Bol tüpürük ifrazı (ptializm, sialoreya, hipersalivasiya) — tüpürüyün çox miqdarda ifraz olunması ilə müşayiət olunan vəziyyətdir və çox vaxt hər hansı xəstəliyin əlamətidir. Bu səhifədə tüpürük ifrazının artmasının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər və hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: İnfeksionist Nevroloq Otolarinqoloq Qastroenteroloq Stomatoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Bol tüpürük ifrazı (ptializm, sialoreya, hipersalivasiya) — tüpürüyün çox miqdarda ifraz olunması ilə müşayiət olunan vəziyyətdir və çox vaxt hər hansı xəstəliyin əlamətidir. Demək olar ki, hər kəs həyatında bu problemlə bir dəfə də olsun üzləşib. Hipersalivasiya iştaha açan yeməyi gördükdə yarana bilər, kiçik uşaqlarda diş çıxarma dövrü üçün xarakterikdir. Qadınlarda bol tüpürük ifrazının səbəbi hamiləlik ola bilər. Əlamət daimi və ya tez-tez narahat edirsə, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Növləri
Səbəb amillərindən asılı olaraq böyüklərdə və uşaqlarda patoloji tüpürük axmasının iki növü ayırd edilir.
- Həqiqi — mənfi amillərin təsiri altında yaranan vəzilərin hipersekresiyası.
- Yalançı — udma mexanizminin pozulması səbəbindən tüpürüyün toplanması. Səbəb ağız boşluğunun şişləri, əzələlərin fibrozlaşması, insultdan sonrakı vəziyyət, cərrahi müdaxilələr, nevro-əzələ sisteminin pozğunluqları ola bilər.
Hipersalivasiya seçici xarakter daşıya bilər: səhər, gündüz, axşam və ya yalnız gecələr, həmçinin yeməkdən əvvəl, sonra və ya zamanı. Epizodik (dalğavari) və ya daimi ola bilər. Birinci halda əlamət müəyyən qıcıqlandırıcılara — dadlı yemək, emosional yüklənmələr — cavab olaraq yaranır.
Səbəbləri
Böyüklərdə artıq tüpürük ifrazının əsas səbəbləri.
- Ağız boşluğunun mexaniki qıcıqlanması. Diş protezlərinin taxılmasının ilk aylarında, stomatoloji manipulyasiyalar zamanı tüpürük ifrazı narahat edir. Hipersalivasiya siqaret çəkən insanlar üçün xarakterikdir.
- Stomatoloji xəstəliklər. Çürük, gingivit, stomatit fonunda M-xolinoreseptorların qıcıqlanması baş verir, nəticədə orta dərəcəli gecə salivasiyası yaranır.
- Mədə-bağırsaq traktının xəstəlikləri. Pankreatit, mədə xorası, xolesistit zamanı tüpürük ifrazı güclənir. Əlamət istənilən vaxt yarana bilər. Əlavə əlamətlər kimi qarında ağrı, qəbizlik, ishal, ürəkbulanma müşahidə oluna bilər.
- LOR xəstəlikləri. Yapışqan tüpürük əsasən gecələr ifraz olunur.
- Qurd invaziyaları. Hellmintozda insan çox vaxt yastıqda nəm ləkələrlə oyanır. Tüpürük dodaqların künclərində də qurumuş olur. Əlavə əlamətlər: anal nahiyədə qaşınma, həzm pozğunluqları, zəiflik, qarında ağrı.
- Nevroloji xəstəliklər. Mərkəzi sinir sisteminin şişlərində, parkinsonizmdə tüpürük ifrazını tənzimləyən mərkəzlər zədələnə bilər. Çox tüpürük əmələ gəlir, insan onu udmağa macal tapmır və ya bacarmır, o, ağzın künclərindən axır. Üz sinirlərinin iflicində udma refleksi pozulur. Zədələnmiş tərəfdə dodaqlar bir-birinə qapanmır, yanaq sallanır. Bulbar sindromda əvvəlcə avtomatik udma yoxa çıxır, sonra qidanı udmaq çətinləşir, nitq pozulur.
