Sidik sindromu – sidik analizində aşkar edilən normadan kənarlaşmalardır. Bu səhifədə sidik sindromunun səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Ginekoloq Nefroloq Onkoloq Terapevt Uroloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Sidik sindromu – sidik analizində aşkar edilən normadan kənarlaşmalardır. Bu vəziyyət yalnız laborator əlamətlərlə özünü göstərə bilər və ya urologiya (nefrologiya) sahəsinə aid xəstəliyin klinik əlamətləri ilə birlikdə rast gəlinə bilər. Sidik sindromu sidik-ifrazat sistemi xəstəliklərinin ən çox rast gəlinən əlamətidir. Bu vəziyyətin əsas təzahürlərinə aiddir: proteinuriya – birdəfəlik və ya gündəlik sidik nümunəsində zülalın miqdarının artması; leykosituriya – leykositlərin miqdarının artıq olması; hematuriya – eritrositlərin artıqlığı. Sidik sindromunun birbaşa əlamətləri, bir qayda olaraq, olmur. Klinik təzahürlər çox vaxt əsas xəstəliyin xarakterindən asılıdır. Müalicə də ilkin xəstəliyə görə müəyyən edilir. Bəzi hallarda konservativ müalicə, digərlərində isə cərrahi müdaxilə tələb olunur.
Növləri
«Sidik sindromu» anlayışı ayrılıqda və ya bir-biri ilə birləşərək müşahidə olunan 4 pozğunluq növünü əhatə edir:
- Proteinuriya – zülal səviyyəsinin yüksəlməsi;
- Hematuriya – qan izlərinin olması;
- Leykosituriya – leykositlərin göstəricisinin yüksəlməsi;
- Silindruriya – böyrək kanalcıqlarının lümenində silindrlərin əmələ gəlməsi.
Klinik əhəmiyyətli əlamətlər dəyişikliyin ağırlıq dərəcəsi və sidik tərkibində aşkarlanan komponentlərin dəqiq xarakteristikalarıdır. Bu cür xüsusiyyətlər səbəbi dəqiq müəyyən etməyə və diaqnoz qoymağa imkan verir.
Səbəbləri
Analiz nəticələrindəki dəyişikliklər fizioloji xarakter daşıya bilər. Məsələn, böyrək süzülməsi zamanı normalda qan dövranında qalan zülal, insan həddindən artıq protein qəbul edibsə və ya intensiv məşq edibsə, sidiyə keçə bilər. Buna görə bir dəfə aşkarlanan dəyişiklikdə həkim bütün hazırlıq qaydalarına riayət etməklə analizin təkrar verilməsini tövsiyə edir.
Sidik sindromunun əlamətləri təkrar aşkarlanarsa, bu, müxtəlif patologiyalardan xəbər verə bilər.
- Sidik ifrazı sistemində iltihabi proseslər – kəskin və xroniki pielonefrit, sistit, uretrit. Qan analizlərində əsas markerlər leykosit və eritrositlərin səviyyəsinin yüksəlməsidir.
- Böyrək toxumasının zədələnməsi. Qlomerul (yumaqcıqlar) toxumalarının strukturunun dəyişməsi, sağlam toxumaların çapıq toxuması ilə əvəz olunması adətən qlomerulonefritdə baş verir, lakin şəkərli diabet ağırlaşmalarında və lipoid nefrozda da rast gəlinir.
- Nefronlar arasındakı toxumaların patologiyaları. İnterstisiumun zədələnməsi interstisial nefritdə və pielonefritdə rast gəlinir, bunlar sidikdə çoxlu leykositlə özünü göstərir.
- Böyrək kanalcıqlarının xəstəlikləri. Nevropatiyaları, nekrotik prosesləri, həmçinin MakKyun-Olbrayt-Braytsev və Fankoni sindromlarını müşayiət edir. Analizlərdə silindrlər – böyrək kanalcıqlarında bərkiyən və buna görə xarakterik silindrik forma alan zülal törəmələri – aşkarlanır.
- Konkrementlərin əmələ gəlməsi. Sidikdə qum və daş əmələ gəlməsi eritrosit və leykositlərin yüksək miqdarı ilə aşkarlana bilər, çünki konkrementlər selikli qişanı zədələyərək iltihaba səbəb olur.
Sidik sindromu bəzi preparatların, o cümlədən antibiotiklərin və bioloji fəal qida əlavələrinin qəbulu, həmçinin qeyri-kafi su istehlakı zamanı da inkişaf edir.
Diaqnostika
Sidik sindromunun diaqnostikasında əsas üsul ümumi sidik analizidir. Bu, demək olar ki, bütün narahatlıq əlamətlərində təyin edilən skrininq müayinə üsuludur. Analiz zamanı aşağıdakı göstəricilər qiymətləndirilir:
- Şəffaflıq dərəcəsi;
- Turşuluq səviyyəsi;
- Nisbi sıxlıq;
- Zülalın və digər maddələrin (qlükoza, urobilin və s.) miqdarı;
- Eritrositlərin, leykositlərin, silindrlərin sayının hesablanması, habelə epitel hüceyrələrinin və bakteriyaların (əgər varsa) aşkar edilməsi ilə sidik çöküntüsünün vəziyyəti.
