Bağırsaq polipləri yoğun və ya nazik bağırsağın selikli qişasından inkişaf edən törəmələrdir. Adenomatoz və bəzi serrat tipli poliplər kolorektal xərçəngin prekursoru ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Kolorektal poliplər
- yoğun bağırsaq polipləri
Xəstəlik haqqında
Bağırsaq polipləri, bir qayda olaraq, 40 yaşdan yuxarı xəstələrdə, kişilərdə qadınlara nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Uşaqlar üçün bu patologiya xarakterik deyil.
Prosesin tez-tez simptomsuz keçməsi və buna ehtiyacı olan xəstələrin belə nadir hallarda profilaktik müayinədən keçməsi səbəbindən dəqiq yayılma və xəstələnmə göstəricilərini müəyyən etmək çətindir. Orta hesabla poliplər əhalinin 10-20 %-də aşkarlanır, autopsiya (yarma) zamanı isə 45 yaşdan yuxarı insanların 2/3 hissəsində müşahidə olunur.
Əksər hallarda törəmələr düz və sigmavari bağırsaqda, daha az hallarda isə çənbər bağırsaqda müəyyən edilir.
Səbəbləri
Bağırsaqda poliplərin əmələ gəlməsinin dəqiq səbəbləri məlum deyil. Hesab olunur ki, onların əsasında yoğun bağırsaq divarında xroniki iltihabi proses (enteritlər, kolitlər, siqmoiditlər, proktitlər) dayanır. Həmçinin təhrikedici amillərə aiddir:
- genetik meyillilik;
- 50 yaşdan yuxarı yaş;
- rasionda qırmızı ət, asan mənimsənilən karbohidratlar, qızardılmış, yağlı, ədviyyatlı, kəskin, duzlu, hisə verilmiş yeməklər, fast-fud, alkoqolun yüksək miqdarda olduğu, bitki liflərinin — təzə meyvə və tərəvəzlərin çatışmadığı qeyri-müntəzəm, balanslaşdırılmamış qidalanma;
- siqaret çəkmə;
- piylənmə;
- hərəkətsiz, oturaq həyat tərzi;
- sənaye kimyəvi maddələri ilə çirklənmiş hava.
Təsnifat
Bağırsaqdakı törəmələrin sayına görə tək və çoxsaylı polipləri fərqləndirirlər, onların yoğun bağırsağın selikli qişası boyunca dağınıq yerləşməsi zamanı isə ayrıca forma — diffuz ailəvi polipoz ayrılır.
Bağırsaq poliplərinin morfoloji quruluşuna görə təsnifatına əsasən, onların aşağıdakı növləri (tipləri) mövcuddur:
- Adenomatoz və ya vəzili (bu patologiyası olan xəstələrin 50%-də müəyyən edilir; çəhrayı rəngli, budaqlanan və ya göbələk formalı, diametri 2-3 sm olan sıx vəzi epiteli artımları şəklindədir; adətən xoralaşmır və qanamır, lakin bədxassəli şişə transformasiya oluna bilər).
- Adenopapilyar və ya vəzili-villəşmiş (hər beşinci xəstədə aşkar edilir, bəzən bədxassələşir).
- Papilyar, və ya villəşmiş (poliplər olan xəstələrin 14%-də müəyyən edilir; qan damarları ilə zəngin, diametri 4-5 və daha çox sm olan qırmızı rəngli düyünlər şəklindədir; qanamaya, xoralaşmaya meyillidir, tez-tez xərçəngə transformasiya olunur).
- Metaplastik və ya hiperplastik (bağırsağın selikli qişasından bir az yüksələn, diametri 0.5 sm-ə qədər olan, yumşaq konsistensiyalı, xoşxassəli, malignləşməyən düyünlər).
- Yuvenil və ya kistoz-qranulyasiyaedici (tək, ayaqcıqlı, tez-tez iri, xərçəngə transformasiya olunmur).
- Psevdopoliplər (xroniki iltihabi proses zamanı əmələ gəlir, xoşxassəlidir).
