Böyrək xərçəngi böyrək toxumasından inkişaf edən bədxassəli şişlər qrupudur. Böyüklərdə ən çox rast gəlinən forma böyrək hüceyrəli karsinomadır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Renal hüceyrəli karsinoma
- böyrək karsinoması
Xəstəlik haqqında
Böyrək xərçəngi ― böyrək toxumasının bədxassəli transformasiyaya uğradığı onkoloji xəstəlikdir. Sidik-ifrazat sisteminin funksiyalarına mənfi təsir göstərir, zaman keçdikcə isə bütün orqanizmdə ciddi pozğunluqlara səbəb olur.
Böyrəkdə şişdən şübhələnildikdə həkim sizinlə söhbətdən və müayinədən sonra zəruri həcmdə laborator və instrumental müayinələr təyin edir, nəticələri qiymətləndirir və müalicə taktikasını tövsiyə edir.
Klinik urologiyada bu, sidik-ifrazat sisteminin inkişaf tezliyinə görə üçüncü onkopatologiyasıdır (daha çox prostat və sidik kisəsi xərçəngi rast gəlinir). Böyrək şişləri əsasən 40 yaşdan yuxarı insanlarda aşkar edilir, xəstələrin əksəriyyətinin yaşı 62-70 arasındadır. Kişilərdə xəstəlik qadınlara nisbətən 2 dəfə tez-tez diaqnoz qoyulur.
Bədxassəli şişlər ətraf toxumaları dağıdaraq invaziv böyümə ilə xarakterizə olunur. Böyrəklərdə şişin inkişafı yalnız orqanın disfunksiyasına deyil, həm də damarların zədələnməsinə və nəticədə xroniki qanitirmələrə səbəb olur. Bu, anemiya, sidik axarında və kisədə qan laxtalarının ilişib qalması, habelə sidiyin kəskin ləngiməsi ilə nəticələnə bilər. Atipik hüceyrələrin orqanizmdə yayılması metastazların formalaşmasına gətirib çıxarır. İkincili şişlər daha çox ağciyərlərdə, sümük toxumasında, qaraciyərdə və baş beyində yerləşə bilər.
Xəstəlik erkən inkişaf mərhələlərində aşkar edildikdə, vaxtında və düzgün müalicə aparıldıqda, beşillik yaşama göstəriciləri 80-90%-ə çatır. Məhz buna görə də mütəmadi olaraq profilaktik müayinələrdən keçmək son dərəcə vacibdir.
Səbəbləri
Bu lokalizasiyanın onkopatologiyası poliaetioloji xəstəlik kimi qəbul edilir. Onun yaranmasının dəqiq səbəbləri hələ də aydın olmasa da, mütəxəssislər hesab edirlər ki, inkişafında genetik, immun, neyroendokrin, habelə xarici amillər rol oynayır. Böyrək xərçənginə meyilliliyi artıran hallar aşağıdakılardır:
- əlverişsiz ailə anamnezi;
- tütün çəkmə (bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin 70%-i qatı siqaretçəkəndir);
- arterial hipertenziya;
- şəkərli diabet;
- piylənmə;
- böyrək travmaları;
- orqanizmə radiasiya təsiri;
- zərərli şəraitdə iş (kimyəvi maddələr, boyalarla);
- bəzi dərman preparatlarının uzunmüddətli qəbulu;
- böyrəklərin xroniki xəstəlikləri (pielonefrit, nefrolitiaz, xroniki böyrək çatışmazlığı).
Hüceyrələrin bədxassəli transformasiyası çox vaxt bir neçə provokasiyaedici amilin eyni zamanda təsiri nəticəsində baş verir.
Təsnifat
Patoloji dəyişikliyə uğramış toxumaların quruluşundan asılı olaraq, xəstəliyin aşağıdakı histoloji tipləri ayırd edilir:
- böyrəkhüceyrəli;
- nefroblastik;
- mezenximal;
- neyroendokrin;
- germinogen.
Proqnozun müəyyən edilməsi üçün böyrək xərçənginin mərhələlərə görə təsnifatından istifadə olunur:
- Birinci (erkən) mərhələdə bədxassəli transformasiya orqanın toxumaları ilə məhdudlaşır, şişin diametri 7 sm-dən azdır.
