Hidrotoraks – ağciyərlər nahiyəsində iltihabi proseslərlə əlaqəli olmayan maye (transudat) toplanmasıdır. Sinonimlər: ağciyər suluğu, plevral efüziya. Hidrotoraks müstəqil xəstəlik deyil. Bu, bir sıra patologiyaları müşayiət edən simptomdur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Döş boşluğunda maye yığılması
Xəstəlik haqqında
Ağciyərlərin orqanizmin daxilində qorunmasını ikiqatlı örtük – plevra təmin edir. O, xarici və daxili yarpaqcıqlardan ibarətdir. Onların arasında dar bir boşluq – plevral boşluq vardır. Normada plevra yarpaqcıqları müəyyən miqdarda maye ifraz edir. Onun ümumi həcmi təxminən 20 ml təşkil edir.
Bu maye tənəffüs zamanı ağciyərlərin yaxınlıqda yerləşən strukturlara sürtünməsinin qarşısını almaq üçün lazımdır. Onun həcminin artması patologiyaların inkişafından xəbər verir. Ən çox bunlar ürək-damar sistemi ilə əlaqəli olur.
Hidrotoraksı plevritdən – plevra yarpaqcıqlarının iltihabı zamanı yaranan efüziyadan fərqləndirmək lazımdır.
Səbəbləri
Ağciyər hidrotoraksının əsas səbəblərinə aşağıdakı vəziyyətlər daxildir.
- Durğunluq ürək çatışmazlığı. Miokardın yığılma funksiyasının pozulması səbəbindən qan ağciyər damarları ilə zəif pompalanır, onlarda təzyiq artır və maye damarların divarlarından plevra boşluğuna sızır. Xroniki ürək çatışmazlığı olan pasiyentlərin 80%-də durğun efüziya hər iki tərəfdə yaranır.
- Qaraciyər sirrozu, böyrək çatışmazlığı. Bu orqanların funksional toxumasının zədələnməsi zülal mübadiləsinin pozulmasına gətirib çıxarır, bunun nəticəsində mayenin damar divarlarından süzülmə sürəti dəyişir. Nəticədə maye (transsudat) yalnız plevra boşluğunda deyil, həm də qarın boşluğunda toplanır. Qaraciyər zədələnmələrində 85% hallarda sağ tərəfdə orta və ya kiçik hidrotoraks yaranır.
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası. Damar divarlarının keçiriciliyinin pozulmasına gətirib çıxarır.
- Ağciyərlərə yaxın yerləşən toxuma və damarları sıxan şişlər.
- Autoimmun sistemik birləşdirici toxuma patologiyaları.
- Plevra və qarın boşluqlarının patoloji əlaqəsindən ibarət anatomik qüsur.
Hidrotoraksın yarana biləcəyi xəstəliklər: revmatoid artrit, revmatizm, pankreatit, ağciyər və ya miokard infarktı.
Təsnifat
Efüziya sağda, solda və ya eyni zamanda hər iki tərəfdə lokallaşa bilər. Sağtərəfli ağciyər hidrotoraksı – sağ plevrada efüziyanın toplanmasıdır. Bu tip ən çox diaqnostika olunur. Soltərəfli hidrotoraks – sol ağciyərin plevrası nahiyəsində maye əmələ gəlməsidir.
İkitərəfli hidrotoraks – hər iki ağciyərin suluğudur. Maye toplanması simmetrik (bir səviyyədə) və asimmetrik (müxtəlif səviyyələrdə) ola bilər.
Plevra yarpaqcıqları arasında efüziyanın yayılma dərəcəsindən asılı olaraq, qapalı, qismən və total tiplər fərqləndirilir. Qapalı hidrotoraks bitişmələrlə məhdudlaşmış qapalı məkanda mayenin toplanması zamanı yaranır. Örtüyün istənilən hissəsində əmələ gələ bilər. Total hidrotoraks ağciyərin bütün sahəsini əhatə edir, qismən isə yalnız bir hissəsini.
Maye həcminə görə efüziya tipləri:
- Kiçik: maye plevranın aşağı xarici bucağında – qabırğa-diafraqmatik sinusda toplanır. İkitərəfli kiçik hidrotoraks zamanı rentgendə ağciyərlərin hər iki bucağı simmetrik şəkildə kölgələnəcək.
- Orta: maye kürək sümüyünün bucağından onun ortasınadək olan həcm tutar. 1,5 l-ədək toplanır.
- Böyük: maye kürək sümüyü səviyyəsindən yuxarı qalxır.
Simptomların ifadəlilik dərəcəsinə görə hidrotoraks kəskin, yarımkəskin, xroniki ola bilər.
