Burun tamponadası güclü qanaxmanı dayandırmaq üçün aparılan manipulyasiyadır. Məqalədə ön və arxa tamponadanın nə ilə fərqləndiyi, hansı hallarda seçildiyi və necə keçdiyi nəzərdən keçirilir.
Burun tamponadası güclü burun qanaxmasının dayandırılması məqsədilə həkim tərəfindən aparılan tibbi manipulyasiyadır. Burun boşluğuna steril tampon yerləşdirilir və o, qanayan damarı sıxaraq qanaxmanı dayandırır.
Qanaxmanın mənbəyindən asılı olaraq ön və arxa tamponada ayırd edilir. Ön burun qanaxması adətən burun arakəsməsinin ön hissəsindəki damarlardan olur və çox vaxt sıxma və ya hemostatik vasitələrlə dayandırıla bilir. Arxa qanaxma udlağa yaxın iri damarlarla bağlıdır, daha bol olur və həkim tərəfindən təcili müdaxilə tələb edir.
Tamponada nə vaxt lazım olur
Burun qanaxmasının əksəriyyəti sadə tədbirlərlə dayandırılır. Tamponada aşağıdakı hallarda həkim tərəfindən seçilir:
- ön burun qanaxması sıxma və hemostatik vasitələrlə dayanmadıqda;
- qanaxma təkrarlandıqda və damarın sıxılması tələb olunduqda;
- arxa burun qanaxması şübhəsi olduqda, yəni qan udlağa axır;
- travmadan və ya cərrahi müdaxilədən sonra bol qanaxma olduqda;
- arterial təzyiqin yüksəlməsi və ya qan laxtalanmasının pozulması fonunda qanaxma çətin dayandıqda.
Növləri
Qanaxmanın növündən və həkimin manipulyasiyaları aparma üsulundan asılı olaraq burnun ön və arxa tamponadasını fərqləndirirlər.
Burnun ön tamponadası
Texniki cəhətdən mürəkkəb olmayan prosedurdur, tez-tez tətbiq edilir.
Burun boşluğunun selikli qişası anestetik məhlulu ilə (adətən – lidokain və ya dikain) işlənir. Preparat təsir göstərdikdə (bir neçə dəqiqədən sonra) tamponadaya başlayırlar. Bir qayda olaraq, Mikuliç üzrə ilgək metodundan istifadə olunur. Bunun üçün steril tənzif turundası hazırlayırlar və onu hidrogen peroksid məhlulu, hemostatik vasitə və ya indiferent məlhəmlə (məsələn, vazelinlə) hopdururlar. Dirsəkli pinsetlə turundanı ucuna yaxın hissədən tutur və onu qanaxma tərəfindəki burun boşluğuna mümkün qədər dərinə, lap xoanalara qədər yeridirlər. Pinsetlə turundanın növbəti hissəsini tuturlar və eyni qaydada burna yeridirlər. Beləliklə, burnun yarısını – xoanadan dəhlizə qədər dolduran bütün turundanı sıx şəkildə yerləşdirirlər. Əgər qanaxma ikitərəflidirsə, burnun digər yarısının da ön tamponadasını aparırlar. Sapandvari sarğı qoyurlar.
Tamponların burunda qalma müddətini həkim qanaxmanın dayanmasından asılı olaraq müəyyən edir. Bu müddətdə lazım gələrsə, turundalar antibakterial məhlulla işlənir.
Çıxarılmazdan əvvəl tamponlar hidrogen peroksid məhlulu ilə hopdurulur – bu, onların çıxarılmasını asanlaşdıracaq.
Burun qanaxması zamanı Mikuliç üzrə burnun ön tamponadasının alternativi sterilizasiya edilmiş pambıq-tənzif tamponlarıdır. Onlarla burun boşluğunu sıx şəkildə doldururlar ki, zədələnmiş qan damarının sıxılması təmin olunsun. Bu da effektiv metoddur, üstəlik pasiyent üçün daha rahatdır.
Arxa tamponada
Bol, uzun müddət dayanmayan burun qanaxmalarında burnun arxa tamponadası tətbiq edilir. Onu üsulu yaxşı bilən otolarinqoloq aparır.
