Ovulatio

Yetkin yumurta hüceyrəsinin yumurtalıq follikulundan qarın boşluğuna çıxması; buradan o, uşaqlıq borusuna keçir və mayalana bilər.

Ovulyasiya menstrual siklin əsas hadisəsidir və hamilə qalma imkanı ondan asılıdır. Adətən bir sikldə bir dəfə, növbəti aybaşının başlamasından təxminən 14 gün əvvəl baş verir: 28 günlük sikldə 14-cü gün ətrafında, daha uzun sikldə isə gec. Yumurta hüceyrəsi mayalanma qabiliyyətini cəmi bir gün ərzində saxlayır, spermatozoidlər isə qadının cinsiyyət yollarında 5 günə qədər yaşayır. Buna görə «fertil pəncərə» ovulyasiyadan əvvəlki bir neçə günü və ovulyasiya gününün özünü əhatə edir.

Necə baş verir

Siklin birinci yarısında FSH-ın təsiri ilə dominant follikul böyüyür və estradiol hasil edir. Onun səviyyəsi zirvəyə çatdıqda hipofiz çoxlu miqdarda lüteinləşdirici hormon (LH) ifraz edir. LH-ın artmağa başlamasından 24–36 saat sonra follikul partlayır və yumurta hüceyrəsi xaricə çıxır. Follikulun yerində progesteron hasil edən və endometrini implantasiyaya hazırlayan sarı cisim formalaşır.

Bəzi qadınlar ovulyasiyanı hiss edir: bol, şəffaf, uzanan ifrazat, qarının bir tərəfində qısamüddətli dartıcı ağrı, bəzən az ləkələnmə yaranır. Ovulyasiyadan sonra bazal temperatur bir neçə onda bir dərəcə yüksəlir.

Klinik əhəmiyyəti

Ovulyasiyanın müəyyən edilməsi hamiləliyin planlaşdırılmasında və sonsuzluq müayinəsində vacibdir. İstifadə olunur:

sidikdə LH üçün ev test-zolaqları;
follikulun böyüməsinin ultrasəs monitorinqi (follikulometriya);
lütein fazasının ortasında — gözlənilən aybaşından təxminən 7 gün əvvəl — qanda progesteron analizi;
bazal temperatur qrafiki — daha az dəqiq üsuldur və ovulyasiyanı yalnız sonradan təsdiqləyir.

Proqnozlaşdırıla bilən aybaşı ilə nizamlı sikl adətən ovulyasiyanın baş verdiyini göstərir.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

Ovulyasiyanın olmaması (anovulyasiya) qadın sonsuzluğunun və nizamsız qanaxmaların tez-tez rast gəlinən səbəbidir. Ona polikistoz yumurtalıq sindromu, hiperprolaktinemiya, qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri, bədən çəkisinin kəskin çatışmazlığı və ya artıqlığı, intensiv fiziki yüklər, yumurtalıqların vaxtından əvvəl çatışmazlığı səbəb olur. Ovulyasiya ilə funksional törəmələr — sarı cismin kistası, follikulyar kista da bağlıdır; nadir hallarda sarı cismin partlaması kəskin ağrı və zəifliklə qarındaxili qanaxmaya səbəb olur ki, bu da təcili tibbi yardım (103) çağırmağı tələb edir.