Paraproktit düz bağırsaq və anal kanal ətrafındakı toxumalarda irinli infeksiyadır. Ən çox anorektal abses şəklində təzahür edir və cərrahi drenaj tələb edə bilər.

Yayımlanma tarixi: 21.09.2026

Sinonimlər

Anorektal abses
pararektal abses

Xəstəlik haqqında

Düz bağırsaq, anal kanal və ətraf piy toxuması (sxem). Mənbə: Servier Medical Art, CC BY 4.0

Paraproktit — düz bağırsaq ətrafındakı piy toxumasında irinli-iltihabi prosesdir. Proktoloji xəstəliklər arasında paraproktit yayılma baxımından ikinci yeri tutur (hemorroiddan sonra) və təcili cərrahi yardım praktikasında birinci yerdədir.

Xəstəlik infeksion mənşəlidir və əksər hallarda patogen mikroorqanizmlərin qalın bağırsağın selikli qişasından pararektal nahiyəyə keçməsi nəticəsində yaranır. Xəstəliyin əsas simptomları: anus nahiyəsində ağrı və yanma hissi, həmçinin bədən temperaturunun yüksəlməsi.

Paraproktit mütləq proktoloq həkim tərəfindən müayinə tələb edir. Vaxtında tibbi yardım göstərilmədikdə xəstəlik xroniki formaya keçə bilər, bu zaman iltihab yerində fistullar əmələ gəlir və müəyyən müddətdən sonra sepsis inkişaf edə bilər.

Səbəbləri

Paraproktitin səbəbləri və risk faktorları

Paraproktit infeksion xəstəlikdir və düz bağırsaq ətrafındakı yumşaq toxumalara nüfuz edən xəstəlik törədən mikroorqanizmlər səbəbindən yaranır. Aktiv şəkildə çoxalan bakteriyalar iltihaba səbəb olur. Ən çox paraproktit streptokoklar, stafilokoklar və bağırsaq çöpü tərəfindən yaradılır.

Normada bakteriyalar mövcud olan baryerə görə insanın yumşaq toxumalarına nüfuz edə bilmir. Lakin dəri örtüyü və selikli qişalar zədələndikdə patogen mikroflora seliklidən keçərək piy toxumasına düşür.

Bu vəziyyətə bir sıra amillər səbəb ola bilər:

anal çatlar;
qəbizlik;
diareya;
düz bağırsağın selikli qişasının iltihabının olması (proktit);
həzm funksiyasının pozulması (bərk, pis həzm olunmuş qida hissəcikləri səbəbindən bağırsaq toxumalarının zədələnməsi);
hemorroid.

Bu amillərin təsiri altında toxumaların bütövlüyü pozulur və düz bağırsaqdan olan infeksion törədicilər praktiki olaraq maneəsiz şəkildə yumşaq toxumalara nüfuz edir. Bunun nəticəsində irinli ocaq yaranır.

Təsnifat

Paraproktit iki əsas növə bölünür: kəskin və xroniki.

Kəskin forma paraproktitin ilkindir və aydın ifadə olunmuş klinik mənzərə ilə fərqlənir. İltihabın lokalizasiyasından asılı olaraq kəskin paraproktit aşağıdakı kimi ola bilər:

Pararektal (dəri altı). Bu forma anusun dəri altı toxuması zonasına yayılır. Bu, ən geniş yayılmış və müalicəyə yaxşı tabe olan paraproktit növüdür.
İşiorektal (oturaq-düz bağırsaq). Bu formada iltihab qalça-düz bağırsaq çuxurunda yerləşir.
Pelviorektal (çanaq-düz bağırsaq). Bu növ kiçik çanaq boşluğu daxilində iltihabı nəzərdə tutur.
İntrasfinkterik. Bu halda iltihab ocağı anal sfinkterin toxuma və əzələlərində lokalizasiya olunur.

Xroniki paraproktit uzunmüddətli gedişə malikdir. Bu patologiya ən çox paraproktitin kəskin formasının səhv müalicəsi (və ya müalicənin olmaması) zamanı yaranır. Xroniki iltihab adətən Morqani kriptaları (anal kanalın divarındakı çökəkliklər) nahiyəsində lokalizasiya olunur və qalın bağırsaq ətrafındakı toxumaya keçir.

Xroniki paraproktit nəticəsində düz bağırsaqda fistullar — qalın bağırsağı dəri səthi və ya digər orqanlarla birləşdirən, uzun müddət sağalmayan kanallar inkişaf edir. Onlar həm infeksiya mənbəyi, həm də infeksiya üçün giriş qapısıdır.

Klinik mənzərə

Paraproktitin əsas əlamətləri

Xəstəliyin erkən əlamətləri zamanı simptomatika zəif ifadə oluna bilər. Bədən temperaturu az miqdarda yüksəlir (37-37,5°C-yə qədər), anus nahiyəsində qaşınma yaranır. Bu dövrdə insanlar çox vaxt paraproktitin təzahürlərini hemorroid və digər proktoloji xəstəliklərin əlamətləri ilə qarışdırırlar.

