Hər bir insanın düz bağırsağında az miqdarda şəffaf sekret olur. Bu səhifədə anusdan ifrazadın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Onkoloq Proktoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Hər bir insanın düz bağırsağında az miqdarda şəffaf sekret olur. Onu bağırsaq divarında yerləşən vəzi hüceyrələri ifraz edir. Bu təbii sürtkü nəcis kütlələrinin keçməsi zamanı sürtünməni azaldır və selikli qişanın bütövlüyünü qorumağa kömək edir. Adi şəraitdə bu sekret diskomfort yaratmır və demək olar ki, nəzərə çarpmır. Vəziyyət ifrazatın miqdarı artdıqda və ya onun rəngi dəyişdikdə fərqli olur. Alt paltarda izlərin yaranması, sekretin qatılığının dəyişməsi və ya kəskin qoxunun meydana gəlməsi anorektal nahiyədə patoloji prosesin başladığından xəbər verir. Problemin mənbəyi bağırsağın daxili qişasının qıcıqlanması, damar pozğunluqları, mikrob iltihabı, toxuma zədələnməsi və ya poliplərin yaranması ilə əlaqəli ola bilər. İfrazat ağımtıl, sarımtıl, yaşılımtıl və ya qəhvəyimtil ola bilər. Bəzən pasiyentlər ağrı olmadan arxa keçəcəkdən selikli ifrazat müşahidə edir, lakin xoşagəlməz hissiyyatın olmaması xəstəliyin olmadığı anlamına gəlmir. Digər hallarda eyni zamanda qaşınma, yanma, tualetə getdikdə diskomfort yaranır, nəcisdə qan izləri də müəyyən oluna bilər. Patoloji sekret növləri arasında ən çox seliyə rast gəlinir. Arxa keçəcəkdən selikli ifrazat çox vaxt bağırsağın son şöbələrindəki iltihabi proseslərin və ya anal nahiyə xəstəliklərinin nəticəsi olur. Anus dəliyindən gələn hər hansı qeyri-adi ifrazat diqqətli münasibət tələb edir. Bəzi hallarda onun səbəbi nisbətən təhlükəsiz pozğunluqlar olur, lakin bəzən bu simptom ciddi patologiyaya işarə edə bilər. O nə qədər tez aşkarlanarsa, müalicə bir o qədər uğurlu olar.
Növləri
İfrazatın xarakteri və miqdarı fərqli ola bilər. Onlar bir neçə əlamətə görə təsnif olunur.
Tərkibinə görə:
- Selikli;
- Qanlı;
- Irinli;
- Seroz;
- Qarışıq.
Rənginə görə:
- Şəffaf;
- Ağ;
- Sarı;
- Yaşılımtıl;
- Qəhvəyi;
- Narıncı;
- Parlaq qan qarışıqlı;
- Tünd qanlı.
Yaranma vaxtına görə:
- Daimi;
- Dövri;
- Defekasiya ilə əlaqəli;
- Bağırsağın boşalmasından asılı olmayaraq yaranan.
Həcminə görə:
- Az miqdarda;
- Orta miqdarda;
- Bol.
Səbəbləri
Patoloji ifrazatın yaranması müxtəlif vəziyyətlərlə əlaqəli ola bilər. Qadınlarda və kişilərdə arxa keçəcəkdən ifrazatın səbəbləri əsasən üst-üstə düşür.
- Hemorroy xəstəliyi. Hemorroidal düyünlər böyüdükdə anus nahiyəsində venoz axım pozulur. Selikli qişa daha zəif olur, sıx nəcis kütlələri ilə asanlıqla travmatikləşir, buna görə selik, qan izləri və ya seroz ifrazat yaranır. Simptom çox vaxt defekasiya və fiziki yüklənmədən sonra güclənir. Hemorroy qadınlarda hamiləlik dövründə tez-tez yaranır.
- Düz bağırsağın iltihabi xəstəlikləri. Proktit və proktosiqmoiditdə selikli qişa qıcıqlanmaya cavab olaraq aktiv sekret istehsal edir. Artıq selik xaricə çıxır, ifadəli iltihab zamanı isə ona irin qarışığı və az miqdarda qan da qoşula bilər.
- Fistul yolları və paraproktit. Düz bağırsaqla ətraf toxumalar arasında patoloji kanal formalaşdıqda iltihab ocağının məzmunu xaricə çıxış tapır. Buna görə pasiyenti daimi sarımtıl və ya irinli ifrazat narahat edir, bu da alt paltarında izlər buraxır.