Güclənmiş tüpürük ifrazı dərman qəbulu fonunda da yarana bilər. Bu cür təsir M-xolinomimetiklər, barbituratlar, tərkibində yod olan preparatlar, neyroleptiklər üçün xarakterikdir. Daha nadir hallarda salivasiya şizofreniya, zəhərlənmələr, hormonal pozğunluqlar zamanı yaranır. Qadınlarda artıq tüpürük ifrazının səbəbi menopauza, hiperestrogeniya ola bilər. Uşaqlarda əlamət ən çox LOR orqanlarının xəstəlikləri, çürük və qurd invaziyası fonunda yaranır.
Diaqnostika
Böyükdə və ya uşaqda güclü tüpürük ifrazını həkim xarici əlamətlərinə görə müəyyən edir. Onun vəzifəsi səbəbi aşkar etməkdir. Bunun üçün mütəxəssis anamnez toplayır, qəbul edilən dərmanlar və digər əlamətlər barədə soruşur. Diaqnostikaya diş ətlərinin və ya tüpürük vəzilərinin iltihabını, çürük dişlərin olub-olmadığını aşkar etmək üçün ağız boşluğunun müayinəsi daxildir.
Hal mürəkkəbdirsə, həkim daha dərin müayinə təyin edir: qanın, sidiyin, hellmintozu istisna etmək üçün nəcisin ümumi analizi, həmçinin tüpürüyün biokimyəvi göstəricilərinin tədqiqi.
Digər diaqnostika üsulları:
- Qarın boşluğunun USM-i: həzm orqanlarının patologiyalarını aşkar etməyə imkan verir;
- Icmal rentgenoqrafiya;
- Tüpürük ifrazının sinir tənzimlənməsinin pozulmasına səbəb olan zədələnmələri istisna etmək üçün baş beynin KT, MRT müayinəsi;
- Tüpürük vəzilərinin patologiyalarını istisna etmək üçün — sialometriya və sialoqrafiya.
Zərurət olduqda həkim burun-udlaq və ağız-udlağın ətraflı müayinəsini, həzm orqanlarının dərin tədqiqini təyin edir.
- Analizlər
- Qarın boşluğunun KT-si
- Qastroskopiya (FQDS, EQDS)
- Qarın boşluğu və retroperitoneal fəzanın MRT-si
- Baş beynin MRT-si
- Qarın boşluğunun USM-i
- Döş qəfəsinin KT-si
Müalicə
Orta dərəcəli tüpürük axmasında sağlamlıq üçün təhlükə və həkimə təcili müraciət üçün əsas yoxdur. Planlı qəbula qədər aşağıdakıları etmək olar:
- Tüpürüyün tənəffüs yollarına düşməsinin qarşısını almaq üçün gecələr yan üstə yatmaq;
- Şirniyyat və qazlı içkilərin miqdarını azaltmaq;
- Daha çox su içmək;
- Dişləri fırçalamaq üçün az köpüklənən diş pastalarından istifadə etmək.
Patoloji tüpürük ifrazını yalnız onu törədən xəstəliyi müalicə etməklə və ya remissiyaya keçirməklə tam aradan qaldırmaq mümkündür. Tüpürük həddindən artıq çox ifraz olunursa, M-xolinolitiklər tətbiq edilir. Bu qrup preparatlar vəzilərin işini yavaşladır. Patologiyanın psixogen xarakteri olduqda onların aktivliyinin azalmasına antidepressantlar kömək edir. Nəticə olmadıqda impulsları bloklayan botulotoksin inyeksiyaları tətbiq edilir.
Cərrahi müalicə ağır hallarda, ciddi nevroloji pozğunluqlarda tələb olunur. Əsas üsullar:
- Vəzilərin qismən çıxarılması;
- Tüpürük axarlarının istiqamətinin udlağa doğru dəyişdirilməsi;
- Axarların bağlanması.