Daha sonrakı mərhələlərdə xəstə aşağıdakı simptomatika ilə üzləşir:

bədən temperaturunun 38°C-dən yuxarı qalxması, üşütmə;
anal dəlik nahiyəsində kəskin ağrı;
ümumi vəziyyətin pisləşməsi.

Pararektal (dəri altı) paraproktit aydın klinik mənzərəyə malikdir. O, anal həlqə ətrafındakı toxumaların qızarması və şişməsi, həmçinin iltihab yerinin əllənməsi zamanı güclü ağrı ilə təzahür edir.

Paraproktitin digər formalarının təzahürləri zədələnmə yerindən asılı olaraq fərqlənə bilər. Xəstədə əlavə olaraq defekasiya aktının pozulması, yalançı çağırışlar, qəbizlik və s. inkişaf edə bilər.

Xəstəliyin xroniki gedişində fistullar formalaşmağa başlayır. Onların dəlikləri anus yaxınlığında və ya sağrılara daha yaxın yerdə açılır. Bu zaman ağrı sakitləşir, dəliklərdən isə xoşagəlməz qoxulu irinli ifrazat axmağa başlayır. Müalicə olmadıqda fistullar bitişə və yenidən partlaya bilər. Paraproktitin xroniki formasının müstəqil sağalması mümkün deyil.

Şəkillərdə əlamətlər

Düz bağırsaq ətrafı absesin növləri (sxem): dərialtı, selikaltı, sfinkterlərarası, oturaq-düz bağırsaq və yuxarı yerləşən. Şəkil: McortNGHH, CC BY-SA 4.0 · mənbə

Xəstəliyin simptomları

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

Özünüzü müalicə etməyin

Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
Mütləq həkimə müraciət edin

Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
Müalicəni təxirə salmayın

İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103

Diaqnostika

Paraproktitin diaqnostikası

İlkin diaqnoz xəstənin şikayətləri (xəstə düz bağırsaq və anal dəlik nahiyəsində diskomfort və ağrıdan şikayətlənir) əsasında, proktoloqun müayinə məlumatları və barmaqla rektal müayinə əsasında qoyulur.

Laborator diaqnostika metodlarından xəstə ümumi və biokimyəvi qan analizi, qlükoza testi, ümumi sidik analizi verməlidir. İrinli ifrazatın olması halında kiçik nümunə törədicinin aşkarlanması və onun antibiotiklərə həssaslığının qiymətləndirilməsi üçün bakterioloji müayinəyə göndərilir.

Diaqnozun təsdiqlənməsi üçün xəstə instrumental müayinələrdən keçir:

USM (perianal nahiyə);
anoskopiya (bağırsağın selikli qişasının müayinəsi);
rektoromano- və kolonoskopiya (qalın bağırsağın vəziyyətinin qiymətləndirilməsi);
fistuloqrafiya (kontrast maddə tətbiq edilməklə fistul yolunun rentgenoqrafiyası);
KT və MRT.

Aparılmış müayinələrin nəticələrinə əsasən proktoloq xəstəliyin inkişaf mərhələsini və gedişinin xüsusiyyətlərini qiymətləndirir. Patologiyanın müalicə metodu qoyulmuş diaqnozdan asılı olacaq.

Müalicə

Paraproktitin müalicə istiqamətləri

Konservativ müalicə

Əməliyyatdan sonra xəstəyə dərman preparatları kursu təyin edilir. Əmələ gələn yaralara irin toplanmasının qarşısını alan və toxumaların sağalma prosesini sürətləndirən xüsusi məlhəmlər çəkilir. Bundan əlavə, xəstə antibiotikoterapiya kursu keçməlidir.

Cərrahi müalicə

Paraproktitin aradan qaldırılmasının yeganə sürətli və effektiv üsulu əməliyyatın aparılmasıdır. Cərrahi müdaxilə zamanı cərrah irinli ocağı açır, irini çıxarır və boşluqları xüsusi antiseptik məhlullarla yuyur. Eyni zamanda absesin drenajı aparılır.

Xroniki paraproktit halında cərrahlar mürəkkəb əməliyyatlar aparır, bu zaman fistullar kəsilib çıxarılır və kiçik çanaq orqanlarının anatomik bütövlüyü bərpa edilir.

Əməliyyatlar ümumi narkoz və ya yerli anesteziya altında aparıla bilər (cərrahi manipulyasiyaların mürəkkəbliyindən asılıdır).

Reabilitasiya

Cərrahi müdaxilədən sonra xəstə stasionarında bir neçə gün qalır. Ağrı yarandıqda həkimlər vəziyyəti yüngülləşdirmək üçün dərman preparatları təyin edir. İnfeksion ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün mütləq antibiotiklər təyin edilir.