- İkinci mərhələdə şiş böyrəkdə cəmləşmişdir, lakin onun diametri 7 sm-dən çoxdur.
- Böyrək xərçənginin üçüncü mərhələsinin patoloji prosesinə ətraf strukturlar (paranefral toxuma, böyrəküstü vəzi, damarlar və diafraqma) cəlb olunur.
- Dördüncü mərhələnin şişi böyrək hüdudlarından kənara yayılır. Hədəf orqanların zədələnməsi mümkündür.
Regionar limfa düyünlərində atipik hüceyrələr olmadıqda, pasiyentlər üçün proqnoz əlverişlidir. Limfatik strukturlarda və uzaq orqanlarda metastazlar pasiyentin sağalma proqnozunu xeyli pisləşdirir.
Mərhələlər
Böyrək xərçənginin mərhələsi TNM sistemi üzrə — şişin ölçüsü, böyrəkdən və onu əhatə edən fassiyadan kənara çıxıb-çıxmaması, damarlara keçidi, limfa düyünləri və uzaq metastazlar əsasında müəyyən edilir.
- I mərhələ — şiş böyrək daxilindədir və diametri 7 sm-dən azdır. Kiçik şişlərdə çox vaxt böyrəyin yalnız bir hissəsini çıxarmaq mümkün olur.
- II mərhələ — şiş 7 sm-dən böyükdür, lakin böyrəyin hüdudlarından kənara çıxmayıb.
- III mərhələ — şiş böyrək ətrafındakı piy toxumasına, böyrək venasına və ya aşağı boş venaya keçib, yaxud regionar limfa düyünləri zədələnib.
- IV mərhələ — şiş böyrəyi əhatə edən fassiyadan kənara, o cümlədən böyrəküstü vəziyə keçib və ya uzaq metastazlar (ağciyərlər, sümüklər, beyin, qaraciyər) aşkar edilib.
Mərhələdən əlavə şişin histoloji tipi və bədxassəlilik dərəcəsi də proqnoza təsir edir. Mərhələni həkim kontrastlı KT və ya MRT, döş qəfəsinin KT-si və histoloji tədqiqatın nəticələrinə əsasən müəyyən edir; o, əməliyyatın həcminin və dərman terapiyasının zəruriliyinin seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
İlkin mərhələlərdə böyrək xərçəngi çox vaxt simptomsuz gedir. Klinik təzahürlər əlaqədar strukturların ikincili cəlb olunması və ya ətraf toxumaların sıxılması zamanı meydana çıxır.
Böyrək xərçənginin ilk əlaməti adətən hematuriyadır. Sidikdə qan tez-tez qəflətən meydana çıxır – bir dəfə və ya dövri olaraq, insanın zahirən tam sağlamlıq fonunda. Bu, şişin orqanın qan damarlarını zədələməsinin nəticəsidir.
Sonra qadınlar və kişilər aşağıdakı simptomların meydana çıxdığını qeyd edirlər:
- bel nahiyəsində ağırlıq, narahatlıq, ağrılı hisslər;
- qan laxtası sidik axarının lümenini bağladıqda, belində intensiv sancı şəklində ağrı ilə müşayiət olunan böyrək kolikası yaranır;
- üzün, yuxarı və aşağı ətrafların ödemi;
- böyrək nahiyəsində palpasiya olunan həcmli törəmə;
- subfebril temperatur (bəzən bədən temperaturunun yüksəlməsi böyrək xərçənginin demək olar ki, yeganə əlamətidir).
Gec mərhələlərdə patologiya zəiflik, yorğunluq, arterial təzyiqin davamlı yüksəlməsi ilə müşayiət olunur. Pasiyentlər iştahanın azalmasını qeyd edir, qısa müddətdə nəzərəçarpacaq dərəcədə çəki itirirlər. Kişilərdə böyrək xərçənginin tez-tez rast gəlinən simptomu toxum ciyəsinin venalarının varikoz genişlənməsi, yəni varikoseledir.