Ümumi sidik analizində sidik sindromuna xas əlamətlər aşkar edildikdə, həkimin qarşısında vacib vəzifə durur – patoloji prosesin mənbəyinin harada olduğunu müəyyən etmək (böyrəklərdə, yoxsa sidik sisteminin digər hissələrində). Bunun üçün aşağıdakı üsulları əhatə edə bilən kompleks klinik-laborator və instrumental müayinə aparılır:
- Ümumi klinik qan analizi;
- Biokimyəvi qan analizi;
- Gündəlik proteinuriya (24 saat ərzində sidikdə zülalın miqdarının hesablanması);
- Neçiporenko üsulu ilə sidik analizi;
- Revmatik sınaqlar;
- Böyrəklərin və sidik kisəsinin ultrasəs müayinəsi (USM);
- Ekskretor uroqrafiya – venadaxili kontrast maddə verildikdən sonra bir sıra rentgen şəkillərinin çəkilməsi;
- Kompüter tomoqrafiyası və maqnit-rezonans tomoqrafiyası (mürəkkəb klinik hallarda aparılır).
Böyrək amiloidozundan şübhələnildikdə sonradan biomaterialın morfoloji tədqiqi ilə birlikdə biopsiya tələb oluna bilər. Bu, amiloid nefropatiyasının növünü müəyyən etməyə imkan verir ki, bu da düzgün dərman terapiyasının seçilməsi üçün vacibdir.
Müalicə
Sidik sindromunun müalicəsinin xarakteri birbaşa fon patologiyadan asılıdır. Başqa sözlə, həkim «pis» sidik analizini deyil, belə nəticələrə səbəb olan xəstəliyi müalicə edir. Bəzi hallarda konservativ terapiya, digər hallarda isə cərrahi müdaxilə tələb olunur.
Sidik sindromunun tez-tez rast gəlinən səbəblərindən biri pielonefritdir. Bu xəstəliyin müalicəsi antimikrob, iltihab əleyhinə və spazmolitik terapiyanın aparılmasını nəzərdə tutur.
Proteinuriyanın yaranması çox vaxt qlomerulonefritlə bağlıdır. Bu xəstəliyin müalicəsi immunosupressorların təyin edilməsini nəzərdə tutur. Kompleks terapiya xəstənin ümumi vəziyyəti nəzərə alınmaqla seçilir.
Sidik-ifrazı sistemi orqanlarına dair cərrahi müdaxilə aşağıdakı patologiyalarda göstəriş ola bilər:
- Böyük konkrementlərin olduğu və ya tez-tez böyrək kolikası ilə özünü göstərən sidik-daş xəstəliyi;
- Böyrək arteriyasının ifadəli stenozu;
- Böyrəklərin böyük kistaları.
Müasir urologiyada əməliyyatların əksəriyyəti az invaziv üsullarla aparılır, bu zaman alətlər ya sidik yollarının təbii dəlikləri vasitəsilə, ya da maraq zonasında kiçik deşiklər (endoskopik) vasitəsilə daxil edilir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Sidik sindromuna səbəb olan patologiyaların müalicəsi vaxtında aparılmazsa, onlar proqressivləşəcək. Bu, böyrək funksiyasının pozulmasına – orqanların qanı süzə bilmədiyi və orqanizmdən artıq mayeni xaric edə bilmədiyi vəziyyətə gətirib çıxara bilər. Kəskin böyrək çatışmazlığında xəstəxanada olsa belə ölüm riski 10-20% təşkil edir, xroniki formada isə ömür müddətini infeksion, damar və metabolik ağırlaşmalar azaldır.
Hansı həkimə müraciət etməli
İlkin məsləhəti laborator diaqnostikanı təyin edən həkimdən almaq olar. Əgər xəstə sidik analizini müstəqil, yönləndirmə olmadan verdirmişsə, terapevtə və ya ailə həkiminə müraciət edə bilər. Əldə edilən məlumatlar, digər müayinələrin nəticələri və anamnez əsasında həkim xəstəni əlavə müayinə və müalicə üçün dar profilli mütəxəssislərə yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Böyrəklərin və sidik ifrazı sisteminin digər orqanlarının xəstəliklərini aşkar etmək üçün sidik analizini ildə ən azı 1 dəfə vermək lazımdır, anamnezdə xroniki patologiyalar varsa isə – həkimin tərtib etdiyi qrafikə uyğun olaraq. Tez-tez izolə olunmuş sidik sindromu xəstəliyin yeganə əlaməti olur, bu zaman xəstə özünü yaxşı hiss edir və tibbi müayinə zamanı heç bir patologiya markeri aşkarlanmır. Vaxtında diaqnostika çox vaxt göstərilən müalicəni tez başlamağa və xroniki prosesin inkişafının qarşısını almağa imkan verir. Buna görə sidik analizindəki dəyişiklikləri gözardı etmək olmaz – tədqiqatları mütləq təkrarlamaq və sidik sindromu zamanı digər diaqnostika növlərindən keçmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Sidik sindromu ayrıca diaqnoz deyil, bu, hər hansı xəstəliyin təzahür formasıdır. Buna görə diaqnostik axtarış zamanı ilkin patologiyanın nə olduğunu müəyyən etmək vacibdir. Əksər hallarda bu, böyrək, sidik kisəsi, sidik kanalı və ya sidik axarlarının xəstəlikləridir, onların müalicəsi ilə uroloq və ya nefroloq məşğul olur. «Pis» sidik nəticələrinin səbəbi orqanizmdə baş verən sistemli proseslərlə bağlıdırsa, müalicəni profil üzrə mütəxəssislər aparır.
Bir müayinənin nəticələri normadan kənarlaşmanı aşkar edibsə, artefaktları istisna etmək üçün analoji tədqiqatı təkrar aparmaq lazımdır.
Cinsiyyət orqanlarının gigiyenasını aparmaq, vasitənin qalıqlarını diqqətlə yumaq vacibdir. Sonra steril qaba sidiyin orta porsiyası toplanır və laboratoriyaya çatdırılır.
