Nəcisin xarici görünüşü bağırsaq möhtəviyyatının yoğun bağırsaqdan necə hərəkət etməsi və onun lümenini nə dərəcədə sərbəst doldurması ilə birbaşa bağlıdır. Bu səhifədə incə nəcisin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah İnfeksionist Proktoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Nəcisin xarici görünüşü bağırsaq möhtəviyyatının yoğun bağırsaqdan necə hərəkət etməsi və onun lümenini nə dərəcədə sərbəst doldurması ilə birbaşa bağlıdır. Fizioloji şəraitdə nəcis (lat. Faeces) uzunsov silindrik forma alır və diametri bərabərdir. Bu, bağırsaq divarının əzələ qatının koordinasiyalı işi və emal olunmuş qidanın kifayət qədər həcmi sayəsində baş verir — bu həcm lümeni genişləndirir və nəcisin adət olunmuş görünüşünü formalaşdırır. Bu tarazlıq pozulduqda forma da dəyişir. Yol üzərində daralma sahəsi yarandıqda və ya motorika qeyri-bərabər olduqda, nəcis adi qalınlığını itirir və dar, bəzən lentə bənzər görünüş ala bilər. Böyüklərdə incə nəcis ən çox möhtəviyyatın məhdud sahədən sıxılaraq keçdiyi və ya tonusu artmış bağırsaq seqmentindən keçdiyi vəziyyətlərdə yaranır. Böyüklərdə nəcisin diametrinin niyə incə olması sualına cavab verərkən bir neçə amili nəzərə almaq vacibdir. Bu, məsələn, həcmli törəmə səbəbindən bağırsaq lümeninin lokal daralması, və ya sıxılma effekti yaradan əzələlərin funksional yığılması ola bilər. Konsistensiya da az əhəmiyyət kəsb etmir. Qəbizlik üçün xarakterik olan sıx möhtəviyyatda nəcis dar fraqmentlər şəklində çıxır, iltihabi dəyişikliklərdə isə nəcis təkcə incə deyil, həm də struktur baxımından qeyri-bərabər olur.
Növləri
İncə nəcis görünüşünə və yaranma səbəblərinə görə fərqlənə bilər. Müxtəlif əlamətlər nəzərə alınmaqla bir neçə variant ayırd edilir.
Formasına görə:
- Lent şəklində nəcis;
- Incə kolbasacıqlar şəklində nəcis;
- «karandaş kimi» nəcis.
Davamiyyətinə görə:
- Müvəqqəti (epizodik);
- Daimi.
Formalaşma mexanizminə görə:
- Spastik (funksional pozğunluqlarda);
- Obstruktiv (bağırsaq lümeninin daralmasında).
Səbəbləri
Nəcisin formasının dəyişməsi bağırsaqdakı daxili prosesləri əks etdirən xarici əlamətdir. İncə nəcisin səbəbləri çox müxtəlif ola bilər: qidalanmadakı səhvlərdən bağırsaq divarının üzvi dəyişikliklərinə qədər. Nəzərə almaq vacibdir ki, eyni əlamətin fərqli patogenetik əsası ola bilər — mexaniki maneə, spazm və ya motorikanın pozulması.
İncə nəcisin əsas səbəbləri:
- Hemorroidal patologiya. Hemorroidal düyünlər böyüdükdə düz bağırsağın lümeni, xüsusilə defekasiya zamanı, qismən daralır. Bu nahiyədən keçərkən nəcis daha dar forma alır. Bu, tez-tez boşalmada çətinlik, bağırsağın tam boşalmadığı hissi, həmçinin anorektal nahiyədə xoşagəlməz hisslərlə müşayiət olunur.
- Bağırsağın şiş prosesləri. Böyüyən törəmə tədricən bağırsağın daxili sahəsinin bir hissəsini «tutur». Nəticədə nəcis daralmış nahiyədən keçir və nazikləşir, bəzən qalınlığına görə karandaşı xatırladır. Zamanla dəyişikliklər daimi xarakter alır, qan qarışığı, zəiflik və aydın səbəb olmadan çəki itkisi meydana çıxa bilər.
- Polip törəmələri. Poliplər, xüsusilə iri və ya çoxsaylı olduqda, bağırsaq tərkibinin yolunda mexaniki maneə yaradır. Bu zaman formanın dəyişməsi daimi olmaya bilər və törəmələrin yerləşməsindən və ölçüsündən asılıdır.
- Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu. Bu funksional patologiyada motorika dəyişir: ayrı-ayrı sahələrin spazmı dar nəcisin formalaşmasına gətirib çıxarır. Çox vaxt qarında ağrı, qəbizlik və ishalın növbələşməsi ilə birləşir.
- Xroniki kolit. Selikli qişanın iltihabı nəcis kütlələrinin normal hərəkətini pozur. Divarda ödem yaranır, bunun nəticəsində lümen kiçilir və nəcis nazik lentlər şəklində çıxır.
