Qançır toxumalarda qanın yerli toplanmasıdır və dəridə və ya selikli qişalarda göyümtül, bənövşəyi və ya yaşılımtıl-sarı ləkə şəklində özünü göstərir. Bu səhifədə qançırların səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Dermatoloq Hematoloq Kardioloq Nefroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Qançır toxumalarda qanın yerli toplanmasıdır və dəridə və ya selikli qişalarda göyümtül, bənövşəyi və ya yaşılımtıl-sarı ləkə şəklində özünü göstərir. O, qan damarının bütövlüyü pozulduqda əmələ gəlir: travma zamanı divar zədələnir və qan ətraf toxumalara sızır. Adətən qançır zədə, sıyrıq, zərbənin nəticəsidir. Bəzən görünən səbəb olmadan da yarana bilər, bu isə qanın laxtalanması ilə bağlı problemlərdən və ya damarların patoloji vəziyyətindən xəbər verir. Qançırın əmələ gəlmə mexanizmi hemostaz sisteminin işi ilə bağlıdır. Damar zədələndikdə travma yerində trombositlər aktivləşir, qan axınını müvəqqəti dayandıran fibrin tıxacı formalaşır. Bu proses zədələnmiş sahəni məhdudlaşdıraraq qanın daha da axmasının qarşısını alır. Bəzən qançırla birlikdə hematoma — yumşaq toxumalarda daha böyük qan toplanması inkişaf edir. Qançır hematomadan daha kiçik ölçüsü və daha səthi yerləşməsi ilə fərqlənir. Normada qançırlar özbaşına keçir, bu zaman rəng mavidən yaşılımtıl-sarıya dəyişir. Qançır tökülmüş qan sorulduqda (onu immun sistemi hüceyrələri lizis edir) yox olur.
Növləri
Qançır toxumaların zədələnmə dərinliyindən, ölçüsündən və əmələ gəlmə səbəbindən asılı olaraq müxtəlif şəkildə özünü göstərə bilər. Növlər arasındakı fərq həkimə pasiyentin vəziyyətini düzgün qiymətləndirməyə kömək edir.
Ən çox rast gəlinən qançır növləri:
- Səthi — dərinin üst qatlarında əmələ gəlir, göy-bənövşəyi çalarda olur və bir neçə gün ərzində yox olur.
- Dəri altı — dərinin daha dərin qatlarında və ya piy toxumasında yaranır, ağrı ilə müşayiət oluna bilər.
- Daxili — orqanların və ya yumşaq toxumaların içərisində yerləşir, ağrı və şişkinliklə özünü göstərir (infeksiya qoşulduqda hərarət yüksəlir).
- Spontan — açıq-aydın travma olmadan yaranır, qanın laxtalanmasının pozulmasından və ya damar problemlərindən xəbər verir.
- Zərbədən və ya zədədən sonra — travma yerində əmələ gəlir, daha çox ayaqlarda, qollarda və ya bədəndə yerləşir.
- Xırda çoxsaylı — trombositopeniya və ya vaskulit zamanı yaranır, daha çox kürəyin, ətrafların dərisində, dodaq və badamcıqların selikli qişasında görünür.
Səbəbləri
Düzgün müalicəni seçmək üçün qançırın əsas səbəbini və əmələ gəlmə mexanizmini anlamaq vacibdir. Əsas səbəb amilləri:
- Trombositopeniya. Qanda trombositlərin çatışmazlığı damarların zədələnmə zamanı bağlanma qabiliyyətini azaldır, bu da dəridə və selikli qişalarda çoxsaylı xırda qançırların yaranmasına səbəb olur.
- Hemofiliya. Qanın laxtalanmasının irsi pozğunluğudur, bu zaman kiçik bir travma belə yumşaq toxumalarda, dəri altında və ya oynaqlarda qanaxmaya səbəb olur.
- Villebrand xəstəliyi. Trombositlərin zədələnmiş damar divarına yapışmasını təmin edən zülalın funksiyasının pozulmasıdır. Badamcıqlarda, dəridə, dodağın selikli qişasında spontan qançırlara, həmçinin burun qanaxmalarına səbəb olur.
- Leykozlar. Qan hüceyrələrinin şiş xarakterli zədələnməsi onların laxtalanma və damarları qoruma qabiliyyətini azaldır. Bu, travma ilə əlaqəsi olmayan əzik-göyərmələrlə, dəridə qançırlarla və daxili orqanlarda hematomalarla özünü göstərir.
- Qaraciyər sirrozu. Qanın laxtalanma amillərinin qaraciyərdə sintezinin pozulması qanaxma riskini artırır. Qançırlar ayaqlarda, kürəkdə və selikli qişalarda yerləşirsə, bu səbəb ola bilər.