- Bağırsağın iltihabi xəstəlikləri. Xoralı kolit və Kron xəstəliyi bağırsağın daxili qişasının zədələnməsi ilə müşayiət olunur. Onun səthində selik, qan və iltihabi maye ifraz edən defektlər yaranır. Simptom adətən uzunmüddətli nəcis pozğunluğu ilə birgə müşahidə olunur.
- Poliplər və şişlər. Selikli qişanın böyüməsi çoxlu miqdarda sekret istehsal edə bilər. Törəmə böyüdükcə qanaxma da qoşula bilər. Buna görə qadınlarda və kişilərdə ağrısız arxa keçəcəkdən qanaxmanın səbəbləri çox vaxt şiş prosesinin istisna edilməsini tələb edir.
- Bağırsağın infeksion zədələnmələri. Bakteriyalar, viruslar və bəzi parazitlər selikli qişanı zədələyir. O «müdafiəyə keçir», bu da ifrazatın yaranmasına gətirib çıxarır. İfrazat selikli, selikli-irinli və ya sulu ola bilər, ona diareya və qarında diskomfort da müşayiət edə bilər.
Diaqnostika
Eyni simptom tamamilə fərqli pozğunluqlarda — selikli qişanın lokal qıcıqlanmasından tutmuş yoğun bağırsağın ciddi xəstəliklərinə qədər — rast gəlinə bilər.
Mütəxəssis patologiyanın səbəbini aşkarlamaq üçün müayinə aparır: məsləhət zamanı dəyişikliklərin nə vaxt yarandığını, nə qədər tez-tez baş verdiyini, bağırsağın boşalması ilə əlaqəli olub-olmadığını dəqiqləşdirir, nəcisin xarakterinə, diskomfortun, qan qarışığının, yalançı defekasiya təhrikinin və s. Olub-olmamasına diqqət yetirir. Bundan sonra əlavə müayinə proqramı tərtib olunur, ona aşağıdakılar daxil ola bilər:
- Ümumi qan analizi;
- Qanın biokimyəvi analizi;
- Koaqulogramma;
- Koproqramma;
- Nəcisdə gizli qan analizi;
- Bağırsaq infeksiyalarına nəcis analizi;
- Onkomarkerlər;
- Rektoromanoskopiya;
- Biopsiya ilə və ya biopsiyasız videokolonoskopiya;
- Irriqoskopiya;
- Qarın boşluğu orqanlarının USM-i;
- Çanaq boşluğu orqanlarının MRT-si;
- Qarın boşluğu orqanlarının KT-si;
- Düz bağırsağın biopsiyası.
Bağırsağın aşağı şöbələrinin endoskopik müayinəsi diaqnostik axtarışda mühüm rol oynayır. O, bağırsağın daxili səthinin vəziyyətini ətraflı öyrənməyə, hətta kiçik zədələnmə sahələrini aşkarlamağa, qanaxma mənbəyinin yerini müəyyən etməyə, iltihabi dəyişiklikləri, toxumaların patoloji artımını, fistulaları və digər pozğunluqları aşkarlamağa imkan verir. Onkoloji ehtiyat yarandıqda diaqnostika proqramına morfoloji müayinəyə göndərilən toxuma nümunələrinin götürülməsi əlavə olunur.
Müalicə
Anal dəlikdən patoloji ifrazat olduqda müalicə həmişə bu əlamətin yaranmasına səbəb olan amilin axtarılmasından başlayır. İfrazatı aradan qaldırmağın vahid üsulu yoxdur, çünki o, müxtəlif xəstəliklərin yalnız təzahürüdür. Ona görə də müayinədən sonra həkim patoloji prosesi aradan qaldırmaq üçün fərdi yardım proqramı tərtib edir.
Həyat tərzi və qidalanmanın düzəldilməsi
Bir çox hallarda bağırsaq fəaliyyətinin normallaşdırılması böyük əhəmiyyət daşıyır. Bunun üçün kifayət qədər maye və qida lifi ilə zəngin məhsulların qəbulu tövsiyə olunur. Bərabər fasilələrlə qidalanmaq və rasionda qıcıqlandırıcı yeməklərin payını azaltmaq vacibdir. Bu tədbirlər nəcisi yumşaltmağa, selikli qişanın travmalaşmasını azaltmağa və yerli iltihabın şiddətini aşağı salmağa kömək edir.