Bu patologiyadan əziyyət çəkən hər dörd nəfərdən birində şiş digər orqanlara – ağciyərlərə, baş beynə, qaraciyərə, sümüklərə metastaz verir ki, bu da müvafiq simptomatika ilə – nevroloji pozğunluqlar, sarılıq, qanlı balğam çıxarma və anormal sınıqlarla (xarici mexaniki təsir olmadıqda belə baş verir) təzahür edir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Klinik olaraq böyrək xərçənginin erkən mərhələləri özünü heç bir şəkildə büruzə vermir. Çox vaxt onlar böyrəklərin və ya qarın boşluğu orqanlarının başqa patologiyası ilə əlaqədar aparılan USM zamanı təsadüfi diaqnostik tapıntı olur. Diaqnozu dəqiqləşdirmək, differensial diaqnostika məqsədilə laborator analizlər, MRT və ya böyrəklərin KT-si, ekskretor uroqrafiya, radionuklid skanlaşdırma tətbiq edilir. Həmçinin şiş fraqmentlərinin sonrakı histoloji tədqiqatı ilə biopsiya aparılır.
Metastazların aşkarlanması/istisna edilməsi üçün aşağıdakıları əhatə edə bilən kompleks müayinə aparılır:
- daxili orqanların USM-i;
- MRT;
- KT;
- sümüklərin ssintiqrafiyası.
Zərurət yarandıqda, pasiyent dar profilli mütəxəssislərə (kardioloq, fleboloq, endokrinoloq) yönləndirilir.
Kompleks diaqnostika şişin histoloji tipini müəyyən etməyə, böyrək xərçənginin dərəcəsini (mərhələsini) təyin etməyə və digər orqanların vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir.
Xidmətlər
Müalicə
Böyrək xərçənginin əsas müalicəsi şişin çıxarılmasından ibarətdir. Xəstəlik nə qədər tez aşkar edilərsə, orqanı qorumaq şansı bir o qədər çox olar. Bədxassəli törəmənin dağıdılması məqsədilə innovativ az-invaziv prosedurlar tətbiq edilir. Böyrək xərçəngi şüa terapiyasına və klassik kimyaterapiyaya az həssas olduğu üçün radikal əməliyyatdan sonra çox vaxt dinamik müşahidə kifayət edir; residiv riski yüksək olduqda əlavə dərman müalicəsi (immunoterapiya) təyin oluna bilər.
Böyrək xərçənginin inkişafının erkən mərhələlərində kiçik ölçülü şişi əməliyyatsız, az travmatik üsullarla dağıtmaq mümkündür; bu yanaşma xüsusilə əməliyyat riski yüksək olan xəstələrdə seçilir. Bunun üçün aşağıdakı üsullardan istifadə olunur:
- kriodestruksiya;
- radiotezlikli ablasiya;
- termoterapiya (ultrasəs və ya mikrodalğa termokoaqulyasiyası);
- böyrək arteriyasının embolizasiyası (əsasən qanaxmanı dayandırmaq və ya simptomları yüngülləşdirmək üçün).
Böyrək xərçənginin yayılmış formalarının kompleks müalicəsinin əsasını hədəf terapiya və immun yoxlama nöqtəsi inhibitorları (çox vaxt birlikdə) təşkil edir; klassik kimyaterapiya bu şişdə az effektivdir. Bu üsullar şişə qarşı immun cavabı gücləndirməyə, şişin qan damarlarının böyüməsini və atipik hüceyrələrin bölünməsini boğmağa yönəlmişdir.
Cərrahi müalicə
Bu xəstəlikdə əməliyyatlar bədxassəli törəmənin və onkoloji prosesə cəlb olunmuş bütün strukturların çıxarılmasını nəzərdə tutur. Şişin ölçüləri kiçik və inkişafı lokal olduqda böyrəyin rezeksiyası (qismən çıxarılması) aparıla bilər. Bu əməliyyat növü ikitərəfli zədələnmə zamanı, xərçəngə cəlb olunmamış böyrəyin funksiyasının pozulması zamanı və ya pasiyentin yeganə böyrəyində törəmənin inkişafı halında da aparılır.
Radikal nefrektomiya böyrəyin və yaxın strukturların çıxarılmasını nəzərdə tutur. Bu cərrahi müalicə növü seçim üsuludur, çünki xəstəliyin residiv riskini xeyli azaldır.