Eyni bir xəstədə eyni zamanda bir neçə fərqli növ polip aşkar edilə bilər.
Klinik mənzərə
Əksər hallarda qadın və kişilərdə bağırsaq polipləri hər hansı simptomlarla özünü büruzə vermir və başqa patologiyaya şübhə ilə bağlı müayinədən keçərkən təsadüfən aşkar edilir. Klinik olaraq aydın mənzərə törəmələrin böyük ölçüdə və çoxsaylı olması zamanı qeyd olunur. Beləliklə, bağırsaqdakı poliplərin əlamətləri aşağıdakılar ola bilər:
- ağrıyan, gərginlik yaradan, sancılı xarakterli, qeyri-müəyyən lokalizasiyalı, defekasiyadan sonra yüngülləşən qarın ağrıları;
- qeyri-sabit nəcis (qəbizlik, ishal, onların növbələşməsi);
- nəcis kütləsində selik və ya qan qarışığının olması;
- zədələnmiş törəmədən uzunmüddətli qanaxma zamanı — zəiflik, dəri örtüklərinin solğunluğu, nəfəs darlığı, ürək döyüntüsü və anemiyanın digər əlamətləri.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Bağırsaq poliplərində xəstənin şikayətləri, anamnez və obyektiv müayinə məlumatları qeyri-spesifikdir və bu patologiyanın diaqnostikasında həkimə kömək etməyəcək. Ən yüksək diaqnostik dəyərə iki üsul malikdir — nəcisdə gizli qan analizi və yoğun bağırsağın endoskopik müayinəsi — kolonoskopiya.
Nəcisdə gizli qan analizi nəcis kütləsində minimal miqdarda qanın olduğunu belə göstərəcək ki, bu da mədə-bağırsaq traktı orqanlarından gizli, simptomsuz qanaxmanın əlaməti olacaq, dolayısı ilə selikli qişanın bütövlüyünün hər hansı səviyyədə, o cümlədən qanayan bağırsaq polipində pozulmasına işarə edəcək.
Qanaxma mənbəyini aşkar etmək üçün xəstəyə kolonoskopiya aparılacaq. Bu, müalicə-diaqnostik prosedurdur, bu zaman düz bağırsaq vasitəsilə xəstənin bağırsağına ucunda optik sistem və işıqlandırma mənbəyi olan endoskop daxil edilir. Həkim onu tədricən yoğun bağırsağın uzaq şöbələrinə doğru irəlilədir və monitorda dəfələrlə böyüdülmüş görüntüdə selikli qişanın vəziyyətini qiymətləndirir. Poliplərin olması zamanı mütəxəssis onların lokalizasiyasını müəyyən edəcək, rəngini, ölçülərini qiymətləndirəcək, sayını hesablayacaq, xoralaşma, qanaxma əlamətlərini aşkar edəcək, bədxassəli prosesə şübhələnəcək. Diaqnostika prosesində biopsiya — sonrakı histoloji müayinə üçün törəmənin toxuma nümunəsi götürülə bilər. Poliplər isə dərhal çıxarıla da bilər. Xəstənin müayinə zamanı diskomfort və narahatlıq hiss etməməsi üçün o, ümumi anesteziya altında aparıla bilər.
Digər müayinə üsulları (irriqoskopiya, siqmoskopiya, virtual kolonoskopiya, USM və digərləri) kolonoskopiyanın əlçatmaz olduğu hallarda istifadə olunur və informativliyinə görə ona uyğun gəlmir.
Müalicə
Yoğun bağırsaq poliplərinin müalicəsinin yeganə effektiv üsulu — cərrahi müdaxilədir. Əməliyyatın həcmi törəmələrin növündən, sayından və ölçüsündən asılıdır. Xəstəyə aşağıdakılar tövsiyə oluna bilər:
- selikli qişada əmələ gələn defektin sonrakı koaqulyasiyası ilə xüsusi həlqə vasitəsilə endoskopik çıxarılma;
- bağırsağın saxlanması ilə polipin açıq üsulla çıxarılması;
- şişin yerləşdiyi bağırsağın kiçik hissəsinin rezeksiyası (çıxarılması);
- irsi ailəvi polipoz zamanı aparılan, kolostomanın formalaşdırılması (yoğun bağırsağın çıxış dəliyinin qarın divarına çıxarılması) ilə subtotal kolektomiya (yoğun bağırsağın böyük hissəsinin çıxarılması).