Reabilitasiya dövründə xəstə yaranın gigiyenasına diqqət yetirməlidir. Yaralar nahiyəsində bitən tükləri qırxmaq və ya kəsmək lazımdır, defekasiya aktından sonra dərini dezinfeksiyaedici vasitələrlə işləmək, tikişləri müntəzəm olaraq işləmək və sarğıları dəyişmək lazımdır.

Həmçinin qidalanmaya diqqət yetirmək vacibdir. Rasiondan müvəqqəti olaraq acı, turş və şor yeməklər, un məmulatları, qazlı və alkoqollu içkilər çıxarılır. Qəbizliyin qarşısını almaq üçün gündə ən azı 1,5 litr təmiz içməli su içmək lazımdır.

Bəzi hallarda sağalmanı sürətləndirmək üçün fizioterapiya prosedurları (UB-şüalanma, maqnitoterapiya) təyin edilə bilər.

Profilaktika

Paraproktitin profilaktikası

Paraproktitin inkişafının qarşısını almaq üçün aşağıdakı profilaktika qaydalarına əməl etmək lazımdır:

Şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etmək. İnfeksiyanın qarşısını almaq üçün aralıq və anus nahiyəsini təmiz isti su ilə diqqətlə yumaq lazımdır.
Proktoloji xəstəlikləri vaxtında müalicə etmək. Hemorroid, həmçinin düz bağırsağın anal çatları kimi xəstəlikləri əldən vermək olmaz.
Profilaktik müayinələr məqsədilə müntəzəm olaraq proktoloq həkimə müraciət etmək. Xəstəliklərin erkən aşkarlanması onların tez aradan qaldırılmasının və ağırlaşmaların qarşısının alınmasının zəmanətidir.
Qidalanmaya diqqət yetirmək. Rasion balanslaşdırılmış olmalı, yəni orqanizm üçün lazım olan bütün qida maddələrini özündə saxlamalıdır. Nəcis pozğunluğunun qarşısını almaq üçün gündəlik olaraq lifli məhsullardan (tərəvəz, meyvə, sıyıqlar) istifadə etmək və sürətli karbohidratlardan, qızardılmış, acı və hisə verilmiş qidadan imtina etmək lazımdır.
Özbaşına müalicə ilə məşğul olmamaq. Paraproktitə şübhə olan istənilən halda dərhal proktoloqun qəbuluna yazılmaq lazımdır. Özbaşına diaqnostika və müalicə düzəlməz nəticələrə səbəb ola bilər.

Yadda saxla!

Paraproktit erkən mərhələlərdə zəif klinik mənzərəyə malik olan və qabaqcıl vəziyyətdə ağır nəticələrə səbəb olan ən məkrli xəstəliklərdən biridir.

Paraproktitin işə düşmə mexanizmi – anal zonanı nəmləndirmə funksiyasını yerinə yetirən anal vəzilərin kanallarına düşən infeksiyadır. Məhz orada irinli iltihab inkişaf edir. Buna müxtəlif səbəblər zəmin yarada bilər. Ən çox – bu, tez-tez qəbizlik və ya diareya zamanı yaranan anus ətrafı zonanın travmalarıdır. Paraproktitin tez-tez müşayiətçiləri kolit və ya Kron xəstəliyi kimi iltihabi xəstəliklərdir (bu xəstəliklər nəcis pozğunluqları ilə müşayiət olunur). Bundan başqa xəstəliyin yaranmasına immunitetin zəifləməsi, həddindən artıq fiziki yüklənmə, yağlı və acı qida qəbulu, həmçinin alkoqol qəbulu təkan verir.

Paraproktit sürətli gedişə malikdir. Əvvəlcə xəstədə anus ətrafında dərinin hiperemiyası, şişkinlik, defekasiya aktı zamanı güclənən anal dəlik yaxınlığında ağrı yaranır. Məhz sonuncu simptoma görə insanlar xəstəliyi kəskinləşmiş hemorroidlə çox vaxt qarışdırırlar. Özbaşına müalicə ilə məşğul olaraq (kremlər və şamlarla “hemorroid” təzahürlərini aradan qaldırmağa çalışaraq) insanlar yalnız öz vəziyyətlərini ağırlaşdırırlar. Bu cür “müalicənin” nəticələri bunlar olur: paraproktitin xroniki formaya keçməsi, fistulların formalaşması, peritonitin yaranması, qalın bağırsaq və anusun çapıqlaşması, sidik-cinsiyyət sistemi orqanlarının iltihabı. Buna görə də vaxtında proktoloqa müraciət etmək çox vacibdir.

Əlaqəli Xəstəliklər

Konsultasiya alın

Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.

Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:

*1103

Paraproktit

Sinonimlər

Xəstəlik haqqında

Səbəbləri

Təsnifat