Burun qanaxmasının dayandırılması

Burundan qanaxmalar müstəqil xəstəlik sayılmır və simptomatik xarakter daşıyır. Qan ifrazına səbəb olan amilləri şərti olaraq yerli və ümumi səbəblərə bölmək olar. Yerli səbəblərə bilavasitə burun boşluğunun daxilində baş verən proseslər aiddir. Burnun qanla təchizat damar sisteminin zəif yeri xarici və daxili yuxu arteriyalarının şaxələrinin kapilyarlarının birləşdiyi yerlərdir. Bu nahiyələrdə damarların divarları nazikdir və istənilən, hətta cüzi travmalar və ya qan təzyiqinin artması bu damarların zədələnməsinə səbəb olur.

Burun qanaxmasının əsas yerli və ümumi səbəbləri arasında aşağıdakı amilləri qeyd etmək olar:

• burnun və onun daxili strukturlarının istənilən travmaları, o cümlədən üzə zərbələr, kənar əşyalarla zədələnmələr və ya tibbi müdaxilə nəticəsində yaranan travmalar;
• günəş vurması, həddindən artıq qızma, hədsiz fiziki yüklənmə, atmosfer təzyiqinin kəskin dəyişməsi kimi xarici amillərin təsiri;
• havanın kifayət qədər rütubətli olmaması səbəbindən selikli qişanın quruması;
• burun arakəsməsinin əyriliyi ilə əlaqədar distrofik dəyişikliklər;
• selikli qişaya kəskin qıcıqlandırıcı maddələr düşdükdə onun yanıqları;
• arterial təzyiqin yüksəlməsi;
• kəskin respirator virus infeksiyaları (burun boşluğunun selikli qişasının iltihablarına səbəb olur, bu isə qan damarlarının divarlarını zəiflədərək onları daha kövrək edir);
• burunda bədxassəli və xoşxassəli törəmələr (poliplər);
• damar tonusunun və təzyiqin tərəddüdləri;
• ateroskleroz (qan damarlarının elastikliyinin itirilməsinə gətirib çıxarır);
• qanın laxtalanmasına təsir edən dərman preparatlarının nəzarətsiz qəbulu;
• selikli qişanı qurudan burun spreylərinin həddindən artıq istifadəsi;
• C vitamininin patoloji çatışmazlığı və s.

Həkimlər qanaxmanı arxa və ön qanaxmaya bölürlər. Ön qanaxma kapilyar kələfinin bütövlüyü pozulduqda baş verir. O, ən çox qısamüddətli və həcmcə cüzi olur. Cüzi qan itkisi adətən orqanizmə ciddi zərər vurmur. Arxa qanaxma halları xeyli nadir baş verir, lakin onlar daha ağır keçir və insanın sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yarada bilər. Onların mənbəyi bir qayda olaraq iri damar olur.

Xeyli qan itkisi zamanı insanda zəiflik, başgicəllənmə, dərinin avazıması, qulaqlarda küy təzahür etməyə başlayır. Qanaxma vaxtında dayandırılmasa, arterial təzyiq aşağı düşür, təngnəfəslik və əllər ilə ayaqlar nahiyəsində göyərmə yaranır. Çox miqdarda qan itkisi ürək döyüntülərinin nəzərəçarpacaq dərəcədə tezləşməsinə gətirib çıxarır və huşun itirilməsinə səbəb ola bilər.

Qan burundan travma nəticəsində axırsa və qanaxma həcmcə cüzidirsə, problemin öhdəsindən müstəqil gəlmək olar, xüsusilə insanın ciddi sağlamlıq problemləri yoxdursa. Hərəkətlərin ardıcıllığı belədir:

1. Oturmaq. Zərərçəkəni söykənəcəyi olan stula oturdun. Başı bir qədər irəli əyin ki, qan udlağa axmasın. Başı arxaya atmaq və ya uzanmaq arzuolunmazdır, çünki qan udula bilər, bu isə ürəkbulanma və qusmaya səbəb olur.
2. Burun pərlərini sıxmaq. Burnun yumşaq hissəsini barmaqlarla burun arakəsməsinə doğru möhkəm sıxın və 10–15 dəqiqə buraxmayın. Bu müddət ərzində ağızla nəfəs alın.
3. Soyuq qoymaq. Burun körpüsünə buz və ya soyuq suya batırılmış dəsmal qoyun, bu damarların daralmasına kömək edir.
4. Tampon. Qanaxma intensivdirsə, həkimin göstərişi olduqda ehtiyatla burun pərlərinə hopdurulmuş pambıq və ya tənzif tamponu yerləşdirilə bilər.
5. Tibbi yardım. Qanaxma 15–20 dəqiqəyə dayanmırsa, zərərçəkəni gecikmədən tibb müəssisəsinə çatdırın.

Qan tökülməsini dayandırdıqdan sonra bir neçə saat burnu qırmamaq lazımdır.

İlk yardım zamanı edilən səhvlər vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Əsas qaydaları aşağıdakı kimi ümumiləşdirmək olar:

Burun qanaxmasının dayandırılması məsələsi ilə bağlı otorinolarinqoloq mütəxəssisə, yəni LOR-həkimə müraciət etmək lazımdır. Burundan qansızmaları sistematik təkrarlanan insanlar planlı həkim konsultasiyasına ehtiyac duyurlar.

Epistaksisin səbəbi qulaq, burun, boğaz nahiyəsindəki patologiyalardırsa, pasiyentlə bilavasitə otolarinqoloq məşğul olur. Qanaxmanın əsl səbəbini müəyyən etmək üçün pasiyent ümumi qan analizinə göndərilir. Bu, qanda trombositlərin sayını təyin etməyə və onun laxtalanma dərəcəsini aydınlaşdırmağa imkan verəcək.