İltihab əleyhinə terapiya
Onların təsiri toxumaların şişməsini azaltmağa, patoloji sekretin ifrazını azaltmağa və zədələnmiş selikli qişanı bərpa etməyə yönəlib. İltihab sakitləşdikcə ifrazatın miqdarı adətən azalır.
İnfeksiya ilə mübarizə
Əlamətin səbəbi patogen mikroorqanizmlərdirsə, konkret törədiciyə təsir edən preparatlar istifadə olunur. İnfeksiya aradan qaldırıldıqdan sonra selikli qişanın qıcıqlanması azalır, intoksikasiya əlamətləri yox olur, artıq selik və irinli möhtəviyyatın yaranması dayanır.
Hemorroy xəstəliyinin müalicəsi
Hemoroy zamanı terapiya venoz qan dövranını yaxşılaşdırmağa, hemorroidal düyünlərin ölçüsünü azaltmağa və onların travmalaşmasının qarşısını almağa yönəlib. Kompleks terapiyada qaşınmanı, narahatlığı və dərinin qıcıqlanma əlamətlərini azaldan yerli təsirli vasitələrdən də istifadə olunur. Konservativ tədbirlər kifayət qədər effektiv olmadıqda az invaziv prosedurlar və ya cərrahi müalicə tətbiq edilir.
Fistula və parapraktitin müalicəsi
İrinli boşluqlar və fistula yolları olduqda əsas məqsəd iltihabın daimi mənbəyini aradan qaldırmaqdır. Belə hallarda dərman müalicəsi adətən köməkçi rol oynayır, aparıcı üsul isə cərrahi düzəlişdir. Patoloji ocaq çıxarıldıqdan sonra irinli möhtəviyyatın xaricə axması dayanır.
Polip və törəmələrin çıxarılması
Poliplər uzun müddət selik yaranmasını dəstəkləyə və nəcisdə qan qarışığının görünməsinə səbəb ola bilər. Poliplərin çıxarılması əlamətlərlə mübarizəyə, həmçinin bədxassəli çevrilmənin qarşısının alınmasına imkan verir. Şiş proseslərində müalicə proqramına cərrahi müdaxilə, dərman — şiş əleyhinə terapiya — və digər ixtisaslaşmış üsullar daxil ola bilər.
Perianal nahiyəyə qulluq
Kişi və qadınlarda anusdan davamlı ifrazat çox vaxt anus ətrafındakı dərinin qıcıqlanmasına səbəb olur. Maserasiya və qaşınmanın qarşısını almaq üçün defekasiyadan sonra diqqətli gigiyena tövsiyə olunur. Yumşaq təmizləyici vasitələrdən və dərinin qoruyucu bariyerini bərpa edən vasitələrdən istifadə etmək lazımdır. Bu, narahatlığı azaltmağa və ikincili iltihabın qarşısını almağa kömək edir.
Anusdan ifrazat kəskin xəstəliklə bağlıdırsa, pasiyenti sağaltmaq mümkün olduqda, xroniki vəziyyətdirsə isə remissiyaya (davamlı yaxşılaşmaya) nail olunduqda müalicə effektiv hesab olunur.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Patoloji ifrazata diqqət yetirilmədikdə və onun mənşəyi araşdırılmadıqda əsas xəstəlik tədricən irəliləyə bilər. Bir çox ağırlaşmalar həyat keyfiyyətini xeyli aşağı salır və xəstəliyin erkən mərhələləri ilə müqayisədə daha mürəkkəb və baha müalicə tələb edir.
- Xroniki iltihab. Zaman keçdikcə bu, davamlı narahatlığa, defekasiya pozğunluqlarına və bağırsaq toxumalarında bərpa proseslərinin pisləşməsinə gətirib çıxarır.
- Anemiya. Müntəzəm, hətta az miqdarda qan itkisi zamanı inkişaf edir. Orqanizmdə tədricən dəmir ehtiyatı azalır, zəiflik, iş qabiliyyətinin aşağı düşməsi, baş gicəllənmə və adi yüklənmələrdə tez yorulma yaranır.
- Perianal dermatit. Dərinin iltihabi sekretlə daimi təması onun yumşalmasına və zədələnməsinə səbəb olur. Anus nahiyəsində qaşınma, qızarma, ağrılılıq, yanğı hissi və həssaslığın artması yaranır.
- İnfeksiyanın yayılması. İrinli proseslərdə iltihab ilkin ocağın hüdudlarından kənara çıxa bilər. Nəticədə yeni abseslər, fistula yolları və ətraf toxumaların daha geniş zədələnmə sahələri formalaşır.