- Parazitar infeksiyalar (o cümlədən lyamblioz). Bağırsağın həzmi və motorikası pozulur. Bu, nəcisin konsistensiyasının və formasının dəyişməsinə, o cümlədən daralmasına gətirib çıxara bilər.
- Qəbizlik və qidalanma xüsusiyyətləri. Lif və maye çatışmazlığı nəcisi sıx və həcmcə az edir. Bağırsaqdan keçərkən divarların kifayət qədər dartılmaması səbəbindən o, incə forma ala bilər.
- Bəzi dərman vasitələrinin qəbulu. Bağırsağın motorikasına və ya mikroflorasına təsir edən vasitələr spazma və ya tərkibin konsistensiyasının dəyişməsinə səbəb ola bilər ki, bu da nəcisin formasına əks olunur.
Diaqnostika
İnsan nəcisin adət olunmuşdan nəzərəçarpacaq dərəcədə darlaşdığını hiss edirsə, gözləmə taktikası ilə kifayətlənmək lazım deyil. Belə vəziyyətdə təkcə dəyişikliyin faktını qeyd etmək deyil, onun niyə yarandığını anlamaq vacibdir. Diaqnostik axtarış problemin mənbəyini aşkar etməyə və bağırsağın vəziyyətini hərtərəfli qiymətləndirməyə yönəlib. Üsulların seçimi həmişə fərdidir və adətən laborator müayinələri vizuallaşdırma prosedurları ilə birləşdirir.
Diaqnostika üsulları:
- Kolonoskopiya (FKS, VKS)
- Qarın boşluğunun KT-si
- Qarın boşluğunun USM-i
- İrriqoskopiya
- Rektoromanoskopiya
- Nəcisdə gizli qan analizi
- Biokimyəvi qan analizi
- Nəcis analizləri
- Koproqramma
- Klinik qan analizi (ümumi analiz, leykosit formulu, EÇS), patoloji dəyişikliklər olduqda qan yaxmasının mikroskopiyası ilə
Endoskopik üsullar bağırsağın selikli qişasının və lümeninin vəziyyətini içəridən görməyə imkan verir ki, bu da üzvi daralma və ya həcmli törəmələrdən şübhələnildikdə xüsusilə vacibdir. Nəcisin laborator müayinəsi həzmin xüsusiyyətlərini qiymətləndirməyə, həmçinin iltihab, infeksiya və ya gizli qan itkisi əlamətlərini aşkar etməyə imkan verir.
Müalicə
Müalicəyə yanaşma birbaşa nəcisin niyə incə kolbasacıqlar şəklində çıxmasından asılıdır. Universal terapevtik sxem mövcud deyil: əvvəlcə diaqnostika aparılır, sonra səbəbi aradan qaldırmağa yönəlmiş terapiya seçilir.
- Qidalanmanın və həyat tərzinin düzəldilməsi. Funksional pozğunluqlarda əsas məqsəd nəcis kütləsinin həcmini və konsistensiyasını normallaşdırmaqdır. Rasion qida lifləri ilə zənginləşdirilir, maye qəbulu artırılır. Bu, normal diametrli nəcisin formalaşmasına kömək edir və onun bağırsaqdan keçməsini asanlaşdırır.
- Dərman korreksiyası. Preparatların seçimi nəcisin formasının dəyişməsinin əsasında hansı mexanizmin durmasından asılıdır. Motorika pozulduqda bağırsaq divarının yığılmalarını normallaşdıra bilən vasitələr tətbiq olunur — onlar artıq spazmı aradan qaldırır və ya əksinə, zəif peristaltikanı stimullaşdırır, bunun sayəsində nəcis daha təbii forma alır.
- Törəmələrin çıxarılması. Səbəb poliplər və ya şişlərdirsə, onlar çıxarılır. Bu, tərkibin bağırsaqdan normal keçməsini bərpa etməyə və xəstəliyin sonrakı proqressivləşməsinin qarşısını almağa imkan verir.
- Hemorroidin yerli müalicəsi. Düyünlərin ölçüsünün azaldılmasına, qan dövranının yaxşılaşdırılmasına və əlamətlərin aradan qaldırılmasına yönəlir. Qabarıq dəyişikliklərdə cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
İltihabi proses aşkarlanarsa, terapiya iltihabın aktivliyini azaltmağa və selikli qişanı bərpa etməyə yönəlir ki, bu da tədricən bağırsağın normal lümenini qaytarır və tərkibin keçməsini asanlaşdırır. Səbəb infeksiya və ya parazitar zədələnmə olduqda, birbaşa törədiciyə təsir edən preparatlardan istifadə olunur ki, bu da pozğunluğun mənbəyini aradan qaldırmağa imkan verir.