Diaqnostik müayinənin nəticələrinə görə insana digər mütəxəssislərin köməyi lazım ola bilər. Kəllə-beyin travması halında neyrocərraha müraciət etmək lazımdır. İnfeksion xəstəliyin olması aşkar edilirsə, müalicəyə infeksionist qoşulur. Burun qanaxması hallarının arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə birbaşa əlaqəsi aşkar edildikdə pasiyentin müalicəsi kardioloqla birlikdə aparılır. Şişlərin olması ilə bağlı şübhələr yarandıqda burnun və burunətrafı ciblərin kompüter tomoqrafiyası təyin edilir.

Həmçinin LOR-həkim konsultasiya üçün endokrinoloqları, hematoloqları və digər həmkarlarını cəlb edə bilər.

Burundan qan axmasının dayandırılmasının ən geniş yayılmış və effektiv üsulu tamponadadır. Bu tibbi prosedur qanaxmanı ilk 15 dəqiqə ərzində dayandırmaq mümkün olmadıqda yerinə yetirilir. Zədələnmiş damarların yerləşməsindən asılı olaraq ön (tampon burundan yeridilir) və arxa (tampon ağızdan yeridilir) tamponada ayırd edilir. Prosedur güclü qanaxmaları dayandırmağa imkan verir və pasiyenti xeyli qan itkisindən qoruyur.

Tampon kimi antibiotikli qansaxlayıcı məlhəmlərə hopdurulmuş dar tənzif və ya bint zolaqlarından istifadə edilir. Ön tamponadada onlar pinsetin köməyi ilə burnun zədələnmiş yarısına qat-qat yerləşdirilir. Burun arakəsməsinin mümkün yerdəyişməsini istisna etmək üçün digər xənalığa daha bir tampon yeridilir. Tamponların fiksasiyası üçün sapandvari sarğı qoyula bilər. Tamponun burunda qalma müddətini otolarinqoloq müəyyən edir.

Ön tamponada arxa burun qanaxmalarında da effektiv ola bilər.

İri damarlardan qan axırsa və qanaxmanı dayandırmaq mümkün olmursa, arxa tamponada aparılır. Prosedur pasiyent üçün o qədər də xoş deyil. O, zərərçəkənin burun boşluğundan ağzına çıxarılan xüsusi kateterin tətbiqindən ibarətdir. Onun ucuna tampon və ya hemostatikli süngər bərkidilir, sonra kateter burundan dartılıb çıxarılır və süngər udlaq-burun nahiyəsinə yeridilir.

Qanaxmanın səbəbi kiçik qan damarının zədələnməsidirsə və o, həkim tərəfindən aşkar edilibsə, qansızmanı dar istiqamətli lazer şüasının, elektrik cərəyanının və ya maye azotun təsiri altında toxumanın koaqulyasiyası hesabına dayandırmaq olar.

Xüsusilə kritik hallarda, iri damar zədələnibsə, damarların bağlanmasından ibarət olan cərrahi müdaxiləyə əl atılır.

Burun qanaxması dayandıqdan sonra selikli qişa bir neçə gün zəif qalır. Bu dövrdə qanaxmanın təkrarlanmaması üçün diqqətli olmaq lazımdır. Ümumi gedişat belə ola bilər:

• İlk saatlarBurunu qırmamaq, ağır fiziki yükdən, isti içkidən və isti duşdan çəkinmək lazımdır. Başı bir qədər qaldırılmış vəziyyətdə dincəlmək məsləhətdir.
• İlk günlərBurun içini nəmləndirici damcı və ya məlhəmlə yumşaltmaq, havanı nəmləndirmək və qabıqları qoparmamaq lazımdır. Tamponada aparılıbsa, həkimin təyin etdiyi vaxtda çıxarılır.
• Bir neçə gündən sonraSelikli qişa tədricən bərpa olunur. Həkim qanaxmanın səbəbini araşdırmaq üçün analiz və ya müayinə təyin edə bilər.

Təkrarlanan qanaxmalarda səbəbin müəyyən edilməsi və müalicəsi vacibdir.

Uşaqlarda və böyüklərdə epistaksis hallarından qaçmaq üçün bəzi sadə qaydalara riayət etmək lazımdır:

• idmanla məşğul olarkən baş travmalarından qaçmaq;
• burnu eşələmək vərdişindən əl çəkərək selikli qişanın zədələnməsini istisna etmək;
• soyuqdəymə və ya allergiya zamanı burnu həddindən artıq güclü və tez-tez silkələməmək;
• damardaraldıcı preparatları ciddi şəkildə təlimata uyğun tətbiq etmək;
• selikli qişanın regenerasiyasını stimullaşdıran vasitələrdən istifadə etmək;
• otaqda havanın rütubətinə nəzarət etmək.

Profilaktika üçün həmçinin otolarinqoloqda müntəzəm müayinələrdən keçmək faydalıdır.

Bəzi insanlarda burun qanaxması daha ciddi nəticələr verə bilər və xüsusi diqqət tələb edir:

Bu qrupda hər qanaxma halında həkimə müraciət etmək daha düzgündür. Dərman qəbulunu dayandırmaq barədə qərarı yalnız həkim verir.

Burun qanaxmalarının bir çoxu təhlükəsiz keçir, lakin bəzi hallarda gecikmədən tibbi yardım lazımdır: