Proktit düz bağırsağın selikli qişasının iltihabıdır. İnfeksiya, iltihabi bağırsaq xəstəliyi, şüa terapiyası və digər səbəblərlə əlaqəli ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Düz bağırsağın iltihabı
- rektit
Xəstəlik haqqında
Proktit istənilən yaşda olan xəstələrdə rast gəlinir, kişilər və qadınlar eyni tezlikdə xəstələnirlər. O, müstəqil patologiya kimi inkişaf edə bilər və ya həzm sisteminin digər şöbələrindəki iltihabi prosesin ağırlaşmasına çevrilə bilər. Xəstələrin əksəriyyəti xəstəliyin xroniki forması ilə üzləşir. Tez-tez o, sigmavari bağırsağın və ya düz bağırsağı əhatə edən toxumanın zədələnməsi ilə (paraproktit) birləşir.
Səbəbləri
Müstəqil xəstəlik kimi proktit nadir hallarda inkişaf edir. Adətən o, digər patoloji proseslərin nəticəsidir, məsələn:
- CYYİ (cinsi yolla yoluxan infeksiyalar);
- vərəm;
- prostatit;
- hemoroy;
- düz bağırsağın xoraları;
- Kron xəstəliyi;
- dizenteriya;
- düz bağırsaq nahiyəsində venaların varikoz genişlənməsi və s.
Bir qayda olaraq, proktitin yaranmasının əsas səbəbi bağırsaq mikroflorasının pozulması və orada patogen mikroorqanizmlərin sonrakı inkişafıdır. Bundan əlavə, patologiyanın inkişafını aşağıdakı risk amilləri də təhrik edə bilər:
- nəcislə bağlı problemlər (qəbizlik və ya ishal);
- parazitar xəstəliklər;
- alkoqoldan sui-istifadə;
- antibiotiklərin uzunmüddətli qəbulu;
- düz bağırsağın mexaniki zədələnmələri, o cümlədən anal seks zamanı;
- onkoloji xəstəliklərin şüa terapiyası ilə müalicəsi;
- düzgün olmayan qidalanma, həddindən artıq yemək, rasionda çoxlu miqdarda duzlu və kəskin qidanın olması, meyvə və tərəvəzin çatışmazlığı.
Mədəaltı vəzi, öd kisəsi və qaraciyər xəstəliklərində proktitin inkişaf ehtimalı artır.
Təsnifat
Xəstəliyin gedişinin xarakterinə görə üç əsas forma ayırd edilir: kəskin, yarımkəskin və xroniki.
Kəskin proktitin iltihabi prosesin xarakterini nəzərə alan öz təsnifatı var:
- kataral-irinli: selikli qişanın ödemi və irinli ifrazatla təzahür edir;
- kataral-selikli: toxumaların qızarması və ödemi, həmçinin bol miqdarda selik ifrazı ilə müşayiət olunur;
- polipoz: bağırsaq divarlarında polipi xatırladan sıxlaşmış toxumadan ibarət çıxıntılar əmələ gəlir;
- kataral-hemorragik: düz bağırsağın selikli qişasının ödemi və çoxlu miqdarda qansızmalarla xarakterizə olunur;
- eroziv və xoralı: bağırsaqda müxtəlif dərinlikdə defektlərin əmələ gəlməsi ilə fərqlənir; bu zaman xəstəliyin xoralı-nekrotik və irinli-fibroz formaları ayırd edilir.
Patologiyanın xroniki formasında iltihabi prosesin gedişinin aşağıdakı variantları ayırd edilir:
- normotrofik: selikli qişa normal vəziyyətdə qalır;
- atrofik: düz bağırsağın selikli qişasının tükənməsi baş verir;
- hipertrofik: selikli qişanın toxumaları boş qatlarla qalınlaşır.
Xəstəliyin atrofik və hipertrofik formasında selikli qişa daha zədələnən olur, bunun nəticəsində xora və eroziya şəklində zədələnmələrin yaranma riski artır. Sonradan əmələ gələn çapıq toxuması bağırsağın perforasiyasına, onun deformasiyasına və stenozuna (daralmasına) səbəb ola bilər.