- K vitamini çatışmazlığı. Vitamin çatışmazlığı qanın laxtalanma qabiliyyətinin zəifləməsinə, minimal travmalardan sonra qançırların və daxili qanaxmaların yaranmasına səbəb olur.
- Vaskulitlər. Damar divarlarının iltihabı onların kövrəkliyinə səbəb olur, nəticədə dəridə və dəri altı toxumada xırda qançırlar əmələ gəlir.
Diaqnostika
Qançırların səbəbini müəyyən etmək hərtərəfli yanaşma tələb edir.
Diaqnostika qanaxmaların niyə əmələ gəldiyini müəyyən etməyə və müalicə tədbirləri planını tərtib etməyə kömək edir.
- Ümumi qan analizi
- Koaqulqramma (qanın laxtalanma testləri)
- Qanın biokimyəvi analizi
- Yumşaq toxumaların USM-i
- Daxili qanaxma şübhəsi olduqda MRT və ya KT
- Qaraciyər funksiyasının tədqiqi
Ümumi qan analizi trombositopeniya və ya anemiyanı aşkarlamağa imkan verir, koaqulqramma qanın laxtalanma sürətini və tamlığını qiymətləndirir, qanın «biokimyası» qaraciyərin işini və maddələr mübadiləsini yoxlamağa kömək edir. USM, MRT və KT daxili qanaxmaların vizual təsdiqini verir, mütəxəssis məsləhətləri isə tam klinik mənzərə toplamağa və müalicə taktikasını seçməyə kömək edir.
Müalicə
Qançırlar necə müalicə olunur? Müalicə həmişə onların yaranma səbəbinin aydınlaşdırılmasından başlayır. Sinək və ya hematoma özbaşına keçə bilər, lakin qanaxmalar tez-tez, travma olmadan yaranırsa və ya digər əlamətlərlə müşayiət olunursa, müayinə lazımdır. Yalnız patologiya dəqiqləşdirildikdən sonra fərdi müalicə proqramı tərtib edilir.
Qançırların müalicəsinin əsas istiqamətləri:
- Əsas səbəbin müalicəsi. Əgər qançır trombositopeniya, hemofiliya, Villebrand xəstəliyi və ya qaraciyər problemləri ilə bağlıdırsa, terapiya bu vəziyyətlərin korreksiyasına yönəlir. Bunun üçün əvəzedici məqsədlə qanlaxtalandırıcı amillər tətbiq edilə bilər, qaraciyərin funksiyası korreksiya edilə bilər, leykoz və vaskulit zamanı patogenetik müalicə aparıla bilər. Əsas səbəb aradan qaldırılmadan qançırlar təkrarlanmağa meyilli olur.
- Yerli təsir. Dəridəki qançırların ölçüsünü azaltmaq və sorulmasını sürətləndirmək üçün mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdıran və toxumalardan zədələnmiş qanın çıxarılmasını sürətləndirən iltihab əleyhinə və lizis edici təsirli vasitələrdən istifadə olunur. Qançır və sinəklərə qarşı məlhəmlər iltihabı azaltmağa və qanaxma yerindəki ağrını yüngülləşdirməyə kömək edir. Soyuq kompreslər travmadan sonrakı ilk saatlarda qanaxmanı azaltmaq üçün, isti kompreslər isə artıq əmələ gəlmiş sinəyin sorulmasını sürətləndirmək üçün tətbiq edilir.
- Fizioterapiya. Kəskin proses sakitləşdikdən sonra fizioterapiya üsulları tətbiq edilə bilər. Onlar qan dövranını yaxşılaşdırmağa, qançırların sorulmasını sürətləndirməyə və damar tonusunun bərpasına yönəlir.
- Cərrahi müdaxilə. Nadir hallarda, iri və ya dərin qançırlarda, həmçinin qan boşluqda və ya oynaqda toplandıqda cərrahi boşaltma tələb oluna bilər. Bu proseduru fəsadların qarşısını almağa və toxumaların bərpasını sürətləndirməyə kömək edir.
Qanaxmanın səbəbinin və xarakterinin dəqiq müəyyən edilməsinə əsaslanan hədəfli müalicə toxumaların effektiv bərpasını təmin edir, fəsadların qarşısını alır və qançırların təkrar yaranmasına nəzarət etməyə imkan verir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Qançırların əksəriyyəti özbaşına keçir, lakin bəzən ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Bu, xüsusilə böyük, dərin və ya spontan qanaxmalara aiddir, qanın laxtalanması pozulduqda və ya daxili orqanlar zədələndikdə.