Klinik mənzərə
Simptomatika mayenin miqdarından, onun lokalizasiya yerindən və yaranmasına səbəb olan xəstəlikdən asılıdır. Əsas əlamət proqressivləşən təngnəfəslikdir. Efüziya ilə sıxılmış ağciyər tam genişlənə və hava ala bilmir. Əvvəlcə simptom yalnız fiziki aktivlik zamanı, orqanizmə daha böyük oksigen həcmləri lazım olduqda yaranır. Sonra təngnəfəslik istirahət vəziyyətində də narahat etməyə başlayır.
Hidrotoraksın digər simptomları:
- Döş qəfəsində ağırlıq: vəziyyət böyrü üstə uzanmış halda yüngülləşir;
- Döş sümüyündə inhalasiya zamanı ağrılar;
- Arxası üstə uzanmış vəziyyətdə təngnəfəsliyin artması; rahatlıq oturaq və ya yarımoturaq vəziyyətdə yaranır;
- Müxtəlif dərəcəli intensivlikdə öskürək;
- Dərinin solğunluğu, burun-dodaq üçbucağının göyərməsi.
Ürək ritminin pozulması, qarın ağrıları mümkündür, çünki maye eyni zamanda perikard və qarın boşluğu nahiyəsində də toplana bilər.
Simptomlar mayenin yığılma sürətindən asılı olaraq artır. Onun infeksiyalaşması zamanı temperatur yüksəlir. Bəzi hallarda sindrom simptomsuz keçir.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
İlkin diaqnostika ilə terapevt və ya pulmonoloq məşğul olur. Fizikal müayinə zamanı döş qəfəsinin asimmetriyası, maye toplanan tərəfdə ağciyərlərin məhdud hərəkətliliyi aşkar olunur. Həkim tənəffüsün xarakterini dinləyir, mayenin lokalizasiyasını müəyyən etmək üçün döş sümüyünün səthinə perkussiya edir – onun proyeksiyasında səs spesifik olacaq.
Sonrakı müayinə alqoritmi bir sıra prosedurları əhatə edir.
- Ağciyərlərin USM-i. Mayenin miqdarını dəqiq ölçməyə və ponksiya yerini müəyyən etməyə imkan verir.
- Döş qəfəsinin rentgen müayinəsi. Maye toplanmalarının əlamətləri aydın məhdudlaşmış enən yuxarı xəttə malik vahid açıq ləkələr (kölgələnmələr)dir. Tənəffüs zamanı konturlar dəyişir.
- KT – mayenin toplanma səbəbini müəyyən etməyə imkan verən ən informativ metod.
- Diaqnostik punksiya (torakosentez) – müayinə üçün maye nümunəsinin götürülməsi ilə plevra boşluğunun punksiyasıdır.
İlkin diaqnostikanın nəticələrinə əsasən həkim böyrəklərin, qarın boşluğu orqanlarının, qalxanabənzər vəzinin USM-ni, EKQ-ni, qanın ümumi və biokimyəvi analizini təyin edə bilər. Zərurət olduqda diaqnostikaya endokrinoloq, hepatoloq, kardioloq, nefroloq cəlb olunur.
Müalicə
Ağciyər hidrotoraksının müalicəsi üçün konservativ və cərrahi metodlar tətbiq olunur. Seçim simptomların ifadəlilik dərəcəsindən, əsas xəstəliyin növündən asılıdır. Əksər hallarda təngnəfəslik əlamətləri onu törədən patologiya kompensasiya olunduqdan sonra aradan qalxır.
Konservativ metodlar əsasən sağda və ya solda, eləcə də ikitərəfli yaranmış xoşxassəli kiçik hidrotoraksların müalicəsi üçün tətbiq olunur. Xəstəyə aşağıdakılar təyin edilə bilər:
- Artıq mayenin xaric edilməsi üçün kaliumqoruyucu diuretiklər;
- Infeksiya zamanı və ponksiyadan sonra antibiotiklər;
- Endokrin sistemin normallaşdırılması üçün hormonlar;
- Ağrıkəsicilər və hipotenziv preparatlar.
Hidrotoraks zamanı qidalanma rasionunun korreksiyası əhəmiyyətli kömək göstərə bilər. Duzu məhdudlaşdıran müalicəvi pəhriz təyin olunur. Yağlı, turş, acı qida, paxlalılar, un məmulatları istisna edilir. Duzun miqdarı minimuma endirilir.
Simptomları yüngülləşdirmək və ağciyəri azad etmək üçün yerli anesteziya altında ponksiya aparılır, artıq maye sorularaq çıxarılır. Göstərişlər: orta və böyük həcmli maye toplanması, təngnəfəslik. Təkrari toplanma zamanı mayenin daimi axıdılmasını təmin edən drenaj qoyulur.