Patologiyaya səbəb olan amillərdən asılı olaraq proktitin aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- durğun: tez-tez baş verən qəbizliklər nəticəsində yaranır;
- qonoreya: bağırsağın selikli qişasının qonokoklarla zədələnməsi nəticəsində inkişaf edir;
- şüa: onkoloji xəstəliklərin şüa terapiyası aparıldıqdan sonra inkişaf edir;
- alimentar: sağlam olmayan həyat tərzi və ya düzgün olmayan qidalanma nəticəsində yarana bilər;
- parazitar: müxtəlif parazitlər (dizenteriya amöbləri, trixomonadlar, balantidilər və digərləri) tərəfindən törədilə bilər.
Proktitin ağırlıq dərəcəsi bağırsaq divarlarının vəziyyətinə və zədələnmə dərəcəsinə görə müəyyən edilir.
Klinik mənzərə
Müxtəlif proktit növlərinin simptomları bir qədər fərqlənir. Ən çox xəstəliyin xroniki forması rast gəlinir. O tədricən inkişaf edir, buna görə də ilkin mərhələlərdə diqqətdən kənarda qala bilər. Xroniki proktitin ilk əlamətləri aşağıdakılar ola bilər:
- anus nahiyəsində qaşınma və yanma;
- çanaq nahiyəsində və düz bağırsaqda ağrılar;
- temperaturun cüzi yüksəlməsi;
- defekasiya zamanı ağrılı hisslər.
Patologiyanın kəskin forması üçün daha ağır simptomatika ilə sürətli inkişaf xarakterikdir:
- qəbizlik və ya ishal;
- kiçik çanaq nahiyəsində ağırlıq hissi;
- temperaturun əhəmiyyətli yüksəlməsi;
- defekasiya zamanı qanlı və ya irinli ifrazat;
- ağrı ilə müşayiət olunan yalançı defekasiya çağırışları;
- düz bağırsaqda kəskin ifadə olunmuş ağrı sindromu və yanma;
2-4 həftədən sonra xəstəlik xroniki mərhələyə keçir.
Bəzən ağrı onurğanın aşağı hissəsinə, aralığa, sidik kisəsinə və cinsiyyət orqanlarına yayıla bilər. Bunun nəticəsində diaqnostikanın ilkin mərhələsində çətinliklər yarana bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Düz bağırsaq xəstəliklərinin diaqnostikası və müalicəsi ilə proktoloq məşğul olur. Xəstə proktit əlamətləri ilə bağlı şikayətlə müraciət etdikdən sonra ilk növbədə anamnez toplanır, bunun sayəsində həkim proktitin əsas əlamətlərini müəyyənləşdirir və xəstəliyin infeksion formasını qeyri-infeksion formadan fərqləndirir.
İlkin müayinə mərhələsində düz bağırsağın və yaxınlıqdakı orqanların selikli qişasının vəziyyətini qiymətləndirmək üçün düz bağırsağın barmaqla müayinəsi aparılır. Kəskin ifadə olunmuş ağrı sindromu olduqda prosedur yerli ağrısızlaşdırma tətbiq edilməklə aparılır.
Növbəti mərhələ həm laboratoriya, həm də alət diaqnostika üsullarını əhatə edən kompleks müayinədir.
Laboratoriya üsulları aşağıdakıları əhatə edir:
- iltihabı aşkar etmək və onun intensivliyini qiymətləndirmək, qaraciyər və böyrəklərin işini araşdırmaq üçün ümumi və qanın biokimyəvi analizləri;
- qan, parazit və klostridial toksin aşkarlamaq üçün nəcis analizi;
- infeksion xəstəliklərdən şübhələnildikdə PZR və mikroskopik diaqnostika təyin olunur;
- QİÇS testi;
- ifrazatın, nəcis kütlələrinin əkilməsi.
Alət üsulları aşağıdakıları əhatə edir:
- rektoskopiya: rektoskop vasitəsilə sigmavari bağırsaq hissəsinin selikli qişasının vəziyyəti qiymətləndirilir; prosedur tədqiq olunan sahədə qanaxmaları, xoraları və yenitörəmələri aşkar etməyə imkan verir;
- kolonoskopiya: Kron xəstəliyindən və işemik kolitdən şübhələnildikdə yoğun bağırsağın digər hissələrinin müayinəsi üçün aparılır;
- rektoskopiya və ya kolonoskopiya aparmaq hər hansı bir səbəbdən mümkün olmadıqda MRT və KT təyin olunur.
