Damaq badamcıqlarının xroniki infeksiyası bütün orqanizmə təsir edə bilər. Məqalədə boğazın qansız cərrahiyyəsi metodunun nədən ibarət olduğu və ənənəvi əməliyyatdan nə ilə fərqləndiyi danışılır.
Boğaz orqanizmin müdafiə sistemində mühüm rol oynayır. Damaq badamcıqları (gicdillər) udlağın girişində yerləşir və mikroorqanizmlərə qarşı ilk maneə rolunu oynayır. Badamcıqlar tez-tez iltihablaşdıqda və ya infeksiya onlarda uzun müddət qaldıqda xroniki tonzillit yaranır. Bu vəziyyətdə badamcıqlar özləri infeksiya mənbəyinə çevrilə bilər, bu isə ümumi halsızlığa, tez-tez boğaz ağrısına və bəzən digər orqanlara təsir edən ağırlaşmalara səbəb olur.
Konservativ müalicə yetərli olmadıqda və ya yalnız müvəqqəti yaxşılaşma verdikdə həkim badamcıqların cərrahi yolla çıxarılmasını (tonzillektomiya) təklif edə bilər. Çox adam bu əməliyyatdan qohum-tanışların təcrübəsinə əsasən çəkinir. Müasir üsullar və anesteziya əməliyyatın gedişini və bərpanı əhəmiyyətli dərəcədə rahatlaşdırır. Bu yazıda göstərişlər, üsullar, bərpa və mümkün risklər haqqında məlumat verilir.
Xroniki tonzillit nədir
Xroniki tonzillit badamcıqlarda iltihabi prosesin uzunmüddətli davam etməsi ilə xarakterizə olunur. Badamcıqların lakunlarında (boşluqlarında) infeksiya toplana bilir, kəskinləşmələr (angina) tez-tez təkrarlanır, boğazda quruluq, ağrı, ağız qoxusu, halsızlıq və boyun limfa düyünlərinin böyüməsi müşahidə olunur.
Bəzi hallarda infeksiya orqanizmin digər hissələrinə təsir göstərə bilər. Həkim tez-tez təkrarlanan anginaları, boğazdakı proseslə əlaqəli ürək, oynaq və böyrək şikayətlərini qiymətləndirir. Diaqnozu otorinolarinqoloq baxış və müayinələr əsasında qoyur.
Əməliyyata göstərişlər
Cərrahi müalicəyə qərar hər pasiyent üçün fərdi verilir. Aşağıdakı hallarda tonzillektomiya nəzərdən keçirilə bilər:
- ildə dəfələrlə təkrarlanan kəskin tonzillit (angina);
- konservativ müalicəyə baxmayaraq davam edən xroniki tonzillit;
- badamcıqların ətrafında irinli proses (peritonzillyar abses) keçirilməsi;
- tonzillitlə əlaqəli ağırlaşmalar: ürək, oynaq və ya böyrək tərəfdən həkim tərəfindən təsdiqlənmiş əlaqə;
- badamcıqların çox böyüməsi nəticəsində yuxuda tənəffüs pozğunluğu, udma çətinliyi;
- badamcıqlarda xoşxassəli və ya şübhəli törəmələr, həkimin qiymətləndirməsi ilə.
Əks göstərişlər və kimə uyğun deyil
Diqqət!
Əməliyyat aşağıdakı hallarda təxirə salınır və ya həkim başqa taktika seçir: kəskin infeksiya və ya iltihabın kəskinləşməsi dövrü, qan laxtalanmasının ağır pozulması və qanı durulaşdıran dərmanların qəbulu, nəzarətsiz şəkərli diabet, ağır ürək, böyrək və ya qaraciyər xəstəlikləri, hamiləliyin müəyyən dövrləri. Qərarı həkim əməliyyatönü müayinə nəticələri əsasında verir.
Əməliyyat üsulları
Badamcıqların çıxarılması müxtəlif üsullarla aparıla bilər. Üsulun seçimi cərrahın təcrübəsindən, avadanlıqdan, badamcıqların vəziyyətindən və pasiyentin xüsusiyyətlərindən asılıdır. Heç bir üsul hər kəs üçün «ən yaxşı» sayıla bilməz.
