Boğazda qıcıqlanma onun selikli qişasının reseptorlarının qıcıqlanması ilə bağlı simptomdur. Bu səhifədə boğazda qıcıqlanmanın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: İnfeksionist Kardioloq Otolarinqoloq Pulmonoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Boğazda qıcıqlanma onun selikli qişasının reseptorlarının qıcıqlanması ilə bağlı simptomdur. İnsan tez-tez öskürür, bundan sonra narahatedici hiss keçib gedir. Əgər səbəb təsadüfi qırıntının qıcıqlandırması deyilsə, hiss qısa müddət sonra yenidən meydana çıxır. İnsan spesifik sancma, yanma, sızıltı, qaşınma hiss edə bilər. Diskomfort hissi adətən udlağın arxa divarında, badamcıqlar nahiyəsində, qırtlağın dərinliyində yerləşir. Qıcıqlanma ən çox LOR orqanlarının xəstəliklərinin əlaməti olur, lakin daha ciddi patologiyaları da müşayiət edə bilər. Vaxtında diaqnostika səbəbi müəyyən etməyə və ağırlaşmalardan qaçmağa kömək edir.
Növləri
Qıcıqlanma fizioloji və patoloji ola bilər. Birinci halda simptom nisbətən zərərsiz səbəblərdən yaranır. Selikli qişa tüstü, toksinlər, siqaret çəkmə səbəbindən, uzun danışıq, qışqırıq zamanı qurumağa və qıcıqlanmağa məruz qala bilər. Patoloji qıcıqlanma xəstəliklərin nəticəsidir və adətən onlara xas əlamətlərlə müşayiət olunur.
Davametmə müddətinə və təzahürün ağırlığına görə aşağıdakı qıcıqlanma növləri ayırd edilir.
- Kəskin (ifadəli). Toxumaların infeksion, mexaniki və ya kimyəvi zədələnməsi ilə əlaqədardır, iltihab, qan damarlarının genişlənməsi, infiltrasiya, ödemlə müşayiət olunur.
- Xroniki (fon). Qıcıqlandırıcı amil (çox vaxt viruslar və bakteriyalar) ağız-udlaqda daimi olaraq mövcuddur, onu qıcıqlandırır və dövri olaraq kəskin iltihablara səbəb olur.
Uşaqlarda xroniki qıcıqlanmaya çox vaxt burun-udlaqdan axan, adenoidlər tərəfindən ifraz olunan seliyi səbəb olur. Böyüklərdə selikli qişanın qıcıqlanmasına tez-tez damar daraldıcı burun damcıları səbəb olur, onlar da udlağın arxa divarı boyunca axır.
Səbəbləri
Boğazda qıcıqlanmanın ən çox rast gəlinən səbəbi patogen mikroorqanizmlərin yaratdığı iltihabi proses fonunda selikli qişanın qıcıqlanmasıdır. Onların həyat fəaliyyəti nəticəsində ödem yaranır, iltihabi maye ayrılır, hüceyrələrin səthi qatı qopur. Bütün bunlar reseptorları qıcıqlandırır və boğazda qıcıqlanma simptomlarına səbəb olur. Əsas törədicilər rinoviruslar, qrip, paraqrip viruslarıdır. Bakterial iltihabları ən çox streptokokk törədir. Davamlı qıcıqlanma rotavirus və koronavirus infeksiyasının, həmçinin infeksion mononukleozun inkişafının ilk xəbərçisi ola bilər.
Boğazda diskomfortun digər səbəbləri.
- İltihabi olmayan zədələnmələr: travmatik qida, qıcıqlandırıcı içkilər, badamcığın lakunasında ilişib qalmış qida hissəciyi, balıq sümüyü. Qıcıqlanma stress və ya depressiya fonunda da yarana bilər. Belə hallarda simptom quruluq və boğazda komma hissi ilə birlikdə görünür.
