Öd kisəsi xərçəngi öd kisəsinin toxumalarından inkişaf edən bədxassəli şişdir və ən çox adenokarsinoma tipində olur. Erkən mərhələdə simptomsuz qala bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Xolesistokarsinoma
- öd kisəsi karsinoması
Xəstəlik haqqında
Öd kisəsi xərçəngi həzm sisteminin bədxassəli şişləri arasında nisbətən nadir rast gəlinir, lakin öd yollarının ən çox rast gəlinən bədxassəli şişidir. Ondan əsasən yaşlı və qoca yaşlı qadınlar əziyyət çəkir. Bu patologiyanın təxminən 90%-i adenokarsinomadır; adenoskvamoz və yastıhüceyrəli xərçəng birlikdə halların bir neçə faizində, xırdahüceyrəli xərçəng isə tək-tək hallarda təsdiqlənir.
İlkin bədxassəli transformasiyaya öd kisəsinin dibi və ya boynunun selikli qişasının hüceyrələri məruz qalır. Proqressivləşərək, patoloji proses öd yollarına, qaraciyərə, bilavasitə yaxınlıqda yerləşən daxili orqanlara – mədəyə, onikibarmaq və ya yoğun bağırsağa yayılır. Xərçəng metastazlaşmağa meyillidir – törəmə şişlər qaraciyərdə, limfa düyünlərində, qarınpərdədə, plevrada, yumurtalıqlarda aşkarlanır.
Səbəbləri
Öd kisəsi xərçənginin yaranmasının aparıcı səbəbi bu orqanda uzun müddət mövcud olan, daşsız və ya konkrement əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunan xroniki iltihabi prosesdir. Bu zaman əvvəllər dəyişməmiş hüceyrələrin bədxassəli çevrilməsi mexanizmində aparıcı amil kimi kisənin boşluğunda hərəkət edən daşların selikli qişanı daimi travmatizasiya etməsi qəbul edilir.
Onkopatologiyanın inkişaf riskini aşağıdakı amillər artırır:
- öd kisəsinin kista və polipləri;
- salmonellyoz;
- Helicobacter pylori bakteriyası;
- qızardılmış, yağlı, ədviyyatlı, kəskin qidadan sui-istifadə;
- siqaretçəkmə, alkoqoldan sui-istifadə;
- normadan artıq bədən çəkisi;
- orqanizmə kanserogen kimyəvi maddələrin təsiri.
Təsnifat
Histoloji cəhətdən öd kisəsi xərçənginin əsas növü adenokarsinomadır; yastıhüceyrəli və adenoskvamoz xərçəng daha nadir rast gəlinir.
TNM sisteminə əsaslanan müasir klinik təsnifat şişin ölçülərinin, onun limfa düyünlərini zədələmə dərəcəsinin və metastazların olub-olmamasının qiymətləndirilməsini nəzərdə tutur. Bu məlumatlar əsasında öd kisəsi xərçənginin 5 mərhələsi ayırd edilir:
- 0, yəni başlanğıc mərhələ – «yerində xərçəng»; simptomsuz gedir, yalnız orqanın selikli qişası nahiyəsində yerləşir, başqa patologiya ilə əlaqədar müayinə zamanı təsadüfən aşkarlanır;
- I – şiş selikli qişanın xüsusi qatına və ya divarın əzələ qatına keçib;
- II – bədxassəli hüceyrələr əzələ qatından kənara, əzələətrafı birləşdirici toxumaya yayılır, lakin seroz qişanı keçmir və qaraciyərə keçmir;
- III – şiş regional limfa düyünlərində və ya kisədən kənarda digər orqan və toxumalarda müəyyən edilir;
- IV – yenitörəmə ocaqları uzaqda yerləşən toxuma və orqanlarda müəyyən edilir.
Mərhələlər
Öd kisəsi xərçənginin mərhələsi TNM sistemi üzrə müəyyən edilir. Burada şişin kisə divarına nüfuz dərinliyi, qaraciyərə və qonşu orqanlara keçidi, limfa düyünləri və uzaq metastazlar nəzərə alınır.
- 0 mərhələ — in situ xərçəng: dəyişikliklər yalnız selikli qişanın səthindədir.
- I mərhələ — şiş selikli qişanın altındakı qata və ya əzələ qatına keçib, limfa düyünləri zədələnməyib.
- II mərhələ — şiş əzələ qatından keçərək ətrafdakı birləşdirici toxumaya çatıb, lakin seroz qişadan və qaraciyərə keçməyib.
- III mərhələ — şiş seroz qişaya, qaraciyərə və ya bir qonşu orqana (mədə, onikibarmaq bağırsaq, yoğun bağırsaq) keçib (IIIA), yaxud bir neçə regionar limfa düyünü zədələnib (IIIB).
