Rektovaginal fistula düz bağırsaq ilə uşaqlıq yolu arasında patoloji əlaqədir. Doğuş travması, cərrahiyyə, iltihabi xəstəlik və digər səbəblərlə yarana bilər.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Qadının cinsiyyət yolları və bağırsaq bir-birinə çox yaxın yerləşir, buna görə də bu sahələri birləşdirən bütün patologiyalar ginekologiya və proktologiyanın kəsişməsində yerləşir. Uşaqlıq yolunun və düz bağırsağın divarları bütün uzunluq boyu sərhədləndiyi üçün, onların arasında yerləşən rektovaginal arakəsmənin hər hansı zədələnməsi bağırsağın selikli qişasının vaginanın boşluğuna düşməsinə səbəb olur. Bu, həmin anatomik sahələrdəki təzyiq fərqi ilə əlaqədardır – düz bağırsaqda o, uşaqlıq yolundakından yüksəkdir. Təxminən bir həftə ərzində düşmüş bağırsaq qişası vaginanın divarlarına bitişir və onların arasında daimi anomal əlaqə – rektovaginal fistula formalaşır.
Adətən rektovaginal arakəsmənin fistulaları kiçik ölçülərə malikdir (diametri 1-2 mm-dən çox olmur), lakin bəzən onlar bir neçə santimetrə çata bilər. Bu patologiya birbaşa həyati təhlükə daşımasa da, onun klinik əlamətləri qadına əhəmiyyətli diskomfort yaradır.
Səbəbləri
Bu lokalizasiyalı fistulaların anadangəlmə, genetik cəhətdən şərtlənmiş forması nadir hallarda rast gəlinir və qız uşağının doğulmasından qısa müddət sonra uğurla müalicə olunur. Əldə edilmiş rektovaginal fistulaların ən çox rast gəlinən səbəblərinə aşağıdakılar aid edilir:
- sürətli və ya əksinə, uzunmüddətli doğuşlar;
- uzunmüddətli susuz dövr;
- epiziotomiyanın düzgün aparılmaması;
- qadının dar çanağında iri döl olması;
- ara nahiyəsi cırılmalarının tikilməsində yol verilən səhvlər;
- düzgün göstərilməyən mama yardımı;
- dölün vakuum-ekstraksiyasından, maşasından və s.-dən istifadə.
Vagina ilə düz bağırsaq arasında fistulaların inkişafına səbəb olan bu ilkin şərtlərin payına 90%-ə qədəri düşür. Həmçinin bu sahədə anomal dəliklər bağırsağın iltihabi xəstəliklərinin – divertikulyozun, Kron xəstəliyinin və ya xoralı kolitin ağırlaşması kimi meydana çıxa bilər.
Anomal rektovaginal keçidin inkişafının digər səbəblərinə aşağıdakılar aiddir:
- rektovaginal arakəsmənin travmatik zədələnməsi;
- kəskin paraproktitin vaginanın boşluğuna öz-özünə açılması;
- ginekoloji və ya proktoloji cərrahi müdaxilələr zamanı düz bağırsaq divarının zədələnməsi.
Təsnifat
Rektovaginal fistulaların təsnifatının əsasında onların lokalizasiyası, anal dəlik kənarına münasibətdə yerləşmə yeri və anomal keçidin forması durur. Mütəxəssislər aşağıdakı fistula növlərini ayırırlar:
- aşağı, anusdan 30 mm-dən yuxarı olmayan yerdə yerləşən;
- orta, arxa keçiddən 30-60 mm məsafədə lokalizasiya olunan;
- yuxarı, anal dəlik kənarından 60 mm-dən yuxarı yerləşən.
Bu lokalizasiyalı fistulaların böyük hissəsi klassik hesab edilən dodaqvari formaya malikdir. Düz bağırsaqdakı və vaginadakı dəliklər hündürlük və ölçülərinə görə üst-üstə düşür, kanal isə düz qısa boru şəklindədir. Anal dəlik zonasının deşici yaralanması, kolit və ya kəskin paraproktit fonunda əmələ gələn fistulalar borucuq forma alır. Onlarda axıntılar, çoxsaylı kanallar, pararektal toxumada irinlə dolu, yapışqanlarla məhdudlaşdırılmış, kapsullaşmış boşluqlar olur.
Klinik mənzərə
Düz bağırsaqla vagina arasındakı anomal dəliklərin lokalizasiyası və ölçüsündən asılı olaraq, patologiyanın klinik əlamətləri müxtəlif olur və minimaldan kəskin ifadə olunmuşa qədər dəyişir. Fistulanın inkişafından xəbər verən ən çox rast gəlinən simptomlara aşağıdakılar daxildir:
- ara nahiyəsində lokalizasiya olunan ağrı sindromu;
- vaginada, xarici cinsiyyət orqanlarında, həmçinin sidik yollarında tez-tez baş verən və ya daimi iltihab prosesləri;
- vaginadan nəcis kütlələrinin (əgər dəlik 1 sm-dən artıqdırsa), bağırsaq qazlarının və irinli ekssudatın öz-özünə ifrazı.
İltihab prosesinin sidik-ifrazat sisteminə yayılması zamanı dizurik pozğunluqlar – sidik ifrazı zamanı ağrı və kəsici hisslər meydana çıxır. Rektovaginal fistulaya müşayiət edən simptom cinsi əlaqə zamanı ağrıdır. Onun meydana çıxması bu sahədə inkişaf edən iltihabla əlaqədardır. Ağrı sindromu intensiv olarsa, qadın cinsi əlaqədə ola bilmir. Ən diqqətli gigiyenik qulluqda belə aradan qaldırıla bilməyən vaginadan gələn nəcis qoxusu fonunda xəstələrdə psixoemosional pozğunluqlar meydana çıxır: ağlamaqlıq, əsəbilik, sıxıntılı əhval-ruhiyyə, depressiv vəziyyət.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim artıq xəstədən sorğu-sual mərhələsində vaginal-rektal fistulanın mövcudluğunu ehtimal edir. O, spesifik şikayətlərə və anamnezə əsaslanır. Diaqnozun təsdiqi üçün ilk növbədə ginekoloji müayinə aparılır. Vaginaya bitişik bağırsaq divarının müayinəsi zamanı çapıq toxuması ilə əhatələnmiş dəlik yaxşı vizuallaşdırılır. Ginekoloqa daha çox məlumatı ikiəlli rektovaginal müayinə verir. O, rektovaginal arakəsmə strukturlarının qorunub-qorunmadığını, həmçinin vaginanın arxa divarının və düz bağırsağın ön divarının bütövlüyünü qiymətləndirməyə imkan verir. Əgər həkimin diaqnozun düzgün qoyulmasına dair şübhələri varsa, xəstəyə əlavə müayinələr təyin edilir:
- irriqoskopiya;
- fistuloqrafiya;
- rektoromanoskopiya;
- xromorektoromanoskopiya;
- vaginal və rektal USM və s.
Mürəkkəb rektovaginal fistulalarda kiçik çanağın kontrastlı MRT-si aparılır.
Vaginal-rektal fistula ilə ağırlaşan digər patologiyaların mövcudluğu ehtimal edildikdə, differensial diaqnostika aparılır. Diaqnozun qoyulmasına ginekoloqdan başqa proktoloq da cəlb edilir.
Müalicə
Vagina divarları ilə düz bağırsaq arasındakı anomal keçidlərdən yalnız cərrahi yolla xilas olmaq mümkündür. Bu lokalizasiyalı fistulaların aradan qaldırılması üçün onlarla üsul mövcuddur. Ən çox aşağıdakılar tətbiq olunur:
- titan klipslərin qoyulması;
- kollagen tıxacın quraşdırılması;
- anomal dəliyin qadının öz toxumaları ilə örtülməsi.