Bağırsaq mikroflorasının bərpası ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Mikroorqanizmlərin balansı təkcə qidanın həzminə deyil, həm də nəcis kütləsinin konsistensiyasına və həcminə təsir göstərir. Bu balans pozulduqda nəcis qeyri-sabit ola bilər və formasını dəyişə bilər, ona görə də bağırsağın mikrob tərkibinin korreksiyası kompleks müalicənin mühüm hissəsi hesab olunur.
Beləliklə, müalicə həmişə fərdidir və əlamətin özünə deyil, onun mənbəyinə yönəlir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Əlamətin diqqətsiz buraxılması əlverişsiz nəticələrə gətirib çıxara bilər. Səbəbi müəyyən edilməmiş incə nəcis ciddi xəstəliklərin erkən siqnalı ola bilər.
Mümkün ağırlaşmalar:
- Şiş prosesinin proqressivləşməsi. Diaqnostika olmadıqda törəmə böyüməyə davam edir, bağırsağın daralmasını gücləndirir. Bu, keçiriciliyin pisləşməsinə və qabarıq intoksikasiya əlamətlərinin yaranmasına gətirib çıxarır.
- Bağırsaq keçməzliyi. Lümenin tədricən daralması tərkibin hərəkətinin tam bloklanması ilə nəticələnə bilər. Nəcisin olmaması, ağrı ilə təzahür edir və təcili tibbi yardım tələb edir — bu halda dərhal təcili yardım çağırılmalıdır.
- Xroniki iltihabi dəyişikliklər. Uzunmüddətli iltihab selikli qişanın struktur dəyişikliklərinə və bağırsaq funksiyalarının pozulmasına gətirib çıxarır ki, bu da qidanın həzmini pisləşdirir.
- Qan itkisi. Düz bağırsaq xəstəliklərində müntəzəm qan ifrazı mümkündür ki, bu da zamanla anemiyaya və ümumi zəifliyə gətirib çıxarır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Nəcis incələşibsə və bu dəyişikliklər təkrarlanırsa, bu, tibbi qiymətləndirmə üçün həkimə müraciət etmək üçün əsasdır. Səbəbi müstəqil müəyyən etmək çətindir, çünki əlamət bağırsağın müxtəlif şöbələrinin iştirakı və müxtəlif xəstəliklərlə bağlı ola bilər.
Vəziyyəti aydınlaşdırmağa kömək edəcək mütəxəssislər:
Yadda saxla!
Nəcisin formasının dəyişməsi diqqətsiz buraxılmamalı siqnaldır. Əgər nəcis incələşibsə, xüsusilə bu müntəzəm müşahidə olunursa, bağırsaq xəstəliklərini istisna etmək vacibdir. Bu əlamət həm müvəqqəti spazmın nəticəsi, həm də ciddi patologiyanın əlaməti ola bilər.
Həkimə vaxtında müraciət səbəbi erkən mərhələdə aşkar etməyə və ağırlaşmalardan qaçmağa imkan verir. İncə nəcis qanla, ağrılarla, çəki itkisi ilə və ya ümumi vəziyyətin pozulması ilə birləşdikdə xüsusilə ehtiyatlı olmaq lazımdır. Bu hallarda diaqnostika gecikdirilmədən aparılmalıdır.
Suallar və cavablar
Nəcisin formasının kəskin dəyişməsi çox vaxt bağırsaq spazmı, stress və ya qidalanmadakı səhvlərlə bağlıdır. Lakin əlamət bir neçə gündən artıq saxlanırsa, şişlər və ya iltihabi proseslər də daxil olmaqla üzvi səbəbləri istisna etmək lazımdır. Bunda həkim məsləhəti kömək edəcək.
Bəzən bu, qəbizlikdə və ya qidalanmanın dəyişməsində müvəqqəti hadisədir. Lakin əlamət müntəzəm təkrarlanırsa və ya ağrı, qan və ya çəki itkisi ilə müşayiət olunursa, diaqnostika zəruridir.
Bu, bağırsağın motorikasının funksional pozğunluqlarında mümkündür. Qabarıq əlamətlər olmasa belə, qidalanmaya və gün rejiminə diqqət etmək lazımdır. Dəyişikliklər davamlı olarsa, müayinədən keçmək tövsiyə olunur.
Sinir sistemi bağırsağın işinə birbaşa təsir göstərir. Stress zamanı bağırsağın lümenini daraldan spazm yaranır. Nəticədə nəcis dar forma alır, lakin vəziyyət normallaşdıqdan sonra əlamət adətən keçir.
Əgər bu, digər əlamətləri olmayan tək epizoddursa, narahat olmağa dəyməz. Lakin yetkin insanda daimi incə nəcis qiymətləndirmə tələb edir, çünki bu, bağırsaq xəstəliklərinin erkən əlaməti ola bilər.