- Qırtlaq patologiyaları. Laringit zamanı qıcıqlanma əvvəlcə ağız-udlağın yuxarı hissəsində yaranır, sonra aşağı doğru yerini dəyişir. Səsin batması, orta dərəcəli ümumi intoksikasiya, hürən öskürək ilə müşayiət olunur. Nevrotik pozğunluqlarda, xüsusən udlaq parezində də qıcıqlanma başlaya bilər. Bu zaman qırtlaq nahiyəsində qıdıqlanma hissi narahat edir, səs dəyişir, boğazda ağrı yaranır, yuxusuzluq və yorğunluq əlavə olunur. İltihab əlamətləri yoxdur. Çətinləşmiş tənəffüs və səsin dəyişməsi ilə birləşən davamlı, proqressivləşən qıcıqlanma qırtlaq-udlaq şişinin əlaməti ola bilər.
- Qalxanabənzər vəzin patologiyaları. Orqan traxeyanın yuxarı hissəsində yerləşir və qayıdan qırtlaq siniri ilə innervasiya olunur. Bu sinir vasitəsilə qalxanabənzər vəzin toxumalarındakı düyünlər, şişlər və kistalar qırtlağın reseptorlarına təsir edir.
- Allergiya. Kəskin tutma zamanı boğazda qıcıqlanma göz yaşarması, asqırma, burun selikli qişasının ödemi ilə birləşir. Simptom qıcıqlandırıcının — çiçək tozunun, heyvanların, gül-çiçəyin — təsir zonasında qəflətən yaranır.
- Bronxopulmonar xəstəliklər. Bunların fonunda udlağın selikli qişası öskürək və ifraz olunan bəlğəmdən qıcıqlanır. Qıcıqlanma boğazda ağrı və quruluq, burun-udlaqda diskomfort, xəstəliyin ağır formalarında isə təngnəfəslik ilə birləşir.
- Qida borusunun zədələnməsi. Adətən bağlayıcı klapanın çatışmazlığı fonunda mədə möhtəviyyatının müntəzəm olaraq ona atılması zamanı baş verir.
Qıcıqlanma peşə amillərinin təsiri nəticəsində də yarana bilər. Selikli qişanın qıcıqlanmasına kəskin və xroniki intoksikasiyalar, səs aparatına artırılmış yük səbəb olur.
Diaqnostika
Diaqnostikanın əsas vəzifəsi qıcıqlanmaya səbəb olan amili müəyyən etməkdir.
Ən sadə üsul faringoskopiyadır: udlağın xüsusi güzgülər vasitəsilə müayinəsi.
Ehtimal olunan diaqnozdan asılı olaraq xəstəyə digər müayinələr də təyin olunur.
- Laborator diaqnostika: ümumi klinik qan və sidik analizi, biokimya, infeksiyalara testlər, hormonal profilin araşdırılması, iltihab zamanı törədicini aşkar etmək üçün selikli qişadan mikroflora əkilməsi.
- Bronxopulmonar patologiyaları istisna etmək üçün döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası.
- Rentgenoqrafiyanın məlumatlılığı kifayət etmədikdə mürəkkəb hallarda döş qəfəsinin KT və MRT müayinəsi.
- Qırtlağı qıcıqlandıra bilən törəmələrin olub-olmadığını göstərən qalxanabənzər vəzin USM müayinəsi.
- Qida borusu və mədənin kameranın köməyi ilə daxildən müayinəsi olan ezofaqoqastroskopiya. Həzm traktının patologiyalarından şübhələndikdə təyin olunur.
- Ürək müayinələri: EKQ, ExoKQ və s. Kardioloji patologiyanı istisna etmək üçün təyin olunur.
Udlaqda, qırtlaqda və ya qida borusunda şübhəli ocaqlar aşkarlandıqda biopsiya aparılır: mikroskop altında tədqiqat üçün toxuma nümunəsinin götürülməsi. Zərurət olduqda müayinələr siyahısı genişləndirilə bilər.
Müalicə
Boğazda qıcıqlanmanın müalicə üsulları diaqnostika nəticələrindən asılıdır. Virus iltihablarında əksvirus və immuniteti gücləndirici preparatlar, bakterial iltihablarda isə antibiotiklər təyin olunur. Ağrını azaltmağa qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələr kömək edir. Bundan başqa, terapiyanın tərkibinə yumşaldıcı antibakterial pastillər və spreylər daxil edilir.
