun aşkarlanmasına əsaslanır:
- burun-udlaqdan götürülmüş yaxmada virusun PZR üsulu ilə aşkarlanması;
- sürətli antigen testi – evdə və ya tibb müəssisəsində edilə bilər;
- pulsoksimetriya – qanın oksigenlə doyma səviyyəsinin ölçülməsi;
- ümumi qan analizi, C-reaktiv zülal, D-dimer, qaraciyər və böyrək göstəriciləri – ağırlığın qiymətləndirilməsi üçün;
- ağciyərlərin kompüter tomoqrafiyası və ya rentgenoqrafiyası – pnevmoniya şübhəsi olduqda.
Differensial diaqnostika qrip, digər respirator virus infeksiyaları və bakterial pnevmoniya ilə aparılır.
Xidmətlər
Ağırlaşmalar
- virus pnevmoniyası və tənəffüs çatışmazlığı;
- kəskin respirator distress sindromu;
- dərin venaların trombozu, ağciyər arteriyasının tromboemboliyası, insult və infarkt;
- miokardit, ürək ritminin pozulması;
- bakterial infeksiyanın qoşulması;
- böyrəklərin kəskin zədələnməsi;
- uşaqlarda nadir hallarda multisistem iltihabi sindrom;
- uzun sürən COVID: yorğunluq, nəfəs darlığı, yaddaş və diqqət pozuntuları, yuxu pozğunluğu.
Müalicə
Müalicə xəstəliyin ağırlığından və risk amillərindən asılıdır və həkim tərəfindən təyin edilir.
Yüngül forma
Əksər hallarda evdə müalicə kifayətdir: istirahət, bol maye qəbulu, qızdırma və ağrı zamanı hərarətsalıcı vasitələr (parasetamol, ibuprofen). Antibiotiklər virus infeksiyasına təsir etmir və yalnız bakterial ağırlaşma sübut olunduqda təyin edilir.
Risk qrupunda olan pasiyentlər
Ağır gediş riski yüksək olan insanlara xəstəliyin ilk günlərində həkim virusəleyhinə preparatlar təyin edə bilər. Onların seçimi digər dərmanlarla qarşılıqlı təsir nəzərə alınaraq aparılır.
Ağır forma
Stasionar müalicə tələb olunur: oksigen terapiyası, qlükokortikoidlər (məsələn, deksametazon), trombların qarşısını almaq üçün antikoaqulyantlar, göstəriş olduqda immunomodulyator preparatlar və tənəffüs dəstəyi.
Hormonal preparatları və antikoaqulyantları özbaşına qəbul etmək təhlükəlidir.
Reabilitasiya
Pnevmoniya və ya uzun sürən COVID əlamətləri keçirmiş insanlara tədricən bərpa proqramı tövsiyə olunur: tənəffüs gimnastikası, dozalanmış fiziki aktivlik, yuxu və qidalanma rejiminin qurulması, lazım olduqda pulmonoloq, kardioloq və nevroloq nəzarəti. Fiziki yükü kəskin artırmaq olmaz – bərpa mərhələli olmalıdır.
Profilaktika
- aktual vaksinlərlə peyvəndləmə – xüsusən yaşlılar, xroniki xəstəliyi olanlar və tibb işçiləri üçün;
- xəstə olduqda evdə qalmaq, başqaları ilə təması məhdudlaşdırmaq;
- respirator əlamətlər olduqda insanlarla ünsiyyətdə tibbi maska taxmaq;
- əlləri sabunla yumaq və ya antiseptiklə təmizləmək;
- otaqları müntəzəm havalandırmaq.
Yaxınları necə qorumalı
Xəstə üçün mümkünsə ayrıca otaq ayırın, ortaq istifadə olunan səthləri silin, xəstəyə qulluq edərkən maska taxın. Yaşlı və ya xroniki xəstəliyi olan ailə üzvləri ilə təmasdan xüsusilə ehtiyatlı olun.
Yadda saxla!
COVID-19 əksər insanlarda yüngül keçir, lakin risk qrupunda olanlar üçün ilk günlərdə həkimə müraciət vacibdir – vaxtında başlanan müalicə ağır gediş ehtimalını azaldır.
- Pulsoksimetrlə oksigen səviyyəsini izləyin və nəfəs darlığı yaranarsa, gözləməyin.
- Antibiotik və hormonları həkim təyinatı olmadan qəbul etməyin.
- Xəstəlikdən sonra həftələrlə davam edən halsızlıq və nəfəs darlığı müayinə tələb edir.
Faydalı Məqalələr
Yüksək intensivlikli Super Inductive System maqnitoterapiya aparatında pnevmoniyadan sonra tənəffüs reabilitasiyası
Pnevmoniya ağciyərlərdə iltihabi proseslə xarakterizə olunan və insanın bütün tənəffüs sisteminə təsir edən kəskin xəstəlikdir. Pnevmoniya infeksiya nəticəsində…
İstiqamət: Fizioterapiya / Pulmonologiya
Xəstəxanadankənar pnevmoniya
Pnevmoniya ən geniş yayılmış kəskin xəstəliklərdən biridir; bu, etiologiyasına, patogenezinə, morfoloji xarakteristikasına görə müxtəlif olan, ağciyərlərin respirator şöbələrinin…
İstiqamət: Pulmonologiya
Suallar və cavablar
Əlamətlərə görə bu xəstəlikləri ayırmaq çətindir: hər ikisi qızdırma, öskürək və halsızlıqla başlayır. İy və dad hissinin itməsi COVID-19 üçün daha xarakterikdir. Dəqiq diaqnozu yalnız test – PZR və ya antigen testi – qoymağa imkan verir.
Ən yüksək yoluxuculuq əlamətlər başlamazdan bir-iki gün əvvəl və xəstəliyin ilk günlərində olur. Yüngül formada insan adətən bir neçə gün ərzində daha az yoluxucu olur, lakin əlamətlər davam etdikcə başqaları ilə təması məhdudlaşdırmaq və maska taxmaq tövsiyə olunur.
Bəli, peyvənd yoluxmanın qarşısını tam almır, lakin ağır gediş, hospitalizasiya və ölüm riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Virus dəyişdiyi üçün risk qruplarına peyvəndin müntəzəm yenilənməsi tövsiyə olunur.
Bu, infeksiyadan sonra həftələr və aylarla davam edən əlamətlərdir: yorğunluq, nəfəs darlığı, ürəkdöyünmə, diqqət və yaddaşın zəifləməsi, yuxu pozğunluğu. Belə hallarda terapevt digər səbəbləri istisna edir və lazım olduqda pulmonoloq, kardioloq və ya nevroloqla birlikdə bərpa planı tərtib edir.
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
