Keloid çapıq dəri zədələnməsindən sonra birləşdirici toxumanın həddindən artıq böyüməsi nəticəsində yaranan, ilkin yaranın sərhədlərindən kənara çıxan qalın, sıx çapıqdır. Müalicə kompleks aparılır və residivlərin qarşısını almağa yönəlir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Keloid çapığı
- keloid şişi (köhnə ad)
Xəstəlik haqqında
Yara sağalarkən dəridə kollagen lifləri əmələ gəlir və çapıq formalaşır. Keloiddə bu proses dayanmır: kollagen aylarla və illərlə artıq hasil olunur, çapıq ilkin zədənin sərhədlərindən kənara yayılır, dəri səthindən qabarır və öz-özünə kiçilmir. Keloid zədədən dərhal sonra deyil, bəzən bir neçə həftə və ya ay sonra böyüməyə başlaya bilər.
Keloidlər ən çox döş sümüyü nahiyəsində, çiyinlərdə, kürəkdə, qulaq məmələrində və çənə xəttində yaranır. Onlar xoşxassəlidir və xərçəngə çevrilmir, lakin qaşınma, ağrı və kosmetik narahatlıq yaradır. Keloidlər hər iki cinsdə, daha çox yeniyetmə və gənc yaşda, tünd dəri tipli insanlarda və ailəsində keloid olanlarda rast gəlinir.
Keloidi hipertrofik çapıqdan ayırmaq vacibdir: hipertrofik çapıq yaranın sərhədləri daxilində qalır və bir-iki il ərzində tədricən yastılaşa bilər, keloid isə kənarlara yayılır və yalnız cərrahi yolla çıxarıldıqdan sonra tez-tez təkrarlanır. Bu səbəbdən keloidin müalicəsi uzunmüddətli və kompleks olmalıdır.
Səbəbləri
Keloid istənilən dəri zədəsindən, hətta çox kiçik zədədən sonra yarana bilər. Onun əsasında yara sağalarkən fibroblastların – kollagen hasil edən hüceyrələrin – həddindən artıq fəallığı durur. Keloidə səbəb olan zədələr:
- əməliyyat kəsikləri, travmalar və yanıqlar;
- qulaq deşdirilməsi, pirsinq və tatu;
- sızanaq, su çiçəyi, follikulit kimi iltihabi səpgilər – xüsusən döş və kürək nahiyəsində;
- peyvənd və iynə yerləri, həşərat sancmaları.
Risk amilləri:
- irsi meyl – ailədə keloid olması riski xeyli artırır;
- tünd dəri tipi – keloidlər tünd dərili insanlarda daha tez-tez rast gəlinir;
- yaş – əsasən yeniyetməlik və gənc yaş; uşaqlarda və yaşlılarda daha nadirdir;
- hormonal dəyişikliklər – yeniyetməlik və hamiləlik dövründə keloidlər yarana və ya böyüyə bilər;
- dərinin gərgin olduğu nahiyələr – döş, çiyinlər, kürək; hərəkət zamanı yaranın dartılması kollagen hasilatını gücləndirir;
- yaranın gec sağalması – infeksiyalaşma, yad cisim, tikişlərin gərginliyi.
Təsnifat
- keloid çapıq – ilkin yaranın sərhədlərindən kənara çıxır, aylarla böyüyür, residivə meyllidir;
- hipertrofik çapıq – qalın və qırmızıdır, lakin yaranın sərhədləri daxilində qalır və zaman keçdikcə yastılaşa bilər;
- yetişməmiş (təzə) çapıq – ilk aylarda qırmızı, bir qədər qabarıq olur, düzgün qulluqla normal çapığa çevrilir.
Hipertrofik çapıqdan fərqli olaraq keloidin sərhədləri ilkin zədənin konturunu təkrarlamır, o, sağlam dəriyə doğru yayılır. Bəzən eyni çapığın bir hissəsi hipertrofik, digər hissəsi keloid xarakterli olur, ona görə qiymətləndirməni həkim aparmalıdır.