Xidmətlər
Müalicə
Müalicə tədbirləri xəstəyə çarpayı rejimi və qoruyucu pəhriz təyin edilməsi ilə başlayır. Vəziyyət yaxşılaşana qədər uzun müddət oturaq vəziyyətdə qalmaq tövsiyə edilmir, sonra isə həddindən artıq fiziki fəallıqdan qaçınmaq məqsədəuyğundur. Kəskin proktitin xoralı və ya xoralı-nekrotik formalarında hospitalizasiya zəruridir.
Dərman müalicəsi patologiyanın inkişafına səbəb olan amilə uyğun aparılır. Belə ki, məsələn, xəstəliyin infeksion təbiəti olduqda antivirus və ya antibakterial terapiya təyin olunur. Parazitar proktit halında törədicidən asılı olaraq antiprotozoy (ibtidailərə qarşı) və ya antihelmint vasitələr istifadə olunur. Mədə-bağırsaq traktının xəstəliklərində müalicə tədbirləri əsas patologiyanın müalicəsinə yönəldilir. Ağrı sindromunu azaltmaq üçün həkim ağrıkəsici vasitələr təyin edə bilər.
İltihabi prosesin növündən və səbəbindən asılı olaraq müalicə edən həkim tərəfindən təmizləyici və müalicəvi imalələr, oturaq vannalar və sağaldıcı rektal şamlar təyin olunur.
Profilaktika
Proktitin profilaktikası böyük çətinlik yaratmır. Əsas tədbirlərdən biri qidalanmanın normallaşdırılmasıdır. Kəskin, duzlu, qızardılmış və yağlı məhsulların istehlakını azaltmaq vacibdir. Bununla yanaşı, rasionda vitaminlə zəngin qida, tərəvəz və meyvələr kifayət qədər olmalıdır. Siqaretdən və alkoqoldan sui-istifadədən imtina etmək də orqanizmə müsbət təsir göstərəcək və patologiyanın inkişafından qaçmağa kömək edəcək. Digər vacib profilaktik tədbir isə arxa keçid və intim yerlərin ən sadə gigiyena qaydalarına riayət etməkdir. İnfeksion xəstəliklərin vaxtında müalicəsi və skrininq tibbi müayinələrindən vaxtında keçmək proktitdən qaçmağa kömək edəcək.
Yadda saxla!
Proktit çox narahatedici simptomatikaya malik xəstəlikdir. Müalicəsi nəzərə alınmadıqda ağır nəticələrə səbəb ola bilər. Proktitin kəskin forması terapiyaya asanlıqla tabe olur və vaxtında müraciət olunduqda əlverişli proqnoza malikdir. Lakin həkimə müraciəti gecikdirdikdə patoloji proses xroniki formaya keçir ki, bu da xəstənin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdirə bilər. Bu halda düz bağırsağın fistulalarının və strikturalarının əmələ gəlməsi istisna edilmir.
Xəstə proktitin ilk əlamətlərində gecikmədən tibbi yardıma müraciət etməli, vaxtında müayinədən keçməli və müalicəyə başlamalıdır. Bu, təkcə narahatedici və ağrılı simptomlardan qurtulmağa deyil, həm də kritik ağırlaşmalardan qaçmağa imkan verəcək. Xroniki proktit inkişaf etdikdə belə, vaxtında tibbi müdaxilə uzun və davamlı remissiyaya nail olmağa imkan verəcək.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Hamiləlik zamanı babasil
Babasil – düz bağırsağın ətrafında düyünlər əmələ gətirən hemorroidal venaların iltihabı və patoloji genişlənməsi ilə bağlı xəstəlikdir. Bu,…
İstiqamət: Proktologiya
Xroniki hepatitin müalicəsi
Xroniki hepatitlər – keçirilmiş virus hepatitindən, bəzi medikamentlərin qəbulundan sonra, spirtli içkilərdən sui-istifadə zamanı inkişaf edən və iltihabi…
İstiqamət: Hepatologiya
Hepatitlər – qaraciyərin iltihabi xəstəlikləri
Hər il hepatologiya sahəsində qaraciyər xəstəliklərini daha effektiv diaqnostika etməyə və müalicə etməyə imkan verən kəşflər olunur. Xəstəliyin…
İstiqamət: Hepatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
