Pankreonekroz ağır kəskin pankreatit zamanı mədəaltı vəzi və ətraf toxumaların nekrozudur. İnfeksiyalaşmış nekroz və orqan çatışmazlığı yüksək risk daşıyır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Nekrotik pankreatit
Xəstəlik haqqında
Mədəaltı vəzinin pankreonekrozu kəskin pankreatitin hallarının dörddə birində inkişaf edən ən ağır ağırlaşmasıdır. Adətən əmək qabiliyyətli yaşda olan xəstələr bu xəstəlikdən əziyyət çəkir.
Səbəbləri
Pankreonekrozun və hətta kəskin pankreatitin ağırlaşmamış formalarının yaranmasının əsas səbəbi qidalanmada ciddi pozuntular və çoxlu miqdarda alkoqol qəbuludur. Üstəlik, mədəaltı vəzin toxumalarının destruksiyası mütəmadi olaraq spirtli içkilərdən sui-istifadə edən alkoqolik xəstədə deyil, epizodik olaraq bir dəfə, xüsusilə bol qida qəbulu fonunda «həddindən artıq içən» xəstədə yaranır.
Təsnifat
Patogenezin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq pankreonekrozun klinik təcrübədə tətbiq olunan təsnifatına görə patologiyanın üç tipi (növü) ayırd edilir:
- Hemorragik pankreonekroz. Qan damarlarının divarını dağıdan elastaza fermentinin həddindən artıq fəallığı zamanı yaranır. Zədələnmiş toxumalarda mikrosirkulyasiya pozğunluqları inkişaf edir, damarlar spazma uğrayır, bu da parenximanın sürətli ödeminə səbəb olur. Müəyyən müddət sonra (bir neçə saatdan bir neçə günə qədər) zədələnmiş damarların divarının parezi inkişaf edir, onlar genişlənir, qan axını onlarda xeyli yavaşıyır. Bu proseslərin nəticəsində tromb əmələ gəlmə, toxuma işemiyası və nekroz riski artır. Xəstəliyin ilkin mərhələlərində elastaza yalnız mədəaltı vəzinin damarlarını zədələyir, sonralar isə digər daxili orqanların damarlarını da. Pankreonekrozun klinik cəhətdən inkişaf etmiş mərhələsində vəzinin parenximasının qanla hopması, digər orqanlarda çoxsaylı qansızmalar, qarın boşluğunda qanlı xarakterli patoloji maye (ekssudat) aşkarlanır.
- Yağ pankreonekrozu. Lipaza fermentinin həddindən artıq fəallığı zamanı yaranır. Pankreasın yağ hüceyrələrinin dağılması, sonra isə onların nekroz ocaqlarının formalaşması ilə, sonralar isə piy pərdəsinin (salnikin), qarın pərdəsinin, bağırsaq mezenteriyasının, daxili orqanların zədələnməsi ilə xarakterizə olunur. Onun nəticəsi tez-tez kimyəvi peritonit və daxili orqanların çatışmazlığı olur.
- Pankreonekrozun qarışıq forması. Lipaza və elastazanın fəallıq səviyyəsi təxminən eyni olduqda yaranır. Mədəaltı vəzinin yağ toxuması və damarları eyni dərəcədə dağılır. Adətən ağır keçir, tez-tez ölümlə nəticələnir.
Klinik mənzərə
Xəstəlik həmişə kəskin pankreatit zəminində, onun klinik forması üçün xarakterik təzahürlərlə inkişaf edir. Həmişə kəskin başlayır, demək olar ki, bütün hallarda – bol qida qəbulu və ya çoxlu miqdarda alkoqol istifadəsi ilə müşayiət olunan ziyafətdən sonra. Pankreonekrozun aparıcı simptomu sol çiynə, qarnın sol tərəfinə, belə yayılan, xəstə üçün əzabverici, gürzəşəkilli intensiv ağrıdır. Sinir uclarının ölənə qədər nekroz nə qədər ifadəli olarsa, ağrı sindromu bir o qədər ağır olur, lakin onların nekrozu zamanı ağrı tədricən azalır.
Mədəaltı vəzinin pankreonekrozu üçün xarakterik olan ikinci əlamət – xəstəyə rahatlıq gətirməyən və qidadan asılı olmayaraq yaranan çox tez-tez qusmadır. Qusuntu kütləsində qan, öd laxtaları olur.