Pasiyentin burun boşluğuna əvvəlcədən vazelinlə yağlanmış yumşaq Nelaton kateteri yeridilir. Bu kateterin ucu udlaqda göründükdə, onu pinsetlə tutub ağız vasitəsilə çıxarırlar. Bu uca əvvəlcədən hazırlanmış steril tampon – tənziflə örtülmüş pambıqdan hazırlanmış, çarpaz şəkildə ipək sapla bağlanmış qoz boyda kürəcik bağlanır. Sapın dörd ucundan biri kəsilir, ikisi ilə – kürəciyi pasiyentin ağzından çıxarılmış kateterə bağlayırlar, sonra kateteri burun ucundan dartaraq tamponun saplarını burun boşluğuna və burun dəliyindən çölə çıxarırlar. Tampon bu zaman ağız boşluğuna düşür, həkimin barmağı və pinsetlə burun-udlağa yerləşdirilir, saplardan elə dartılır ki, burnun yarısı sıx şəkildə tamponlansın. Çöldən burun dəliyinə tənzifdən hazırlanmış sıx kürəcik qoyulur və ona saplar bağlanır. Pambıq-tənzif tamponunun pasiyentin ağzından sallanan qalan üçüncü sərbəst sapı çöldən onun yanağına leykoplastırla bərkidilir. Sonradan onu dartmaqla tamponu burun-udlaqdan çıxarmaq mümkün olacaq.
Burnun arxa tamponadasında tampon mümkün qədər qısa müddət saxlanılır, çünki burun boşluğunda nə qədər çox qalarsa, ağırlaşmaların, xüsusən infeksiyanın inkişaf riski bir o qədər yüksək olur.
| Meyar | Ön tamponada | Arxa tamponada |
|---|---|---|
| Qanaxma mənbəyi | Burun arakəsməsinin ön hissəsi | Udlağa yaxın iri damarlar |
| Qanaxmanın xarakteri | Adətən az və ya orta | Bol, qan udlağa axır |
| Texniki mürəkkəblik | Nisbətən sadə | Mürəkkəb, təcrübəli otolarinqoloq tələb edir |
| Müşahidə | Ambulator və ya qısa nəzarət | Çox vaxt stasionar nəzarət |
Qanaxma zamanı ilk yardım
Tibbi yardım gələnə qədər düzgün hərəkətlər qan itkisini azalda bilər. Burun qanaxması zamanı aşağıdakı addımlara əməl etmək tövsiyə olunur:
- Oturun. Başı bir az önə əyin, geriyə yox. Bu, qanın udlağa axmasının qarşısını alır.
- Burunu sıxın. Burun qanadlarını barmaqlarla bir neçə dəqiqə davamlı sıxın, bu müddətdə ağızla tənəffüs edin.
- Soyuq qoyun. Burun körpüsünə soyuq kompres yerləşdirin.
- Qanı tüpürün. Ağıza axan qanı udmayın, tüpürün.
- Həkimə müraciət edin. Qanaxma dayanmırsa, təcili yardım çağırın və ya yaxın tibbi müəssisəyə gedin.
Prosedurdan sonra nə gözləmək olar
Tamponadadan sonra yüngül narahatlıq olması təbiidir. Aşağıdakı mərhələlər ümumi gedişi göstərir, dəqiq vaxtları həkim müəyyən edir:
- Prosedur zamanıBurunda dolğunluq, təzyiq və tənəffüsdə çətinlik hissi olur. Ağızla tənəffüs etmək lazım gəlir.
- Tamponun qaldığı müddətBurun tutulması, baş ağrısı və qulaqda dolğunluq hissi ola bilər. Burnu sıxmaq, ağır fiziki yük və isti vannadan çəkinmək lazımdır.
- Tamponun çıxarılmasıHəkim tamponu ehtiyatla çıxarır. Yüngül qanaxma və ya selikli qişada quruluq mümkündür.
- Sonrakı günlərHəkimin tövsiyəsi ilə selikli qişa nəmləndirilir, burun qanaxmasının səbəbi araşdırılır.
Tamponların növləri və səbəbin araşdırılması
Ənənəvi tənzif tamponlarla yanaşı, bu gün həkimlər müxtəlif materiallardan da istifadə edir: şişən süngərvari tamponlar, hemostatik materiallar və xüsusi şişirilən balonlu kateterlər. Onlar burun boşluğuna daha rahat yerləşdirilir və çıxarılması adətən daha az narahatlıq verir. Hansı materialın seçiləcəyi qanaxmanın yerindən, bolluğundan və pasiyentin vəziyyətindən asılıdır.