- IV mərhələ — şiş qapı venasına, qaraciyər arteriyasına və ya bir neçə qonşu orqana keçib (IVA), çoxsaylı limfa düyünləri zədələnib və ya uzaq metastazlar var (IVB).
Xərçəng öd kisəsi çıxarıldıqdan sonra aşkar edilibsə, mərhələ təkrar əməliyyatın — qaraciyərin bir hissəsinin və limfa düyünlərinin çıxarılmasının — zəruriliyini müəyyən edir. Mərhələni həkim USM, KT, MRT və histoloji tədqiqat nəticələrinə əsasən müəyyən edir; o, müalicə üsulunun seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Əvvəlcə qadınlarda və ya kişilərdə öd kisəsi xərçəngi heç bir simptomla özünü büruzə vermir – xəstə bu qədər ciddi patologiyaya tutulduğundan belə şübhələnmir. Şişin erkən mərhələsi öd daşı xəstəliyi ilə əlaqədar çıxarılmış orqanın toxumasının histoloji tədqiqi zamanı təsadüfən aşkarlana bilər.
Bədxassəli proses proqressivləşdikcə, şiş böyüdükcə və yayıldıqca xəstədə öd kisəsi xərçənginin ilk, lakin qeyri-spesifik simptom və əlamətləri meydana çıxır:
- ümumi zəiflik, əhvalın pozulması, tez yorulma;
- iştahanın azalması;
- sağ qabırğaaltı nahiyədə və qarnın yuxarı mərkəzi hissəsində küt, sızıltılı ağrı;
- izahı olmayan çəki itkisi;
- infeksiya və ya digər səbəblərlə əlaqəli olmayan uzunmüddətli subfebrilitet (bədən temperaturunun 37,0-37,7°C-yə qədər yüksəlməsi).
Şiş öd yollarının lümenini örtəcək qədər ölçüyə çatarsa, xəstədə mexaniki sarılıq inkişaf edir – dəri və selikli qişalar sarımtıl rəng alır, dəri qaşınması meydana çıxır, sidik tündləşir, nəcis isə ağ və ya rəngsiz olur.
Bəzən bədxassəli proses ildırım sürətlə yaranır və artır – xəstədə ifadəli ümumi intoksikasiya müəyyən edilir, sepsis inkişaf edir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostik prosesin ilkin mərhələsi aşağıdakıları əhatə edir:
- şikayətlərin toplanması;
- anamnezin toplanması;
- obyektiv müayinə (həkim xəstənin tükənməsini, qaraciyərin, öd kisəsinin, dalağın, limfa düyünlərinin böyüməsini, qarın boşluğunda sıxlaşmanı aşkar edə bilər).
Bu məlumatlar mütəxəssisə hepatobiliar sistem orqanlarının onkopatologiyasından şübhələnməyə imkan verəcək. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün xəstəyə əlavə müayinə təyin ediləcək, o cümlədən:
- klinik qan analizi;
- qanın biokimyəvi tədqiqi (qaraciyər fermentlərinin, bilirubinin səviyyəsi);
- qanda öd kisəsi xərçənginin markeri – antigen 19-9-un təyini;
- qarın boşluğu orqanlarının USM-i (şişi, onun lokalizasiyasını, digər toxuma və orqanlara yayılmasını aşkar etməyə imkan verəcək);
- transkutan transhepatik xolangioqrafiya;
- xolesistoqrafiya;
- retroqrad xolangiopankreatoqrafiya;
- xolessintiqrafiya;
- kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası;
- yenitörəmənin hədəfli transkutan biopsiyası və tədqiq olunan materialın hüceyrə tərkibinin sonrakı araşdırılması.
Müalicə
Öd kisəsi xərçənginin müalicə taktikasını onkoloq həkim hər bir xəstə üçün mərhələdən və klinik vəziyyətinin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq fərdi qaydada müəyyən edir. Xəstəyə tövsiyə oluna bilər:
- radikal cərrahi müalicə (zədələnmiş orqanın, mümkündür ki, öd yolları ilə birlikdə, qaraciyərin sağ payının rezeksiyası ilə çıxarılması, ağır hallarda isə mədəaltı vəzin və onikibarmaq bağırsağın da çıxarılması);
- şüa terapiyası;
- kimyaterapiya.
Müalicə əsasən kompleksdir – bir deyil, yuxarıda sadalanan metodların kombinasiyasını əhatə edir (məsələn, öd kisəsinin rezeksiyasından sonra şüa terapiyası).