Cərrahi müalicəyə yalnız bütün konservativ üsullar səmərəsiz olduqda, olduqca nadir hallarda müraciət edilir.
Hipersalivasiya ikincili xarakter daşıyırsa, əsas diqqət əsas xəstəliyin aradan qaldırılmasına yönəlir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Bol tüpürük axmasının nəticələri onun həcmindən və səbəbindən asılıdır. Ağır hallarda gündəlik tüpürük ifrazı 9 litrə qədər çata bilər. Bu, dehidratasiyaya və orqanizmin tükənməsinə gətirib çıxarır. Belə vəziyyət beynin çoxsaylı sahələrinin zədələndiyi parkinsonizmdə rast gəlinir.
Udulan tüpürüyün böyük həcmi səbəbindən mədə şirəsinin tərkibi dəyişir, onun antibakterial xüsusiyyətləri azalır. Qida bağırsağa daha sürətlə keçir, bu isə metabolizmə mənfi təsir göstərir. Bu fonda malabsorbsiya sindromu inkişaf edə bilər. Selikli qişa qida kütləsindən nutrientləri sorma qabiliyyətini itirir. Nəticədə həzm sisteminin bütün orqanlarının işi pozulur.
Sintez olunan tüpürüyün həcmi artdıqda ağız boşluğunun bakteriyaları aşağı tənəffüs yollarına fəal şəkildə keçməyə başlayır. Belə insanlarda aspirasion pnevmoniya inkişaf etmə ehtimalı artır.
Daha bir ağırlaşma maqnezium və kalsium duzlarının kütləvi itkisidir. Onlar diş minasının strukturunun saxlanması üçün vacibdir. Uzunmüddətli hipersalivasiya bu duzların itkisinə səbəb olur, nəticədə dişlərin səthi matlaşır, möhkəmliyi azalır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Böyüklərdə bol tüpürük ifrazının səbəbini aydınlaşdırmaq və müalicə etmək üçün terapevtə, uşaqlarda isə pediatra müraciət etmək lazımdır. İlkin müayinənin nəticələrinə görə həkim xəstəni başqa mütəxəssisə yönləndirə bilər.
Yadda saxla!
Hipersalivasiya aşağıdakı əlamətlərlə müşayiət oluna bilər: dodaq künclərində tüpürcəyin toplanması; ağızdan xoşagəlməz qoxu; çənədə və ağız ətrafındakı qıcıqlanmış dəridə dermatit və irinciklər; dodaqlarda qartmaqların əmələ gəlməsi; dişlərin həddindən artıq həssaslığı; qidanın dadının düzgün qavranılmaması.
Bütün bunlar insanın özünüqiymətləndirməsini azaldır, həyəcanı artırır və qıcıqlanma doğurur.
Çox vaxt insanlar stomatoloqa getməklə kifayətlənir. O, hipersalivasiyanın aşkar səbəbini görmürsə, özbaşına müalicəyə başlayırlar — bu yolverilməzdir: tüpürcəyin artması nevroloji xəstəliklərin, mədə-bağırsaq patologiyalarının və ya dərmanların yan təsirinin əlaməti ola bilər.
Suallar və cavablar
Səbəb mədə patologiyaları ola bilər. Qastroenteroloqa müraciət etmək, USM, FQDS, kontrastlı rentgen etdirmək məsləhətdir. Patologiya aşkar olunmazsa, nevroloqa müraciət etmək lazımdır.
Dövri fizioloji tüpürük axması çənənin boşalması ilə əlaqədardır. Kürək üstə yatarkən yastıqda tüpürük olmayacaq.
Belə reaksiya mümkündür. Lakin digər səbəbləri istisna etmək üçün diş həkiminə, nevroloqa, qastroenteroloqa müraciət etmək lazımdır.