Mümkün fəsadlar:
- İnfeksiya. Səthi qançırlarda infeksiya zədələnmiş dəridən daxil ola bilər, iltihaba və irinləməyə səbəb olur.
- Xroniki hematoma əmələ gəlməsi. Qan uzun müddət sorulmadıqda yumşaq toxumalarda sıx toplantılar yaranır, bu da hərəkətliliyi məhdudlaşdırır və narahatlıq yaradır.
- Sinir və damarların sıxılması. İri, dərində yerləşən qançırlar sinir kötüklərinə və ya damarlara təzyiq göstərə bilər, ağrıya, keyimə və qan axınının pozulmasına səbəb olur.
- Anemiya. Tez-tez baş verən və ya geniş qanaxmalarda hemoqlobin səviyyəsi azalır, bu da zəiflik, avazımaq və yorğunluğa səbəb olur.
- Oynaqların zədələnməsi. Oynaq nahiyəsindəki daxili qançırlar hərəkəti məhdudlaşdıra, şişkinlik və ağrı sindromu yarada bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Dəridə və ya selikli qişalarda, xüsusilə səbəbsiz qançırlar yarandıqda mütəxəssisə müraciəti təxirə salmamaq vacibdir. Özbaşına müalicə, xüsusilə qanaxmalar spontan yarandıqda və ya digər simptomlarla — ağrı, ödem, zəiflik ilə müşayiət olunduqda təhlükəli ola bilər. Müayinə qançırların travma ilə, damarların vəziyyəti ilə, yoxsa qanın laxtalanmasının pozulması ilə bağlı olduğunu müəyyən etməyə kömək edir.
Qançırlar yarandıqda ən çox müraciət edilən mütəxəssislər:
Yadda saxla!
Əgər qançırlar spontan şəkildə yaranırsa və ya görünən səbəb olmadan artırsa, bu, mütləq həkimə müraciət etmək üçün siqnaldır. Vaxtında diaqnostika qanın, damarların və ya daxili orqanların ciddi patologiyalarını istisna etməyə imkan verir. Xüsusilə gözdə yaranan qançırı, göz altında qançırı və ya daxili qançırları vaxtında müəyyən etmək vacibdir.
Mütəxəssislər qançırların yaranmasını qeyd etməyi tövsiyə edir: tarixi, yerini, ölçüsünü və müşayiət edən əlamətləri qeyd edin. Bu, həkimə dinamikanı izləməyə və düzgün müayinə üsullarını seçməyə kömək edir. Bəzi hallarda diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün laborator qan analizi, alətli müayinələr və ya bir neçə mütəxəssisin məsləhəti lazım olur. Qançırlar ağrı, şişkinlik və ya digər əlamətlərlə müşayiət olunursa, həkimə müraciəti gecikdirməyin. Səbəb nə qədər tez müəyyən edilərsə, müalicə bir o qədər tez və effektiv olar.
Suallar və cavablar
Bu məqsədlə sorucu məlhəm və gellər, travmadan sonrakı ilk saatlarda soyuq kompreslər tətbiq olunur, sonra (2-3-cü gündən) onlar isti kompreslərlə əvəz edilir. Yüngül masaj mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdırır və qanın toxumalardan daha tez çıxarılmasına kömək edir.
Qançır — dərinin səthində olan xırda qanaxmadır. Hematoma isə daha dərin və həcmli qan toplantısıdır, şişkinlik və ağrı ilə müşayiət oluna bilər, bəzən cərrahi açılma tələb edə bilər.
Bu, müayinə üçün həkimə müraciət etmək üçün əsasdır. Tez-tez yaranan spontan qançırlar qanın laxtalanmasının pozulmasından, damar problemlərindən və ya qaraciyər və qan xəstəliklərindən xəbər verə bilər. Diaqnostika səbəbi müəyyən etməyə və hədəfli müalicə təyin etməyə kömək edəcək.
Profilaktikaya damarların möhkəmləndirilməsi daxildir — rasionu C və K vitamini ilə zəngin qidalarla zənginləşdirmək, travma və zədələrdən qaçmaq, xroniki xəstəliklərə nəzarət etmək. Qançıra meyillilik olduqda qanın laxtalanmasını izləmək və aşkar edilmiş patologiyaları vaxtında müalicə etmək vacibdir.
Badamcıqlar orqanizmi patogenlərin daxil olmasından qoruyan immun sistem orqanıdır. Damar keçiriciliyini pozan virus infeksiyalarında badamcıqlarda qançırlar yarana bilər. Bu əlamət tez-tez qripdə rast gəlinir.