Qusma xəstənin orqanizminin tez susuzlaşmasına səbəb olur, bu da ifraz olunan sidiyin həcminin azalması, selikli qişaların və dərinin quruluğu ilə təzahür edir.
Digər təzahürlər:
- bağırsaqda köp, qazların gecikməsi;
- nəcisin olmaması;
- bədən temperaturunun febril (38-39°C) göstəricilərə qədər yüksəlməsi;
- həyəcanlanma, şüurun dumanlanması, xəstənin öz şəxsiyyəti, məkan və zamanda oriyentasiyasının pozulması (beynin zədələnməsi zamanı);
- prosesin başlanğıcından 5-6 gün sonra – epiqastrium və sol qabırğaaltı nahiyədə vizual olaraq nəzərə çarpan şişəbənzər törəmənin (sıx, iltihablı vəzinin) meydana çıxması, onun üzərindəki dərinin artmış həssaslığı.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Pankreonekrozu olan xəstələrin vəziyyəti adətən ağır və ya son dərəcə ağır olur, buna görə diaqnostika birbaşa reanimasiya və intensiv terapiya şöbəsində və ya cərrahiyyə şöbəsində aparılır. Onu cərrah, qastroenteroloq (terapevt) və reanimatoloq həkimlər həyata keçirir.
Diaqnozun əsasını xəstənin belin sol yarısına, qarına, kürəyə yayılan intensiv gürzəşəkilli ağrı, çoxsaylı basılmaz qusma ilə birgə şikayətləri, həmçinin anamnez məlumatları – şikayətlərin meydana çıxmasının bol ziyafət və spirtli içkilərin fəal istifadəsi ilə əlaqəsi təşkil edir. Müayinə zamanı xəstənin dərisinin və selikli qişalarının solğunluğu, torpaqvari çaları, quruluğu, ağ ərplə örtülmüş quru dili, qarında köp və onun yanlarında göyümtül ləkələr aşkarlanacaq. Palpasiya zamanı həkim mədəaltı vəzi nahiyəsində ağrılılığı aşkar edəcək. Tez-tez səthi tənəffüs və nəbz, aşağı arterial təzyiq ifadəli ümumi intoksikasiyaya işarə edəcək. Diaqnozu təsdiqləməyə əlavə diaqnostika üsulları kömək edəcək, onların arasında:
- qan və sidikdə pankreas fermentlərinin (amilaza, lipaza, elastaza) təyini (prosesin dinamikasına nəzarət üçün dəfələrlə);
- mədəaltı vəzinin və qarın boşluğunun digər orqanlarının USM-i;
- qarın boşluğu orqanlarının icmal rentgenoqrafiyası;
- retroqrad xolangiopankreatoqrafiya;
- mədəaltı vəzinin maqnit-rezonans və ya kompüter tomoqrafiyası;
- ağır, şübhəli klinik vəziyyətlərdə – diaqnostik laparoskopiya.
Müalicə
Adətən mədəaltı vəzinin pankreonekrozu olan xəstə reanimasiya və intensiv terapiya şöbəsində, bəzən isə cərrahiyyədə müalicə alır. Ambulator müalicə mümkün deyil və yolverilməzdir.
İlk növbədə terapevtik tədbirlər aşağıdakılara yönəlmişdir:
- zədələnmiş vəzinin tam sükunəti (yataq rejimi, infuziya yolu ilə qidalanma, mədənin sərin temperaturlu məhlullarla yuyulması);
- ağrının kəsilməsi (narkotik olmayan, onların kifayət qədər effektiv olmadığı halda – narkotik analgetiklərin, spazmolitiklərin, sidikqovucu vasitələrin tətbiqi, novokain blokadalarının aparılması, bəzən – operativ yolla (iltihablı vəzinin kapsulasının kəsilməsi ilə));
- qandan toksinlərin çıxarılmasına kömək edən böyük həcmli məhlulların venadaxili infuziyası yolu ilə orqanizmin intoksikasiyasının azaldılması;
- infeksiyaya qarşı mübarizə (xəstəyə geniş spektrli antibiotiklər təyin edilir);
- digər daxili orqanların vəziyyətinin korreksiyası.
Xəstənin vəziyyəti sabitləşdikdə (konservativ müalicənin başlanmasından 5 sutkadan tez olmayaraq) əməliyyat aparılır. Onun həcmi, bir qayda olaraq, ölmüş toxumaların kəsilib çıxarılmasından (nekrektomiya) və vəzinin hüceyrələri tərəfindən istehsal olunan fermentlərin ondan axınının normallaşdırılmasından ibarətdir.