Genişləndirilmiş nefrektomiya cəlb olunmuş bütün anatomik strukturların, o cümlədən uzaqda yerləşənlərin də çıxarılmasını nəzərdə tutur.
Reabilitasiya
Böyrək xərçənginə görə əməliyyat olunmuş xəstələrə kimyaterapiya kursları tələb oluna bilər. Nefrektomiyadan sonra itirilmiş böyrəyin funksiyalarını ikinci böyrək öz üzərinə götürür. Əgər yeganə böyrək çıxarılıbsa, xəstəyə hemodializ seansları və ya donordan orqan transplantasiyası göstərişdir.
Profilaktika
Böyrək xərçənginin inkişaf mexanizmi tam öyrənilməyib, buna görə də profilaktika neoplastik prosesi aktivləşdirə bilən amillərin maksimum məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Patologiyanın inkişaf riskini azaltmaq üçün lazımdır:
- uroloji xəstəlikləri vaxtında və tam müalicə etmək;
- zərərli vərdişlərdən imtina etmək;
- kanserogenlər və toksik kimyəvi maddələrlə təmasdan qaçmaq;
- belini travmalardan qorumaq;
- müntəzəm profilaktik müayinələrdən (sidik analizi və böyrəklərin USM-i) keçmək.
Yadda saxla!
Simptomsuz inkişafa meylliliyi səbəbindən böyrək xərçəngi çox vaxt gec mərhələlərdə aşkar edilir. Bu halda orqanizmdə artıq qarşısını almaq son dərəcə çətin olan sistemli dəyişikliklər baş verir. Bununla belə, müasir onkologiyada xərçəngin müalicəsinin innovativ üsulları tətbiq olunur. Cərrahi və konservativ müalicə üsullarının kombinasiyası terapevtik cəhətdən əhəmiyyətli nəticələrə nail olmağa imkan verir.
Hər bir insanın vəzifəsi öz sağlamlığına məsuliyyətlə yanaşmaqdır. Müntəzəm profilaktik müayinələr xəstəliyi müalicənin ən effektiv və ən az xərcli olduğu erkən mərhələdə aşkar etməyə kömək edəcək.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Bir böyrəyin xərçəng səbəbindən çıxarılması zamanı, əgər ikinci böyrək sağlamdırsa, o, orqanizmin ehtiyaclarını adətən öz üzərinə götürə bilir və insan tam həyat sürə bilir. Bununla belə, mayenin qəbulu, qan təzyiqinin və böyrək funksiyasının müntəzəm nəzarəti tövsiyə olunur. Bəzi hallarda, şişin ölçüsündən asılı olaraq, cərrah böyrəyin yalnız bir hissəsini çıxarmaqla kifayətlənə bilər. Konkret taktikanı uroloq-onkoloq müəyyən edir.
Əməliyyatdan sonra residiv riski şişin mərhələsindən, ölçüsündən və hüceyrə tipindən asılıdır, buna görə bunu əvvəlcədən dəqiq demək mümkün deyil. Bu səbəbdən müalicədən sonra da müntəzəm nəzarət vacibdir — adətən müəyyən dövrlərlə USM, KT və laborator müayinələr təkrarlanır. Erkən mərhələlərdə aşkarlanan residiv daha uğurla idarə oluna bilir. Nəzarət qrafikini onkoloq xəstəliyin xüsusiyyətlərinə uyğun fərdi tərtib edir.
Böyrək xərçənginin əksər halları irsi deyil, ancaq bəzi nadir irsi sindromlar bu xəstəliyə meyilliliyi artıra bilər. Yaxın qohumlarında bu diaqnoz olan şəxslərdə risk bir qədər yüksəkdir, xüsusən bir neçə ailə üzvündə erkən yaşda rast gəlindikdə. Belə hallarda həkim genetik məsləhətləşmə və daha erkən başlayan skrininq müayinələrini tövsiyə edə bilər. Ailə tarixçənizi həkiminizlə paylaşmaq faydalıdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Süd vəzi onkomarkerləri: niyə “xərçəng yoxlaması” sayılmır?
CA 15-3 və CEA kimi qan göstəriciləri sağlam qadınlarda adi süd vəzi skrininqinin əvəzi deyil. Müalicə biomarkerləri və…
İstiqamət: Mammologiya / Onkologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
