Qara dil insanın dilinin ona xas olmayan rəng alması, tam və ya qismən, ləkə şəklində çox tünd olması ilə xarakterizə olunan patoloji vəziyyətdir. Bu səhifədə qara dilin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Endokrinoloq İnfeksionist Qastroenteroloq Stomatoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Qara dil insanın dilinin ona xas olmayan rəng alması, tam və ya qismən, ləkə şəklində çox tünd olması ilə xarakterizə olunan patoloji vəziyyətdir. Bu əlamət ən çox yaşlı xəstələrdə rast gəlinir, lakin 30-50 yaş arası kişi və qadınlarda, gənclərdə, ən az isə uşaqlarda müşahidə oluna bilər. Dilin niyə tündləşdiyini, üzərində qara ləkənin niyə əmələ gəldiyini və bunun nə demək ola biləcəyini anlamaq üçün həkimə müraciət etmək və müayinədən keçmək lazımdır.
Növləri
Normal vəziyyətdə dilin rəngi solğun-çəhrayıdır. Onun səthi nəm, hamar, bərabər rənglidir, məməciklər aydın seçilir. Orta hissədə qida və içki qalıqlarından, selikli qişanın soyulmuş hüceyrə hissəciklərindən əmələ gələn ağartı görmək olar. O, saralımtıl, ağımtıl rəngdə ola bilər və ya başqa çalar ala bilər (bu, məhsulların tərkibindəki boyayıcı maddələrdən asılıdır). İyi olmur, nazik pərdəni xatırladır, asanlıqla təmizlənir, fizioloji sayılır.
Patoloji ağartı dilin səthində — ortasında, ucunda, kökündə — ayrıca yerləşən tünd nöqtələr, geniş qara və ya boz ləkələr, orqanın yanlarında və ya alt tərəfindəki tündləşmə şəklində görünə bilər. Belə törəmələr təmizlənmir, altında məməcikləri gizlədir. Qara ağartı bərabər olub səthi eyni intensivliklə örtə bilər və ya dalğavari görünə bilər. Bəzən yetkin kişi və qadınlarda dildə qara, xaotik yerləşən nöqtələr yaranır, ağartı isə çirkli-boz rəng alır. Adətən belə elementlər ağız boşluğunun selikli qişalarının göbələk zədələnməsi əlamətləri ilə birlikdə olur.
Səbəbləri
Dilin rənginin dəyişməsi təbii amillərin təsiri altında, məsələn, boyayıcı qida məhsullarının qəbulundan sonra baş verə bilər. Bunlara qaragilə və tut giləmeyvələri, qırmızı şərab, meyvə şirələri, saqqız və konfetlər, kakao, şokolad aiddir. Dildə tünd ağartının səbəbi çox miqdarda qəhvə və qatı çay, bəzi dərman preparatlarının, məsələn, enterosorbentlərin, antibiotiklərin və alkoqolun qəbulu ola bilər. Onlar ağız boşluğunda turşu-qələvi balansını pozur ki, bu da selikli qişanın rəngdəyişməsinə gətirib çıxarır.
Patoloji səbəblər daha çoxdur. Dildəki qara ağartı mədə-bağırsaq traktının xəstəliklərindən xəbər verə bilər, bunu meteorizm, ürəkyanması, ürəkbulanma, qəbizlik kimi əlavə əlamətlər göstərir. Həmçinin bəzən o, orqanizmin infeksion zədələnməsi barədə siqnal verir, xüsusilə intoksikasiya əlamətləri (yüksək temperatur, zəiflik, iştahasızlıq) olduqda.
Dilin ona xas olmayan tünd rəng alması aşağıdakı vəziyyətlərdə mümkündür:
- Həzm sisteminin patologiyaları (kolit, enterokolit, Kron xəstəliyi, pankreatit);
- Infeksion xəstəliklər (angina, KRVİ, faringit, xroniki tonzillit);
- Ağız və diş əti selikli qişalarının göbələk zədələnməsi;
- Kandidoz;
- Immunçatışmazlıq;
- Ağır dərəcəli dehidratasiya;
- Qaraciyər, böyrək, mədəaltı vəzin patologiyaları (hepatit, sirroz, xolesistit, xolestaz);
- Bəzi endokrin pozuntular (Addison xəstəliyi və ya böyrəküstü vəzi çatışmazlığı).
Bəzən dilin səthinin qaralması uzun sürən öskürək, boğazda qıcıqlanma və ağrı, bol bəlğəm ifrazı ilə müşayiət olunan tənəffüs sistemi xəstəlikləri ilə bağlı olur. Adətən sağalmadan sonra ağartı yox olur.
Dildə qara ağartının yaranmasının digər səbəbləri ola bilər:
- Ağır metallarla, kimyəvi maddələrlə zəhərlənmə;
- Sərt və uzunmüddətli pəhrizlərə riayət etmə;
- Ac qalma, kifayət qədər qidalanmama;
- Orqanizmdə vitamin və mineral çatışmazlığı;
- Qida əlavələrindən sui-istifadə;
- Tərkibində çoxlu konservant və boyayıcı maddə olan fastfud yeməklərinə, şirniyyat məmulatlarına, snekslərə həddindən artıq meyl;
- Karbohidratlı qidanın artırılmış qəbulu;
- Ağız boşluğunun qeyri-kafi gigiyenası.
Tüpürcəyin artmış özlülüyü, onun çatışmazlığı, ağızda quruluq, siqaret çəkmə dilin rənginin dəyişməsinə şərait yaradır.
Diaqnostika
Göstərişlərə və xəstədə olan əlamətlərə uyğun olaraq müxtəlif profilli mütəxəssislərin konsultasiyası təyin oluna bilər. Mürəkkəb klinik hallarda kompüter və maqnit-rezonans tomoqrafiyasından, bir sıra spesifik testlərdən və s. Istifadə edilməklə dərin diaqnostika aparılır.