Hər iki metod səmərəsiz olduqda plevrodez aparılır. Maye sorulduqdan sonra boşluğa sklerozlaşdırıcı (yapışdırıcı) maddə yeridilir, bu da plevra yarpaqlarını bir-birinə bitişdirir.
Çətin hallarda videoassisted torakoskopik müdaxilə tətbiq edilir, bu zaman diafraqmanın defektləri və mayenin toplanmasının digər səbəbləri aradan qaldırılır.
Reabilitasiya
Plevrodezdən sonra qalan mayenin xaric edilməsi üçün 2-4 gün müddətinə drenaj qoyulur. Bu müddət ərzində pasiyent stasionarda qalır. Ona antibiotiklər və ağrıkəsicilər təyin olunur. 4 gündən sonra kontrol rentgen çəkilir. Tam sağalıncaya qədər fiziki yüklənmələr və üzgüçülük əks göstərişdir.
Profilaktika
Hidrotoraksın yaranmasının qarşısını almaq üçün onu provokasiya edən ürək, böyrək və qaraciyər xəstəliklərini vaxtında aradan qaldırmaq lazımdır. Döş sümüyü arxasında və ya periton nahiyəsində narahatlığın ilk əlamətləri olduqda həkimə müraciət etmək lazımdır. Yalnız həkim xəstədə nələrin baş verdiyini, bu vəziyyətin ağciyər hidrotoraksı olub-olmadığını, onun hansı növə aid olduğunu (böyük, kiçik, sağtərəfli, soltərəfli, ikitərəfli) və necə müalicə edilməli olduğunu deyə bilər.
Hətta diaqnostika olunmuş az miqdarda maye mütəxəssis nəzarəti tələb edir. Pəhrizə və həkimin digər tövsiyələrinə əməl etmək vacibdir.
Yadda saxla!
Nəfəs darlığı və döş qəfəsində ağırlıq hissi diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Müalicə olunmadıqda ağciyər hidrotoraksı ağırlaşmalara səbəb ola bilər.
- Plevra empiyeması – irin ifrazı ilə gedən qişaların iltihabi zədələnməsidir.
- Ağır tənəffüs pozğunluqları, hava çatışmazlığı səbəbindən ağciyərin kollapsı (sıxılması), letal nəticə.
Vaxtında diaqnostika və müalicə aparılmadıqda əsas xəstəlik proqressivləşəcək. Ən çox böyrək, qaraciyər, ürək çatışmazlığı yaranır. Maye toplanması xroniki xəstəliyin dekompensasiya mərhələsinə keçdiyini və əlverişsiz gediş aldığını göstərir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Pnevmotoraks
- Yumurtalıqların hiperstimulyasiya sindromu
- Atelektaz
- Ağciyər absesi
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər emfizeması
- Ağciyər fibrozu
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ağciyər və sümük vərəmi
- Ağciyər xərçəngi
- Ağciyərlərin xroniki obstruktiv xəstəliyi (AXOX)
- Aspergilloz
- Bronxial astma
- Bronxiolit
Suallar və cavablar
Bəli. Həkimlər pnevmoniyalardan və koronavirus infeksiyasından sonra plevrada çox vaxt az miqdarda eksudat aşkar edirlər.
Ehtimal ki, səbəb autoimmun prosesdədir. Digər mütəxəssislər tərəfindən daha dəqiq müayinə aparılması lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Bronxoskopiya (FBS)
Bronxoskopiya (fibrobronxoskopiya, FBS) – yuxarı və aşağı tənəffüs yollarının vəziyyətini vizual olaraq qiymətləndirməyə, həmçinin müalicəvi manipulyasiyalar aparmağa imkan…
İstiqamət: Pulmonologiya
Preastma (preastmatik sindrom)
Preastma — bronxial astmadan əvvəl gələn və tənəffüs yollarının artmış reaktivliyi ilə bağlı olan vəziyyətdir. Ədəbiyyatda onu həmçinin…
İstiqamət: Pulmonologiya
Yüksək intensivlikli Super Inductive System maqnitoterapiya aparatında pnevmoniyadan sonra tənəffüs reabilitasiyası
Pnevmoniya ağciyərlərdə iltihabi proseslə xarakterizə olunan və insanın bütün tənəffüs sisteminə təsir edən kəskin xəstəlikdir. Pnevmoniya infeksiya nəticəsində…
İstiqamət: Fizioterapiya / Pulmonologiya
Spirometriya
Spirometriya və ya spiroqrafiya – xüsusi cihazın (spirometr və ya spiroqraf) köməyi ilə xarici tənəffüs funksiyasının müayinəsini aparmağa…
İstiqamət: Pulmonologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