| Üsul | Qısa təsvir | Xüsusiyyət |
|---|---|---|
| Klassik (soyma) üsulu | Badamcıq cərrahi alətlərlə kapsulu ilə birlikdə ayrılır | Geniş tətbiq olunur, qanaxma damarların bağlanması ilə nəzarətdə saxlanılır |
| Elektrokoaqulyasiya və radiotezlik üsulları | Toxuma yüksək tezlikli cərəyanla kəsilir və damarlar eyni zamanda bağlanır | Qanaxma nəzarətində rahatlıq, lakin bərpa fərdidir |
| Lazer üsulu | Toxuma lazer şüası ilə kəsilir və ya buxarlandırılır | Bəzi hallarda seçilir, avadanlıq və təcrübə tələb edir |
| Koblasiya və digər müasir üsullar | Aşağı temperaturda toxumanın aradan qaldırılması | Toxumaya daha az istilik təsiri nəzərdə tutulur |
Hər üsulun öz üstünlükləri və məhdudiyyətləri var. Heç bir üsul ağrısızlıq və ya tam qanaxmasızlıq vəd etmir, nəticə cərrahın təcrübəsindən və pasiyentin fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Əməliyyata hazırlıq
Əməliyyatdan əvvəl həkim ümumi vəziyyəti qiymətləndirir. Bunun üçün adətən qan analizləri, qanın laxtalanma göstəriciləri, ürəyin elektrokardioqrafiyası və digər müayinələr təyin edilir. Həkimə bildirmək vacib olan məlumatlar bunlardır:
- qəbul etdiyiniz dərmanlar, xüsusilə qanı durulaşdıran və ağrıkəsici vasitələr;
- allergiya, o cümlədən anesteziya vasitələrinə;
- keçirilmiş əməliyyatlar və xroniki xəstəliklər;
- qanaxma meyli, ailədə qan xəstəlikləri;
- hamiləlik ehtimalı.
Əməliyyat günü pəhriz və su məhdudiyyəti ilə bağlı anestezioloqun göstərişlərinə dəqiq əməl etmək lazımdır. Həkim əvvəlcədən hansı dərmanın qəbul edilməli və ya dayandırılmalı olduğunu izah edir.
Prosedur necə keçir
Əməliyyat adətən ümumi anesteziya altında, bəzən yerli anesteziya ilə aparılır. Seçim yaşdan, pasiyentin istəyindən və həkimin qiymətləndirməsindən asılıdır. Əsas mərhələlər:
- Qəbul və hazırlıq. Pasiyent klinikaya qəbul olunur, müayinə nəticələri yoxlanılır, anestezioloq söhbət aparır.
- Anesteziya. Pasiyent uyğun anesteziya ilə yuxuya verilir və ya yerli ağrısızlaşdırma aparılır.
- Badamcıqların çıxarılması. Cərrah seçilmiş üsulla badamcıqları ayırır və çıxarır, qanaxan damarları bağlayır.
- Nəzarət. Cərrah yaranın vəziyyətini və qanaxmanın olmamasını yoxlayır.
- Oyanma və müşahidə. Pasiyent oyanma otağına köçürülür, bir müddət müşahidə olunur, sonra palataya və ya evə yola salınır.
Əməliyyatın müddəti adətən uzun çəkmir. Pasiyentin evə buraxılması vaxtı əməliyyatın növündən və vəziyyətdən asılıdır, bəzən müşahidə üçün bir gecə qalmaq lazım gələ bilər.
Nəticə və bərpa
Əməliyyatdan sonrakı ilk günlərdə boğazda ağrı və udqunma çətinliyi normal sayılır. Ağrı adətən ilk günlərdə daha çox hiss olunur, sonra tədricən azalır. Bərpa müddəti fərdidir və yaşdan, üsuldan asılıdır.
- İlk saatlarMüşahidə, ağrıkəsici müalicə, yüngül ürəkbulanma ola bilər. Tüpürcəkdə cüzi qan izləri qeyd edilə bilər.
- İlk günlərBoğazda ağrı, udqunma çətinliyi, bəzən qulağa şüalanan ağrı. Maye və yumşaq, soyuq və ya otaq temperaturlu qida məsləhət görülür.
- Bir neçə gün sonraYaranın səthində ağımtıl örtük yaranır — bu normal sağalma əlamətidir. Qidalanma tədricən genişləndirilir.
- Növbəti həftələrAğrı keçir, boğaz tam sağalır. Ağır fiziki yük, qaynar vannalar və kəskin qida həkimin icazəsinə qədər məhdudlaşdırıla bilər.
Həkim bərpa dövründə qidalanma, içki və fiziki aktivlik barədə konkret tövsiyələr verir. Dərmanların dozasını yalnız həkim təyin edir.
Mümkün ağırlaşmalar
Tonzillektomiya əksər hallarda təhlükəsiz keçir, lakin hər cərrahi müdaxilə kimi risk daşıyır:
- ilk gündə və ya sağalma zamanı gec qanaxma, xüsusən yaranın üzərindəki örtük düşərkən;
- yaranın infeksiyalaşması, hərarət;
- uzunmüddətli ağrı və udqunma çətinliyi;
- susuzlaşma, uşaqlarda qida və mayeni rədd etmə;
- anesteziya ilə bağlı reaksiyalar;
- nadir hallarda səsin və ya dad hissinin müvəqqəti dəyişməsi;
- ürəkbulanma və qusma.
Qanaxma riskinə görə bərpa dövründə həkimin qaydalarına əməl etmək vacibdir.