Reabilitasiya
Xərçəng zamanı əməliyyatlar həmişə mürəkkəb olur, bundan başqa, xəstəliyin özü də xəstəni xeyli zəiflədir. Buna görə də xəstə cərrahi müdaxilədən sonra uzun müddət stasionarda qalır, onu ağırlaşmaların inkişafı və toxumaların sağalma proseslərinə nəzarət məqsədilə həkim mütəmadi olaraq müayinə edir, prosesin simptomatikasından asılı olaraq təyin edilmiş medikamentoz müalicəni korrektə edir. Şöbədən çıxdıqdan sonra xəstəyə, bir qayda olaraq, şüa və ya kimyaterapiya təyin edilir. Ona kifayət qədər zülal, vitamin və mikroelement qəbul edərək tam qidalanmaq, daha çox istirahət etmək, həddindən artıq yorulmanı istisna etmək lazımdır.
Profilaktika
O, öd kisəsi xərçənginin inkişafına səbəb olan amillərin orqanizmə təsirinin minimuma endirilməsindən ibarətdir. Bunlara aiddir:
- siqaretdən və alkoqol qəbulundan imtina;
- xroniki daşsız və kalkulyoz xolesistitin vaxtında müalicəsi;
- sağlam qidalanma prinsiplərinə riayət etmək;
- artıq bədən çəkisi olduqda – arıqlamaq;
- kifayət qədər hərəki fəallıq.
Yadda saxla!
Təəssüf ki, öd kisəsi xərçənginin hallarının 2/3-dən çoxu artıq radikal müalicəyə tabe olmayan gec mərhələlərdə diaqnostikləşdirilir. Bu, xəstəliyin uzun müddət heç bir simptom göstərmədən getməsi, xolesistitdən əziyyət çəkən xəstələrin isə keyfiyyətli dispanser müşahidə almaması ilə əlaqədardır – onlar həkim tərəfindən müayinə olunmur, vəziyyətlərini qiymətləndirmək üçün zəruri müayinələrdən keçmirlər. Bu müddətdə xəstəlik isə proqressivləşərək tədricən xəstənin ümumi vəziyyətini daha da pisləşdirir, lakin simptomatikanın qeyri-spesifikliyi ilə əlaqədar xəstə onu mümkün onkopatologiya ilə əlaqələndirmir və həkimə müraciət etmir.
Tez-tez proses yalnız ağırlaşmalar mərhələsində – mexaniki sarılıq, xolangit, öd kisəsinin empiyeması, qaraciyər çatışmazlığı inkişaf etdikdə diaqnostikləşdirilir. Şiş artıq yaxınlıqdakı toxumalara sirayət edir, limfa düyünlərinə yayılır və uzaqda yerləşən orqanlara metastaz verir. Bu mərhələdə müalicə səmərəsiz olur, xəstəyə yalnız paliativ (dəstəkləyici) terapiya təyin edilir.
Onkopatologiyanın əsasında dura biləcək xəstəliklərin vaxtında müalicəsi, mütəmadi profilaktik müayinələrdən keçmək və orqanizmdə narahatlığın ilk əlamətləri meydana çıxdıqda mütəxəssisə müraciət etmək öd kisəsi xərçənginin inkişafına şərait yaradan amilləri vaxtında aşkar etməyə və onun həyat üçün təhlükəli nəticələrinin inkişafının qarşısını almağa kömək edəcək.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin ağırlığı və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Süd vəzi onkomarkerləri: niyə “xərçəng yoxlaması” sayılmır?
CA 15-3 və CEA kimi qan göstəriciləri sağlam qadınlarda adi süd vəzi skrininqinin əvəzi deyil. Müalicə biomarkerləri və…
İstiqamət: Mammologiya / Onkologiya
Effektiv kombinasiya: cərrahiyyə + hipertermokimyaterapiya
Klinikanın onkocərrah həkimləri cərrahi üsulların qarındaxili hipertermokimyaterapiya ( Xaypek (HIPEC) ) ilə birləşdirilməsindən istifadə edərək pasiyentlərin həyatını xilas…
İstiqamət: Onkocərrahiyyə
Xroniki hepatitin müalicəsi
Xroniki hepatitlər – keçirilmiş virus hepatitindən, bəzi medikamentlərin qəbulundan sonra, spirtli içkilərdən sui-istifadə zamanı inkişaf edən və iltihabi…
İstiqamət: Hepatologiya
Hepatitlər – qaraciyərin iltihabi xəstəlikləri
Hər il hepatologiya sahəsində qaraciyər xəstəliklərini daha effektiv diaqnostika etməyə və müalicə etməyə imkan verən kəşflər olunur. Xəstəliyin…
İstiqamət: Hepatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