Keloidlər forma və ölçüsünə görə düyünlü (məsələn, qulaq məməsində), xətti (əməliyyat kəsiyi boyunca), kəpənək şəkilli (döş və çiyində) və geniş ola bilər. Bir pasiyentdə eyni vaxtda bir neçə keloid ola bilər.
Klinik mənzərə
Keloid adətən zədə yerində tədricən böyüyən qabarıq törəmə kimi özünü göstərir:
- sıx, rezinəbənzər, parlaq səthli çapıq;
- rəngi çəhrayıdan tünd qırmızı və ya qəhvəyiyə qədər; təzə keloid daha qırmızı olur;
- ilkin zədənin sərhədlərindən kənara yayılma, «pəncəvari» uzantılar;
- qaşınma, toxunarkən ağrı və ya həssaslıq, bəzən iynə batması hissi;
- paltar sürtünməsində narahatlıq;
- oynaq nahiyəsində yerləşdikdə hərəkətin məhdudlaşması.
Keloid illərlə yavaş-yavaş böyüyə və ya müəyyən ölçüdə dayana bilər; o, öz-özünə yox olmur. Qaşınma və ağrı çox vaxt çapığın kənarlarında, böyümənin davam etdiyi zonada daha güclü olur.
Uşaqlarda keloid daha nadir rast gəlinir və çox vaxt qulaq deşdirildikdən və ya yanıqdan sonra yaranır. Hamiləlikdə mövcud keloidlər böyüyə və daha çox qaşına bilər.
Həkimə gecikmədən müraciət etmək lazımdır, əgər:
- çapıq sürətlə böyüyür, xoralaşır, qanayır və ya irinləyir;
- törəmə zədə olmadan, «öz-özünə» yaranıb və ya görünüşü adi keloidə bənzəmir;
- çapıq nahiyəsində qızartı, şişkinlik, ağrı artır və hərarət yüksəlir – bu, infeksiya əlaməti ola bilər.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz adətən dermatoloq və ya plastik cərrah tərəfindən baxış əsasında qoyulur. Həkim çapığın yaranma vaxtını, böyümə dinamikasını, əvvəlki müalicələri və ailə anamnezini aydınlaşdırır.
- anamnez – hansı zədədən sonra və nə vaxt yarandığı, böyüməyə davam edib-etməməsi, əvvəllər çıxarılıb-çıxarılmaması, başqa keloidlərin olması;
- baxış – çapığın ölçüsü, sərhədləri, rəngi, sıxlığı və ağrılılığı; keloidi hipertrofik çapıqdan ayırmaq üçün əsas meyar onun ilkin yaranın hüdudlarından kənara çıxmasıdır;
- dermatoskopiya – damar şəbəkəsini və çapığın quruluşunu qiymətləndirməyə kömək edir;
- yumşaq toxumaların USM-i – çapığın qalınlığını qiymətləndirmək və müalicənin effektini izləmək üçün;
- foto-sənədləşdirmə – müalicə dinamikasının obyektiv müqayisəsi üçün;
- biopsiya – qeyri-tipik görünüşdə, sürətli böyümədə və ya xoralaşmada nadir dəri şişlərini istisna etmək üçün.
Differensial diaqnostika hipertrofik çapıq, dermatofibroma, dermatofibrosarkoma və digər dəri törəmələri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
Keloid həyat üçün təhlükəli deyil, lakin müalicə olunmadıqda və ya yanlış müalicə edildikdə həyat keyfiyyətini xeyli aşağı sala bilər:
- daimi qaşınma və ağrı, yuxunun pozulması;
- çapığın xoralaşması və iltihabı, xüsusən sürtünmə olan yerlərdə;
- oynaq nahiyəsində kontraktura – hərəkətin məhdudlaşması;
- qulaq məməsində iri keloidlərin ağırlıq və narahatlıq yaratması;
- kosmetik qüsur, psixoloji narahatlıq, açıq geyimdən və ünsiyyətdən qaçma;
- düzgün aparılmayan cərrahi çıxarılmadan sonra daha böyük keloidin yaranması.