İlkin müayinəyə aşağıdakılar daxildir:
- Xəstənin anamnezinin toplanması;
- Digər klinik əlamətlər, şikayətlər barədə sorğu;
- Fiziki və ağız boşluğu daxili müayinəsi;
- Bədən temperaturunun, arterial təzyiqin, saturasiyanın və digər göstəricilərin ölçülməsi;
- Laborator müayinələr kompleksi (ÜQA, ÜSA, ümumi və düz bilirubin, ağız boşluğu florasına mikrobioloji qazıntı və ya yaxma, koproqramma və s.);
- Daxili orqan və sistemlərin (qaraciyər, böyrəklər, mədə və s.) ultrasəs skrininqi.
Müalicə
Qara ağartının müstəqil xəstəlik deyil, yalnız əlamət olduğunu xatırlamaq vacibdir. Müalicə ilkin amilin aradan qaldırılmasından ibarət olmalıdır. Səbəb dərman qəbulu olubsa, təyin olunmuş terapiya sxemi nəzərdən keçirilməlidir. Ağartı qida məhsulları və ya içkilərin qəbulu səbəbindən yaranıbsa, qorxulu əlamətləri aradan qaldırmaq üçün bu ingredientləri rasiondan çıxarmaq kifayətdir.
Dilin qaralmasının səbəbindən asılı olaraq etiotrop müalicə aparılır. Müxtəlif təsirli dərman preparatları (antibiotiklər, göbələkəleyhinə vasitələr, hormonlar və s.) istifadə oluna bilər. Pasiyentlərə profilli mütəxəssisdə planlı müşahidə, ağız boşluğunun gündəlik antiseptik məhlullarla işlənməsi, pəhrizə riayət olunması göstərişdir. Alkoqollu içkilərin qəbulundan tamamilə imtina etmək, mümkün qədər az siqaret çəkmək lazımdır. Dilə xarakterik çalar verən buynuzlaşmış hüceyrələrin soyulması üçün keratolitik təsirə malik preparatların applikasiyaları təyin oluna bilər.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Dilin səthində tünd ağartı yarandıqda pasiyentin orqanizmini təhdid edən nəticələr vəziyyətin səbəbindən asılıdır. Mədə-bağırsaq traktının patologiyaları bağırsaq divarlarının zədələnməsinə və sonradan peritonitin, sepsisin inkişafına gətirib çıxara bilər. İnfeksion xarakterli xəstəliklər xroniki formaya keçə, müşayiət edən dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Endokrin pozuntular və hipovitaminoz metabolik proseslərin davamlı pozulmasına səbəb ola bilər. Elektrolit balansının pozulması ilə bağlı vəziyyətlər hipovolemik şoka, həyat üçün təhlükəli aritmiyalara, nevroloji sindromlara səbəb olur. Buna görə dilin qeyri-xarakterik rəngi yarandıqda, xüsusilə digər patoloji əlamətlərlə birlikdə olduqda, mütəxəssisə müraciəti gecikdirməmək çox vacibdir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Qara dilin diaqnostikası və sonrakı müalicəni aparacaq həkimin ixtisası müşayiət edən əlamətlərdən və patologiyanın mümkün səbəblərindən asılıdır. Əvvəlcə terapevtə və ya qastroenteroloqa müraciət etmək daha yaxşıdır.
Yadda saxla!
Pasiyent son vaxtlar qaragilə yeməyibsə, dərman preparatı qəbul etməyibsə və ya digər fizioloji amilləri istisna etmək mümkündürsə, dilin niyə qaraldığını yalnız mütəxəssis müəyyən edə bilər. Səbəblər zərərsiz amillərdə, məsələn, qidalanmanın kəskin dəyişməsindən sonra ağız boşluğunun turşu-qələvi balansının dəyişməsində gizlənə bilər. Digər tərəfdən, bəzən səbəb daxili sistemlərin dərhal diaqnostika və müvafiq müalicə tələb edən ağır zədələnmələrində olur.
Pasiyent selikli qişaların rəngdəyişməsindən şikayət etdikdə tez-tez “qara tüklü dil” adlanan hadisə aşkarlanır. Bu, orqanın səthinin çirkli-boz, qaramtıl ağartı ilə örtüldüyü, dad məməciklərinin böyüdüyü xoşxassəli vəziyyətdir ki, bu da dilə xarakterik “tüklü” görünüş verir. Vəziyyət həm uşaqlarda, həm də yetkin insanlarda rast gəlinir, bakteriya və göbələklərin həyat fəaliyyəti ilə bağlıdır, yanma, qaşınma hissi, ağızda yad cisim hissi, dad hissiyyatının pozulması ilə müşayiət oluna bilər. Ağız boşluğunun peşəkar gigiyenik təmizlənməsini və sonrakı müşahidəni tələb edir.
Suallar və cavablar
Pasiyent boyayıcı qida məhsulları, içkilər və dərman vasitələri qəbul etmədiyini bildirirsə, belə ağartı çox vaxt ağız boşluğunda xüsusi xromogen göbələyin yayılmasından xəbər verir. Adətən o, təkcə selikli toxumaları (dil, diş əti) deyil, dişləri də əhatə edir. Diş həkiminə müraciət etmək, gələcəkdə ağız boşluğunun gigiyenasına ciddi riayət etmək və dişlərin vəziyyətini izləmək lazımdır.
Bəli, soda çox miqdarda qəbul edildikdə. Bu, turşu-qələvi balansının pozulmasına, asidozun (turşuluğun artmasının) yaranmasına səbəb ola bilər.