Həmçinin pankreonekrozun ağırlaşmalarının operativ korreksiyası aparılır – mədə-bağırsaq qanaxmasının dayandırılması, daxili orqanların nekrozlaşmış toxumalarının çıxarılması, irinli-iltihabi ocaqların açılması və s.
Reabilitasiya
Pankreonekroz əlverişli proqnoz zamanı belə xəstənin vəziyyətinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edən, orqanizmini zəiflədən təhlükəli xəstəlikdir.
Müəyyən müddət ərzində (klinik vəziyyətdən asılı olaraq iki-dörd həftə və daha çox) xəstə stasionarda qalır, əvvəlcə – reanimasiyada, sonra – cərrahiyyədə, daha sonra isə – mümkün olaraq terapevtik şöbədə müalicənin tamamlanması. Tibb işçiləri onun vəziyyətini diqqətlə izləyir, müayinələr aparır, analizlər götürürlər. Paralel olaraq xəstə daxili orqanlarının işini normallaşdırmağa kömək edən infuzion terapiya və daxilə qəbul üçün preparatlar alır. Müsbət dinamika olduqda həkim rasionu tədricən genişləndirməyə, menyuya yeni məhsullar əlavə etməyə icazə verir.
Stasionardan çıxdıqdan sonra xəstə terapevt və ya qastroenteroloqun dispanser müşahidəsinə ehtiyac duyur – həkimin tövsiyə etdiyi müddətlərlə nəzarət müayinələrinə gəlir, müayinələrdən keçir, mütəxəssisin təyin etdiyi dəstəkləyici müalicəni alır.
Profilaktika
Pankreonekrozun spesifik profilaktikası yoxdur. Sağlam qidalanma qaydalarına riayət etmək, həddindən artıq yeməkdən imtina etmək, ziyafətlər zamanı özünə və yeyilən qida miqdarına nəzarət etmək, alkoqol istifadəsindən imtina etmək və ya heç olmasa içilən spirtli içkilərin miqdarına nəzarət etmək, bir gecədə onların həddindən artıq istifadəsinə yol verməmək kəskin pankreatitin və onun ağırlaşmış variantının inkişaf ehtimalını azaltmağa kömək edəcək.
Pankreonekrozun ağırlaşmalarının profilaktikası diaqnozun dəqiqləşdirilməsi və adekvat terapiyaya vaxtında başlanması üçün əlamətlərin ilk simptomları yarandıqda həkimə müraciət etməkdir.
Yadda saxla!
Pankreonekroz sürətlə inkişaf edir – onun simptomları bir neçə saat ərzində artır və intensivləşir. Lakin buna baxmayaraq, çox vaxt alkoqol sərxoşluğu vəziyyətində olan xəstələr tibbi yardıma müraciət etməyə tələsmir, öz vəziyyətlərinə dözür və vaxtı əldən verirlər. Onlar artıq destruktiv prosesin mərhələsində, bir sıra hallarda isə pankreonekrozun ağırlaşmaları ilə xəstəxanaya daxil olurlar. Onların arasında ən geniş yayılmışları toksik kardit, hepatit, nefrit, peritonit, mədə-bağırsaq traktının xoraları, mədəaltı vəzinin kistası və ya absesi, mədə-bağırsaq qanaxmaları, mezenterial venaların trombozudur. Bu vəziyyətlərdən hər hansı biri xəstənin sağalma proqnozunu əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdirir, ölüm ehtimalını artırır. Kəskin pankreatit və pankreonekrozun ilk simptomları yarandıqda tibbi yardıma müraciət etmək müalicəyə vaxtında başlamağa və proqnozu pisləşdirən vəziyyətlərin inkişafından qaçmağa imkan verəcək, tam sağalma şansı verəcək.
Mövzu üzrə məqalələr
Ambulator cərrahiyyə
Hamı hələ bilmir ki, əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Qadınlarda appendisit: yerləşməsi, səbəbləri, əlamətləri, necə və harada ağrıyır
Qadınlarda appendisit — qarnın sağ aşağı hissəsindəki kiçik bağırsaq çıxıntısı olan appendiksin iltihabıdır. Appendiks mühüm funksiyalar yerinə yetirməsə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