Müalicə
Keloidin müalicəsi uzunmüddətlidir; heç bir üsul residivin olmayacağına tam zəmanət vermir, lakin bir neçə üsulun birləşməsi çapığı yastılaşdırmağa, ağrı və qaşınmanı azaltmağa imkan verir. Təzə, kiçik keloidlər köhnə və iri keloidlərdən daha yaxşı müalicə olunur. Müalicə planını həkim keloidin ölçüsünə, yerləşməsinə, yaşına və pasiyentin vəziyyətinə əsasən seçir.
- çapıqdaxili qlükokortikoid inyeksiyaları – əsas üsuldur: iltihabı və kollagen hasilatını azaldır, çapığı yumşaldır və yastılaşdırır; bir neçə həftə fasilə ilə kurslarla həkim tərəfindən aparılır; mümkün yan təsirlər dərinin nazilməsi, rəngin açılması və xırda damarların görünməsidir;
- silikon gel və lövhələr – çapığın nəmliyini tənzimləyir, uzun müddət gündəlik istifadə edilir; həm müalicə, həm də profilaktika üçün;
- kompressiya – xüsusi sıxıcı sarğılar, geyimlər və qulaq üçün klipslər;
- krioterapiya – kiçik keloidlərdə, çox vaxt inyeksiyalarla birlikdə; tünd dəridə rəng açılmasına səbəb ola bilər;
- lazer müalicəsi – qırmızılığı, qalınlığı və qaşınmanı azaltmaq üçün, adətən digər üsullarla birlikdə;
- antiproliferativ preparatların çapıqdaxili yeridilməsi – göstəriş olduqda, hormon inyeksiyalarına cavab verməyən hallarda; hamiləlikdə istifadə olunmur;
- cərrahi çıxarılma – yalnız sonrakı profilaktika ilə (inyeksiyalar, silikon, kompressiya, bəzən şüa terapiyası), çünki təkbaşına əməliyyatdan sonra keloid tez-tez təkrarlanır və daha böyük ola bilər.
Şüa terapiyası yalnız yetkinlərdə, əməliyyatdan sonra residivin qarşısını almaq məqsədilə və mütəxəssis tərəfindən aparılır.
Evdə nə etmək olar: həkimin tövsiyə etdiyi silikon vasitələrdən və kompressiyadan müntəzəm istifadə etmək, çapığı sürtünmədən və günəşdən qorumaq. Nə etmək olmaz: keloidi özbaşına kəsmək, sapla bağlamaq, yandırmaq və ya «xalq» vasitələri ilə təsir etmək, həmçinin müalicə üçün ixtisası olmayan şəxslərə müraciət etmək – bu, keloidin daha da böyüməsinə səbəb olur.
Profilaktika
- keloidə meyli olan insanlar pirsinq, tatu və zəruri olmayan estetik əməliyyatlardan çəkinməlidir;
- planlı əməliyyatdan əvvəl cərraha keloid meyli barədə məlumat vermək – həkim kəsiyin istiqamətini və əməliyyatdan sonrakı profilaktikanı buna uyğun planlaşdırır;
- yaranın infeksiyadan qorunması və vaxtında müalicəsi;
- yara bağlandıqdan sonra ilk aylarda təzə çapığa silikon vasitələr və təzyiq tətbiqi;
- sızanaqların vaxtında müalicəsi, onları sıxmamaq;
- təzə çapığın günəşdən və sürtünmədən qorunması;
- böyüməyə başlayan çapığı erkən mərhələdə həkimə göstərmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Keloid çapığın diaqnostikası və müalicəsi ilə dermatoloq və plastik cərrah məşğul olur; uşaqlarda əvvəlcə pediatr məsləhəti alına bilər.