Rektovaginal fistulanın müalicəsi üzrə cərrahi müdaxilə bir neçə mərhələdə həyata keçirilir. Əməliyyatdan bir neçə ay əvvəl müvəqqəti kolostoma qoyulur (qarın divarına bağırsağın bir hissəsi çıxarılır ki, bunun vasitəsilə bağırsaq qazları və nəcis xaric olur). Bu müddət ərzində vaginanın və bağırsağın aşağı şöbələrinin iltihab və infeksiyalardan müalicəsi aparılır. Fistula kiçik ölçülüdürsə, o, bir neçə aylıq sakitlik ərzində özbaşına çapıqlaşa bilər, lakin bu baş verməzsə, infeksion-iltihabi proseslər aradan qaldırıldıqdan sonra xəstəyə anomal dəliyin tikilməsi əməliyyatı aparılacaq.
Reabilitasiya
Əməliyyatdan sonrakı ilk 1-3 ay rektovaginal fistulanın residivinin inkişafının qarşısının alınması baxımından ən əhəmiyyətli dövrdür. Əməliyyat olunmuş xəstəyə bərpa dövründə aşağıdakılar tövsiyə olunur:
- nəcisin konsistensiyasını və tezliyini tənzimləmək;
- gigiyenik tədbirləri diqqətlə yerinə yetirmək;
- pəhrizə əməl etmək: rasionu kobud bitki lifi və kəpəklə zənginləşdirmək lazımdır;
- ağırlıq qaldırmağı, fəal idmanı istisna etmək;
- həddindən artıq qızmamaq.
Əgər qəbizlikdən xilas olmaq mümkün olmazsa, həkimə müraciət etmək və onun nəzarəti altında laksatif preparatlarla medikamentoz terapiya kursu keçirmək lazımdır.
Profilaktika
Bu patologiyanın inkişafının qarşısını almağa imkan verən profilaktik tədbirlərə aşağıdakılar aiddir:
- iri döllü və dar çanaqlı hamilə qadınların aparılmasında düzgün mama texnikaları;
- zədələnmiş doğuş yollarının sürətli və keyfiyyətli tikilməsi;
- mama yardımlarının və əməliyyatlarının ehtiyatla yerinə yetirilməsi;
- travmatik cinsi əlaqə növlərinin istisna edilməsi.
Bundan əlavə, doğuş keçirmiş (xüsusilə ağır doğuş), ginekoloji və ya proktoloji əməliyyatlar, cinsiyyət orqanlarının travmalarını keçirmiş qadınlar mütəxəssis tərəfindən müntəzəm müşahidə edilməlidir. Bu, problemi vaxtında aşkarlamağa və ilkin mərhələlərdə aradan qaldırmağa kömək edəcək.
Yadda saxla!
Vaginaya çıxışı olan düz bağırsaq fistulaları kifayət qədər nadir xəstəlikdir. Bu patologiya qadının həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salır. Bu xəstəliyi keçirmiş xəstələr nəcis və bağırsaq qazlarının daimi qoxusu səbəbindən sosial fəaliyyətlərini xeyli qısaltmaq, ictimai yerlərə getməyi dayandırmaq məcburiyyətində qalırlar. Bu tez-tez depressiyanın meydana çıxmasına gətirib çıxarır. Bundan əlavə, müalicə olunmadıqda rektovaginal fistula cinsiyyət yollarının xroniki iltihabı ilə ağırlaşır ki, bu da təkcə cinsi həyatı qeyri-mümkün etmir, həm də sidik-cinsiyyət sisteminin digər orqanlarına təsir edir. Məhz buna görə həkimlər mümkün qədər tez tibbi yardıma müraciət etməyi və defekti aradan qaldırmağı məsləhət görürlər. Bu lokalizasiyalı fistulaların aradan qaldırılması üçün sağlam toxumaların zədələnməsini minimuma endirməyə və reabilitasiya müddətini qısaltmağa imkan verən müasir az invaziv üsullar tətbiq edilir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin ağırlığı və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