Qanaxma dayandırıldıqdan sonra mümkün səbəb araşdırılır. Həkim burun boşluğuna baxır, arterial təzyiqi ölçür, lazım olduqda qan analizləri və koaqulyasiya göstəricilərini təyin edir. Səbəb aradan qaldırılmazsa, qanaxma təkrarlana bilər.
| Mümkün səbəb | Nə edilir |
|---|---|
| Selikli qişanın quruluğu və zədələnməsi | Nəmləndirmə, zədələyici amillərin aradan qaldırılması |
| Yüksək arterial təzyiq | Terapevt və ya kardioloq nəzarəti, təzyiqin korreksiyası |
| Burun arakəsməsinin əyriliyi | LOR-həkim qərarı ilə cərrahi korreksiya |
| Qanın laxtalanmasının pozulması | Hematoloq məsləhəti, dərmanların nəzərdən keçirilməsi |
Mümkün ağırlaşmalar
Tamponada təhlükəsiz manipulyasiya olsa da, tampon burunda nə qədər uzun qalarsa, ağırlaşma ehtimalı o qədər artır. Mümkün ağırlaşmalar bunlardır:
- burun və burunətrafı sinusların iltihabı (sinusit);
- orta qulağın iltihabı;
- selikli qişanın zədələnməsi və qanaxmanın təkrarlanması;
- yuxu zamanı tənəffüs çətinliyi, xüsusilə arxa tamponadada;
- nadir hallarda tampon yerinin infeksiyası.
Diqqət!
Arxa tamponada olan pasiyentlər həkim nəzarətində olmalıdır. Hərarət, güclü ağrı, bulanıq ifrazat və ya tənəffüs çətinliyi olarsa, dərhal həkimə bildirin.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Burun qanaxmalarının əksəriyyəti təhlükəsiz keçir, lakin bəzi hallarda dərhal tibbi yardım lazımdır.
Həkimə müraciət edin
- qanaxma sıxma ilə bir neçə dəqiqədən sonra da dayanmır;
- qanaxma bol olur və qan udlağa axır;
- qanaxma travmadan sonra baş verib;
- baş gicəllənməsi, solğunluq, ürək döyünməsi və ya zəiflik yaranıb;
- qanaxma tez-tez təkrarlanır, həkim araşdırması tələb olunur;
- qan durulaşdırıcı dərman qəbul edirsiniz.
Uşaqlarda burun qanaxması
Uşaqlarda burun qanaxması tez-tez rast gəlinir və çox vaxt selikli qişanın quruluğu, burnu qurdalamaq, soyuqdəymə və ya yüngül zədə ilə bağlıdır. Əksər hallarda qanaxma sadə tədbirlərlə dayanır. Uşağı oturaq vəziyyətdə saxlayın, başı bir qədər önə əyin, burun qanadlarını bir neçə dəqiqə sıxın.
Qanaxma dayanmırsa, tez-tez təkrarlanırsa və ya uşaqda solğunluq, zəiflik varsa, mütləq həkimə müraciət etmək lazımdır. Uşaqlarda tamponada çox nadir hallarda və yalnız həkim tərəfindən, uyğun şəraitdə aparılır.
Tez-tez Verilən Suallar
Prosedurdan əvvəl burun selikli qişası anestetiklə işlənir. Tamponada zamanı təzyiq və narahatlıq hissi ola bilər, tampon burunda olduqda isə tutulma, baş ağrısı və dolğunluq hissi yarana bilər.
Müddət qanaxmanın xarakterindən və tamponun növündən asılıdır. Onu həkim müəyyən edir və mümkün qədər qısa saxlayır, çünki uzun müddət infeksiya riskini artırır.
Xeyr. Tamponadanı yalnız təlim keçmiş həkim aparmalıdır. Evdə yalnız ilk yardım tədbirləri görülür: oturmaq, burun qanadlarını sıxmaq, soyuq qoymaq.
Səbəblər arasında selikli qişanın quruluğu, travma, burun arakəsməsinin əyriliyi, yüksək arterial təzyiq, qanın laxtalanmasının pozulması və bəzi dərmanlar var. Təkrarlanan qanaxmalarda səbəbi həkim araşdırır.
İlk günlərdə burunu sıxmaqdan, ağır yük qaldırmaqdan və isti mühitdən çəkinin. Selikli qişanın nəmləndirilməsi və digər tövsiyələr üçün həkimə müraciət edin.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.