Yadda saxla!
Keloidi «kəsib atmaq» ən çox rast gəlinən səhvdir: əlavə müalicə olmadan çıxarılmadan sonra çox vaxt daha böyük keloid yaranır.
- Böyüyən çapığı ilk aylarda mütəxəssisə göstərin – təzə keloid daha yaxşı müalicə olunur.
- Ailənizdə keloid varsa, pirsinq və tatudan əvvəl yaxşı düşünün.
- Keloidin müalicəsi səbir tələb edir: nəticə adətən aylar ərzində formalaşır.
- Sürətlə böyüyən, xoralaşan və ya qanayan çapığı mütləq həkimə göstərin.
Suallar və cavablar
Xeyr, keloid xoşxassəli törəmədir. Lakin qeyri-adi sürətlə böyüyən və ya xarakterik olmayan görünüşlü «çapıq» başqa törəmə ola bilər, ona görə həkim bəzən biopsiya təyin edir.
Hipertrofik çapıqlardan fərqli olaraq keloidlər adətən öz-özünə kiçilmir. Müalicə olmadan onlar illərlə dəyişməz qala və ya böyüyə bilər.
Silikon vasitələr həm təzə çapıqlarda keloidin profilaktikası, həm də mövcud keloidin müalicəsində köməkçi kimi istifadə olunur. Onlar yara tam bağlandıqdan sonra tətbiq edilir. Effekt üçün aylarla müntəzəm istifadə etmək lazımdır.
Keloid meyli olan insanlarda təkrar deşdirmə yenidən keloid yaratmaq riski daşıyır. Mövcud keloid müalicə olunduqdan sonra bu barədə həkimlə məsləhətləşmək lazımdır.
Çapıqdaxili inyeksiyalar keloidin əsas və geniş istifadə olunan müalicə üsuludur. Dərman əsasən çapığın içində təsir göstərir, lakin yerli yan təsirlər – ətraf dərinin nazilməsi və rəngin açılması mümkündür. Ona görə prosedurları təcrübəli həkim aparmalı və nəticəni izləməlidir.
Lazer keloidin qırmızılığını, qalınlığını və qaşınmasını azalda bilər, lakin adətən təkbaşına onu tam aradan qaldırmır. Ən yaxşı nəticə lazerin inyeksiyalar, silikon vasitələr və kompressiya ilə birləşməsindən alınır.
Mövzu üzrə məqalələr
Mammoplastikadan sonra alt paltarı — necə olmalıdır, düzgün necə seçilməli və nə qədər geyinilməlidir
Mammoplastikanın uğuru yalnız plastik cərrahın peşəkarlığından və implantların keyfiyyətindən deyil, həm də pasiyentin əməliyyatdan sonra özünü necə aparmasından…
İstiqamət: Plastik cərrahiyyə
Blefaroplastika — göz qapaqlarının plastikası haqqında hər şey
Yaşla birlikdə göz qapaqları sallandıqda, gözaltı «torbalar» yarandıqda, baxış isə solğun və kədərli olduqda nə etməli? Çıxış yolu…
İstiqamət: Plastik cərrahiyyə
Feyslifting nədir və prosedur necə aparılır
Yaşla bağlı dəyişikliklər hər bir insanın orqanizmində geriyə dönməyən prosesdir. Qocalmadan qorxmağa dəyməz, axı bu, təbiidir. Yaş artdıqca…
İstiqamət: Plastik cərrahiyyə
Lipofilinq nədir - prosedur haqqında hər şey
Müəyyən anatomik nahiyələrə həcm vermək üçün şəxsin öz piy toxumasından istifadə olunur. Plastik korreksiyanın bu üsulu lipofilinq adlanır.
İstiqamət: Plastik cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