Abses şəklindəki ağırlaşmalar cərrahi müdaxilə tələb edir. Xroniki tonzillitdə bəzi hallarda badamcıqlar çıxarılır — onlar immun baryer funksiyasını itirib daimi infeksiya mənbəyinə çevrildikdə.
Nevroloji patologiyaların müalicəsi üçün nevrozun xarakterinə uyğun farmakoterapiya, həmçinin psixoterapiya və fizioterapiya tətbiq olunur. Kardioloji, qastroenteroloji patologiyalar qoyulan diaqnoza uyğun müalicə olunur.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Qıcıqlanmanın ağırlaşmaları onu yaradan səbəbdən asılıdır.
- Laringit: qırtlağın kəskin stenozu (daralması), qırtlaq bağlarının, əzələlərinin, sümüküstlüyünün və qığırdaqlarının irinli zədələnməsi.
- Faringit: paratonzillyar abses (irinlik), infeksiyanın LOR orqanlarına yayılması.
- Tonzillit: infeksiyanın badamcıqlardan yayılması, ardınca tonzillokardial sindromun inkişafı, böyrək, oynaq, qaraciyər zədələnməsi.
- Bronxit, pnevmoniya: tənəffüs çatışmazlığının inkişafı, hətta ölümlə nəticələnə bilər.
- QERX: selikli qişa hüceyrələrinin xərçəngönü dəyişməsi (Barrett qida borusu, xərçəng), orqanın stenozu (daralması).
Ağırlaşmalar düzgün olmayan müalicə və ya onun olmaması nəticəsində yaranır. Vaxtında diaqnostika və həkimin bütün tövsiyələrinə əməl olunduqda onların ehtimalı minimaldır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Boğazda qıcıqlanma zamanı terapevtə və ya otolarinqoloqa müraciət etmək olar. Zərurət olduqda xəstə digər mütəxəssislərə yönləndiriləcək. Simptomun səbəbini axtarmaq və aradan qaldırmaqla müxtəlif profilli həkimlər məşğul ola bilər.
Yadda saxla!
Boğazda qıcıqlanma ən çox iltihabla əlaqədardır. Selikli qişanın qızarmasını və ödemini güzgüdə çılpaq gözlə görmək olar. Boz, ağ və ya sarı ləkə varsa, iltihab, çox güman ki, bakteriyalardan yaranıb. Heç bir halda özbaşına antibiotik qəbul etmək olmaz. Onları yalnız həkim təyin etməlidir. Buxar tənəffüsü etmək və isindirici kompreslərdən istifadə etmək də olmaz. Bütün müalicə tədbirlərinin yalnız həkim tərəfindən təyin edilməsi çox vacibdir. Tez-tez iltihablarda bakterioloji əkim üçün yaxma vermək lazımdır. Bu, infeksiyanı aşkarlamağa və məqsədyönlü şəkildə müalicə etməyə kömək edir.
Qıcıqlanmanın profilaktika tədbirlərinə aşağıdakılar daxildir:
- Otaqda havanın rütubətləndirilməsi, mütəmadi toz təmizliyi;
- Kifayət qədər su qəbulu;
- Soyuqdəymələrin, siqaret çəkmənin, acı və turş qidanın, səs aparatına güclü yükün minimuma endirilməsi.
Simptom təkidli xarakter alıbsa, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Yalnız həkimin icazəsi ilə. Səhv seçilmiş məhlul selikli qişanın səthini daha da qurutmaq riski daşıyır.
İnhalyasiyalardan istifadə etmək olar, lakin yalnız iltihabın səbəbi müəyyən edildikdən sonra həkimin tövsiyəsi ilə. Toxumaların qızdırılması infeksiyanın aktivləşməsini və orqanizmdə yayılmasını, həmçinin ödemin güclənməsini təhrik edə bilər.
Qəhvə, kola və digər qazlı limonadlar, həmçinin qatı şirələr və alkoqol selikli qişanı qıcıqlandırır. Onlardan sonra boğazı yumşaltmaq üçün su içmək məsləhətdir.