Çıxarılmış poliplər mütləq onların morfoloji quruluşunu və bədxassəlik dərəcəsini müəyyən etmək üçün histoloji müayinəyə göndərilir. Bu təhlilin nəticəsindən xəstənin sonrakı idarəetmə taktikası və sağalma proqnozu birbaşa asılıdır.
Reabilitasiya
Yoğun bağırsaqda polipin endoskopik üsulla çıxarılmasını keçirmiş xəstələr, bir qayda olaraq, hospitalizasiyaya ehtiyac duymur — onlar müdaxilə günü evə buraxılır, iş qabiliyyəti bir-iki gün ərzində bərpa olunur.
Bağırsaqda açıq müdaxilələrdən sonra xəstə cərrahiyyə stasionarında 5-14 gün keçirir (əməliyyatın mürəkkəbliyindən asılı olaraq) — onu hər gün həkim müayinə edir, sarğılar edir, dəstəkləyici müalicəni korrektə edir. Evə buraxılan zaman xəstəyə pəhrizə əməl etmək və həkimin təyin etdiyi dərman preparatlarını qəbul etmək, həmçinin müayinə üçün vaxtaşırı ambulator qastroenteroloqa və ya terapevtə nəzarət müayinəsinə gəlmək tövsiyə olunur.
Profilaktika
Bağırsaqda polip inkişafı riskini azaltmaq üçün aşağıdakılara əməl etmək lazımdır:
- sağlam qidalanma qaydalarına riayət etmək (qızardılmış, yağlı, hisə verilmiş yeməklərin, qırmızı ətin, alkoqolun istifadəsini minimuma endirmək, rasionda təzə tərəvəz və meyvələrin miqdarını artırmaq);
- siqaretdən imtina etmək;
- fəal həyat tərzi keçirmək, hərəkətsizlikdən qaçmaq;
- həzm traktının, xüsusilə bağırsağın xəstəliklərini vaxtında diaqnostika edib müalicə etmək;
- 45 yaşdan yuxarı xəstələr üçün – ildə bir-iki dəfə gizli qan üçün nəcis analizi verməli və profilaktik kolonoskopiyadan keçməlidirlər.
Yadda saxla!
Mən — praktikant həkiməm və tez-tez bağırsaq poliplərinin diaqnoz qoyulduğu, bu polipləri həqiqətən çıxarmaq lazımdırmı sualı ilə maraqlanan xəstələrə məsləhət verirəm. Mənim cavabım — birmənalı olaraq, bəli, lazımdır. Uzun müddət mövcud olaraq, bu törəmə ölçücə böyüyür, nəcis kütlələri tərəfindən travmalaşmaya, bağırsağın iltihabi xəstəlikləri zamanı infeksiyanın təsirinə məruz qalır. Böyük ölçüyə çatan polip bağırsaq keçməzliyinə səbəb ola bilər, uzun müddət qanaması isə — anemiyaya səbəb ola bilər. Lakin bu patologiyanın ən dəhşətli ağırlaşması — xoşxassəli prosesin bədxassəliyə çevrilməsi, polipin xərçəngə transformasiyasıdır. Bu şiş, bir qayda olaraq, aqressivdir, tez bir zamanda bağırsaq divarından keçərək ətrafdakı orqan və toxumalara nüfuz edir, limfa düyünlərinə və uzaq yerləşən orqanlara yayılır. Bağırsaqdakı poliplərin vaxtında aparılan cərrahi müalicəsi bu qədər dəhşətli nəticələrdən qaçmağa və xəstəyə yüksək həyat keyfiyyətini qorumağa kömək edəcək.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Qastroenterologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