Anesteziya və ağrının idarə olunması
Anesteziya seçimi əməliyyatın əsas mərhələlərindən biridir. Ümumi anesteziya zamanı pasiyent yuxuda olur və prosedur boyu ağrı hiss etmir. Yerli anesteziyada isə yalnız əməliyyat nahiyəsi hissiyyatsızlaşdırılır, pasiyent oyaq qalır. Uşaqlarda adətən ümumi anesteziya tərcih olunur, böyüklərdə isə qərar pasiyentin vəziyyətinə və istəyinə görə verilir.
Əməliyyatdan sonrakı ağrı gözlənilən haldır və ağrıkəsici müalicə ilə idarə olunur. Ağrıkəsicinin növünü və qəbul rejimini həkim seçir, çünki bəzi vasitələr qanaxma riskini artıra bilər. Ağrı səbəbindən su içməkdən və yeməkdən imtina etmək bərpanı çətinləşdirir, buna görə ağrı güclü olarsa, bunu həkimə bildirmək lazımdır.
Bərpa dövründə qidalanma və gündəlik rejim
Bərpa dövründə düzgün qidalanma sağalmaya kömək edir. İlk günlərdə maye və yumşaq yeməklər, məsələn, bulyon, püre, kefir, yoqurt, bişmiş dənli yeməklər, soyuq içkilər daha rahat keçilir. Qaba, kəskin, turş, çox isti və bərk qidalar yaranı qıcıqlandıra və qanaxma riskini artıra bilər.
- kifayət qədər maye qəbul edin: susuzlaşma ağrını və zəifliyi artırır;
- boğazı qıcıqlandıran siqaret və spirtli içkilərdən uzaq durun;
- ilk həftələrdə ağır fiziki yükdən və qaynar vannadan çəkinin;
- yatarkən başı bir qədər yuxarı vəziyyətdə saxlamaq rahatlıq verə bilər;
- boğazı özbaşına yaxalamaq, qaşımaq və yara üzərindəki örtüyü çıxarmaq olmaz;
- həkimin təyin etdiyi nəzarət baxışlarına gəlin.
Uşaqlarda maye qəbulunun və yuxunun rejiminə valideynlər xüsusi diqqət göstərməlidir. Uşaq su içmirsə, dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Həkimə müraciət edin
- ağızdan qırmızı qan gəlir və ya tüpürcəkdə qan çoxalırsa, dərhal təcili yardım çağırın;
- hərarət yüksəlir və ya yenidən qalxırsa;
- ağrı güclənir və ağrıkəsicilər kömək etmirsə;
- mayeni belə qəbul etmək mümkün olmursa, susuzlaşma əlamətləri yaranırsa;
- nəfəs almaqda çətinlik yaranırsa;
- boğazda pis qoxu və irinli ifrazat artırsa.
Əlaqəli Xəstəliklər
Xroniki tonzillit
Xroniki tonzillit badamcıqların uzunmüddətli və ya təkrarlanan iltihabi vəziyyətini təsvir edir. Təkrarlanan boğaz ağrısı və tonzillolitlər kimi şikayətlərlə…
İstiqamət: Otolarinqologiya / Pediatriya
Əlaqəli Xidmətlər
Tonzillektomiya
Tonzillektomiya damaq badamcıqlarının kapsulu ilə birlikdə tam çıxarılması əməliyyatıdır. O, tez-tez təkrarlanan anginaların və xroniki tonzillitin mənbəyini aradan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Tez-tez Verilən Suallar
Xeyr. Xroniki tonzillit bir çox hallarda konservativ yolla idarə olunur. Əməliyyat yalnız göstəriş olduqda və konservativ müalicə kömək etmədikdə nəzərdən keçirilir.
Badamcıqlar immun sistemin bir hissəsidir, lakin orqanizmin digər müdafiə mexanizmləri onların funksiyasını kompensasiya edir. Həkim göstərişə görə qərar verir.
Müddət yaşdan, əməliyyat üsulundan və pasiyentin vəziyyətindən asılıdır. Bir neçə gün ərzində rahatlıq yaranır, tam sağalma isə daha çox vaxt tələb edir.
İlk günlərdə maye, yumşaq, soyuq və ya otaq temperaturunda qida, kəskin və qaba məhsullardan çəkinmək məsləhət görülür. Dəqiq tövsiyələri həkim verir.
Bəli, göstəriş olduqda uşaqlarda da aparılır. Qərarı uşaq otorinolarinqoloqu verir, anesteziya şəraiti xüsusi nəzərə alınır.
Bəzən ilk günlərdə şişkinlik səbəbindən səs bir qədər dəyişə və ya dad hissi müvəqqəti zəifləyə bilər. Bu hal adətən sağalma ilə keçir. Uzun müddət davam edərsə, otorinolarinqoloqa müraciət etmək lazımdır.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün telefon nömrənizi təsdiqləyin.
Nömrənizə birdəfəlik SMS kodu göndəriləcək. Parol lazım deyil, şəxsi kabinetiniz avtomatik yaradılır.
Nömrəni təsdiqlə