Sınıq — sümüyün tamlığının pozulmasıdır. Qapalı sınıqda dəri bütöv qalır, açıq sınıqda isə sümük yarada görünə bilər. İlk yardımın əsas məqsədi zədələnmiş hissəni hərəkətsiz saxlamaq, ağrını azaltmaq və zərərçəkəni əlavə zədədən qorumaqdır.
Əlamətlər
- Güclü ağrı, xüsusən hərəkət və toxunma zamanı
- Ətrafın deformasiyası, qısalması və ya qeyri-təbii vəziyyəti
- Şişkinlik və göyərmə
- Ətrafı istifadə edə bilməmək, üzərinə yüklənə bilməmək
- Zədə anında çatırtı səsi, sümük qırıqlarının sürtünməsi hissi
- Zədədən aşağıda keyimə, soyuqluq, solğunluq
Nə etməli
-
Təhlükəsizliyi yoxlayın
Ətrafda təhlükə — nəqliyyat, uçqun, elektrik — varsa, özünüzü qoruyun. Zərərçəkəni yalnız həyatı üçün birbaşa təhlükə olduqda yerindən tərpədin.
-
Qanaxmanı dayandırın
Yara varsa, onu təmiz parça ilə örtüb kənarlarından sıxın. Sümüyün çıxdığı yerə birbaşa basmayın.
-
Ətrafı olduğu vəziyyətdə hərəkətsizləşdirin
Sınıq ətrafı düzəltməyə çalışmayın. Onu yumşaq əşyalarla dəstəkləyin; qolu yaylıqla bədənə yaxın asmaq, ayağı sağlam ayağa və ya yumşaq dayaqlara söykəmək olar. Şina qoyursanız, o, sınıq yerindən yuxarıdakı və aşağıdakı oynaqları əhatə etməlidir.
-
Soyuq qoyun
Parçaya bükülmüş soyuq kompres ağrını və şişkinliyi azaldır. Bunu sınığı əlavə tərpətmədən edin.
-
Qan dövranını izləyin
Barmaqların rəngini, istiliyini və həssaslığını yoxlayın, üzük və saatı şişkinlik başlamadan çıxarın.
-
103-ə zəng edin və ya həkimə çatdırın
Bud, çanaq, onurğa sınığı şübhəsində, açıq sınıqda və zərərçəkənin vəziyyəti pis olduqda 103-ə zəng edin. Zərərçəkəni isti saxlayın və müayinəyədək yemək-içməkdən çəkindirin.
Nə etmək olmaz
- Sınıq ətrafı düzəltməyə, «yerinə salmağa» çalışmayın
- Yaradan çıxan sümüyü içəri itələməyin
- Zərərçəkəni zədələnmiş ayaq üstündə yeriməyə məcbur etməyin
- Onurğa, çanaq və ya bud sınığı şübhəsində zərərçəkəni lazımsız yerə tərpətməyin
- Şinanı və ya sarğını sıx bağlamayın
Nə vaxt 103-ə zəng etməli
Dərhal 103-ə zəng edin, əgər:
- bud, çanaq, onurğa, kəllə və ya bir neçə sümüyün sınığından şübhə var;
- sınıq açıqdır, güclü qanaxma var;
- zədədən aşağıda ətraf soyuq, solğun, göyərmiş və ya keyimişdir;
- zərərçəkəndə solğunluq, soyuq tər, sürətli nəbz, zəiflik var — şok əlamətləri;
- zədə yüksəklikdən yıxılma və ya yol qəzası zamanı baş verib.
Uşaqlarda
Uşaq sümükləri daha elastikdir, ona görə sınıq bəzən yalnız ağrı, şişkinlik və ətrafı istifadə etməmək kimi özünü göstərir, deformasiya olmaya bilər. Uşaq zədədən sonra qolunu tərpətmirsə, axsayırsa və ya üzərinə yüklənmirsə — ona sınıq kimi kömək edin və həkimə göstərin. Böyümə zonasının zədələnməsi gələcəkdə ətrafın böyüməsinə təsir edə bilər, ona görə uşaqlarda sınıqlar mütləq travmatoloq tərəfindən izlənilməlidir.
Əl altındakı vasitələrlə hərəkətsizləşdirmə
- Qol və ya çiyin: üçbucaq yaylıq, şərf və ya köynəyin ətəyi ilə qolu dirsəkdə bükülü vəziyyətdə bədənə yaxın asın.
- Ön qol və ya əl biləyi: qatlanmış qəzet, jurnal və ya karton şina kimi istifadə oluna bilər, altına yumşaq parça qoyun.
- Ayaq: zədələnmiş ayağı sağlam ayaqla bir neçə yerdən sərbəst bağlamaq olar, aralarına yumşaq parça qoyun; düyünləri sağlam tərəfdə bağlayın.
- Hər halda: barmaqları açıq qoyun ki, rəngini və istiliyini izləyə biləsiniz.
Təcili yardım tez gələcəksə, ətrafı yumşaq əşyalarla dəstəkləyib gözləmək kifayətdir — mürəkkəb şinalar qoymağa ehtiyac yoxdur.
Tez-tez verilən suallar
Güclü ağrı, deformasiya, ətrafı istifadə edə bilməmək və sümük üzərində nöqtəvi ağrı sınığa şübhə yaradır. Dəqiq diaqnoz yalnız rentgen və ya digər müayinə ilə qoyulur, ona görə şübhə olduqda zədəni sınıq kimi qəbul edin.
Zərərçəkən huşundadırsa və udma çətinliyi yoxdursa, adi ağrıkəsicini təlimata uyğun qəbul edə bilər. Amma əməliyyat ehtimalı olan ağır zədələrdə yemək-içməkdən çəkinmək daha yaxşıdır — bunu təcili yardım dispetçerindən soruşun.
Simptomlar
Xəstəliklər
Bu mövzuda məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
