Deşilmiş yara mismar, bıçaq, şiş, şüşə kimi iti əşyalarla yaranır. Dəridəki dəlik kiçik görünsə də, yara dərin ola, daxili toxumalar və damarlar zədələnə, infeksiya yaranın dərinliyinə düşə bilər. Yarada qalmış əşyanı çıxarmaq olmaz — o, qanaxmanı müvəqqəti saxlayır.
Əlamətlər
- Kiçik, lakin dərin yara
- Yarada qalmış əşya və ya onun hissəsi
- Qanaxma — bəzən zəif xarici, lakin güclü daxili
- Ağrı, şişkinlik
- Döş qəfəsi və ya qarın yarasında nəfəs darlığı, zəiflik, solğunluq
Nə etməli
-
Əşyanı çıxarmayın
Yarada batmış əşya qalıbsa, onu yerində saxlayın. Çıxarılması güclü qanaxmaya səbəb ola bilər.
-
Əşyanı sabitləşdirin
Əşyanın ətrafına bükülmüş bint, salfet və ya təmiz parça qoyun və onu bu vəziyyətdə sarğı ilə bərkidin ki, tərpənməsin.
-
Qanaxmanı dayandırın
Yarada əşya yoxdursa, yaranı təmiz parça ilə örtüb birbaşa sıxın. Əşya varsa, onun ətrafından sıxın, əşyaya basmayın.
-
103-ə zəng edin
Böyük əşya, döş qəfəsi, qarın, boyun, baş yarası və ya güclü qanaxma halında təcili yardım çağırın. Zərərçəkəni rahat vəziyyətdə saxlayın.
-
Kiçik deşilmiş yaralar
Kiçik yaranı (məsələn, mismardan) axar su ilə yuyun, steril sarğı ilə örtün və həkimə müraciət edin — tetanus profilaktikası lazım ola bilər.
Nə etmək olmaz
- Yarada qalmış əşyanı dartıb çıxarmayın
- Yaranın içini barmaq və ya alətlə «yoxlamayın»
- Döş qəfəsindəki yaranı tam hava keçirməyən şəkildə bağlamayın — bunu yalnız təcili yardım dispetçerinin göstərişi ilə edin
- Zərərçəkənə yemək və içki verməyin
Nə vaxt 103-ə zəng etməli
Dərhal 103-ə zəng edin, əgər:
- yarada iri əşya qalıb;
- yara döş qəfəsində, qarında, boyunda, başda və ya qasıq nahiyəsindədir;
- qanaxma güclüdür və ya dayanmır;
- zərərçəkəndə nəfəs darlığı, solğunluq, soyuq tər, zəiflik var;
- ətrafda keyimə, hərəkət pozulması var.
Uşaqlarda
Uşaqlar tez-tez mismar, şüşə və ya iti oyuncaq parçası ilə zədələnirlər. Kiçik deşilmiş yaranı yuyub örtün və həkimə göstərin. Yarada əşya qalıbsa, onu çıxarmayın, uşağı sakitləşdirin və tibbi yardım çağırın.
Tez-tez verilən suallar
Mismarı ayaqqabıdan dəriyə keçməyibsə, ehtiyatla çıxarın. Dəriyə batmış kiçik mismarı çıxardıqdan sonra yaranı axar su ilə yuyun, steril sarğı qoyun və həkimə müraciət edin: belə yaralar tetanus və digər infeksiyalar baxımından təhlükəlidir.
Deşilmiş yaranın dərinliyini gözlə qiymətləndirmək çətindir. Dərinlikdə damar, vətər, sinir zədələnə, yad cisim qırıntısı qala bilər, oksigensiz mühitdə isə infeksiya inkişaf edir.