- Düz bağırsağın lumeninin daralması. Uzun müddət davam edən iltihab bəzən çapıq dəyişikliklərlə müşayiət olunur. Bu, nəcisin keçməsini çətinləşdirir, xroniki qəbizliyə və defekasiya zamanı güclü gərginləşməyə ehtiyac yaradır.
- Şiş prosesinin irəliləməsi. Əlamətin səbəbi törəmədirsə, vaxtında diaqnostikanın olmaması xəstəliyin sonrakı inkişafı üçün şərait yaradır. Bu, müalicənin effektivliyini azaldır və qonşu orqan və toxumaların zədələnmə riskini artırır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Anusdan qeyri-adi ifrazatın yaranmasını müvəqqəti narahatlıq kimi qəbul etmək olmaz, xüsusən simptom təkrarlanırsa, ağrı, nəcisdə qan qarışığı, defekasiya pozğunluğu və ya ümumi vəziyyətin pisləşməsi ilə müşayiət olunursa. Problemin mənbəyini müstəqil müəyyən etmək demək olar ki, mümkün deyil, çünki oxşar təzahürlər həm selikli qişanın səthi iltihabında, həm də düz bağırsağın ciddi xəstəliklərində rast gəlinir.
Yadda saxla!
Anusdan ifrazadın müayinəsi yalnız narahatedici hissləri aradan qaldırmaq üçün deyil, həm də səbəbi aşkar edərək vaxtında müalicəyə başlamaq üçün lazımdır. İfrazatın bir neçə gündən artıq davam etdiyi, müntəzəm xarakter aldığı, qanaxma, çəki itkisi, nəcisin xarakterinin dəyişməsi və ya ağrı sindromu ilə müşayiət olunduğu hallar xüsusi diqqət tələb edir. Xəstəliyin irəliləməsinə imkan verməmək üçün həkim qəbuluna yazılmaq vacibdir. Mütəxəssis baxış keçirəcək, sonrakı diaqnostika planı tərtib edəcək və onun nəticələrinə əsasən terapiya seçəcək.
Suallar və cavablar
Səbəblər həm düz bağırsağın özünün xəstəlikləri, həm də qonşu orqanların patologiyaları ilə bağlı ola bilər. Kişilərdə anusdan ifrazat ən çox hemoroy, selikli qişanın iltihabı, fistulalar və bağırsağın infeksion zədələnməsi zamanı yaranır.
Əksər hallarda səbəblər kişilərdəki ilə üst-üstə düşür. Nadir hallarda bəzi ginekoloji xəstəliklərlə də bağlı ola bilər, məsələn, ağır doğuş, əməliyyat və ya kiçik çanaq iltihabi proseslərindən sonra rektovaginal fistulanın yaranması. Belə hallarda vaginadan və bağırsaqdan eyni vaxtda qeyri-adi ifrazat müşahidə oluna bilər.
Anusdan sarı ifrazat ən çox irinli sekretin əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunan iltihabi xəstəliklərdə yaranır. Bu əlamət parapraktit, düz bağırsaq fistulaları, bəzi infeksiyalar və kəskin proktit zamanı rast gəlinir. Sarı rəng xoşagəlməz iy, temperatur yüksəlməsi və ya ağrı ilə birləşərsə, həkimə müraciəti gecikdirmək olmaz.
Anusdan selik ifrazatı həmişə narahatedici hisslərlə müşayiət olunmur. Bəzən selikli ifrazat poliplərin erkən mərhələlərində, xroniki proktitdə, qıcıqlanmış bağırsaq sindromunda və ya başlanğıc hemoroyda yaranır. Ağrısız selik müntəzəm görünərsə, xüsusilə bir neçə həftə davam edərsə, müayinədən keçmək tövsiyə olunur.
Nəcisdə qanın olmaması həmişə ciddi xəstəliklərin olmadığını göstərmir. Hətta şəffaf və ya ağımtıl selikli ifrazat da bağırsağın iltihabi xəstəlikləri, poliplər və ya bağırsaq fəaliyyətinin pozulması ilə bağlı ola bilər. Eyni zamanda qaşınma, anus nahiyəsində rütubət hissi, tez-tez defekasiya ehtiyacı, nəcisin formasının dəyişməsi və ya səbəbsiz çəki itkisi yarandıqda xüsusi diqqət tələb olunur.
