Trixosefalyoz tükbaş qurdun (Trichuris trichiura) yoğun bağırsaqda parazitlik etməsidir. İnsan torpaqla çirklənmiş əllər, tərəvəz və meyvə vasitəsilə qurdun yumurtalarını udaraq yoluxur. Yüngül invaziya əlamətsiz keçir, güclü invaziya ishal, qanazlığı və uşaqlarda inkişafın ləngiməsinə səbəb olur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Tükbaş qurd invaziyası
- trixurioz
Xəstəlik haqqında
Trixosefalyoz tükbaş qurdun (Trichuris trichiura) törətdiyi helmintozdur və geohelmintozlar qrupuna aiddir. Qurd adını uzun, tük kimi nazik ön hissəsinə görə alıb: bu hissə ilə o, yoğun bağırsağın – əsasən kor bağırsağın və ona yaxın şöbələrin – selikli qişasına daxil olur, qan və toxuma mayesi ilə qidalanır. Yetkin qurdlar bağırsaqda illərlə yaşaya bilər.
Yumurtalar nəcislə xaric olur və torpaqda bir neçə həftə ərzində yetişir – yalnız bundan sonra yoluxucu olur. Ona görə xəstəlik birbaşa insandan insana keçmir, torpaq, çirkli əllər, yuyulmamış tərəvəz və meyvə vasitəsilə ötürülür.
Trixosefalyoz isti və nəmli iqlimli, sanitariya şəraiti zəif olan regionlarda geniş yayılıb, kənd yerlərində və həyətyanı sahələrdə daha çox rast gəlinir. Çox vaxt askaridoz və digər helmintozlarla birlikdə olur. Xəstəlik əsasən məktəbəqədər və məktəb yaşlı uşaqlarda ciddi problem yaradır: uzun sürən invaziya qanazlığa, diqqətin və öyrənmə qabiliyyətinin zəifləməsinə, boy və çəki artımının ləngiməsinə səbəb ola bilər.
Səbəbləri
Yoluxma yetişmiş yumurtaların ağız yolu ilə udulması nəticəsində baş verir. Yumurtalar nəmli, kölgəli torpaqda uzun müddət yaşama qabiliyyətini saxlayır. Əsas yoluxma yolları və risk amilləri:
- yuyulmamış tərəvəz, meyvə və göyərti – xüsusən torpağa yaxın yetişən göyərti, çiyələk, kökümeyvəlilər;
- çirkli əllər – torpaqla, bağda, bostanda işlədikdən və ya oynadıqdan sonra əllərin yuyulmaması;
- insan nəcisi ilə gübrələnmiş bostanlar – yumurtalar torpağa düşür və orada yetişir;
- çirklənmiş su – qaynadılmamış quyu, arx və bulaq suyu;
- sanitariya şəraitinin zəifliyi – kanalizasiyanın olmaması, həyət tualetlərinin düzgün təşkil edilməməsi;
- uşaq yaşı – uşaqlar torpaqla daha çox təmasda olur, əllərini və oyuncaqlarını ağıza aparır;
- milçəklər – yumurtaları mexaniki olaraq qidaya köçürə bilər.
Qurdlar insan bağırsağında çoxalaraq sayını artırmır – hər yetkin qurd udulmuş bir yumurtadan inkişaf edir. Ona görə invaziyanın ağırlığı insanın nə qədər yumurta udduğundan asılıdır, təkrar yoluxma isə qurdların sayını artırır.
Klinik mənzərə
Klinik mənzərə bağırsaqdakı qurdların sayından, invaziyanın müddətindən və insanın yaşından asılıdır. Az sayda qurd olduqda xəstəlik çox vaxt heç bir əlamət vermir və təsadüfən aşkar edilir. Güclü invaziyada aşağıdakı əlamətlər yaranır:
- qarında, xüsusən sağ aşağı nahiyədə küt və ya sancı şəkilli ağrı;
- ishal, bəzən selik və qan qarışıqlı, ishalın qəbizliklə növbələşməsi;
- yalançı defekasiya təkanları (tenezmlər);
- iştahsızlıq, ürəkbulanma, arıqlama;
- dəmir çatışmazlığı anemiyası – solğunluq, yorğunluq, başgicəllənmə, yüklənmə zamanı nəfəs darlığı;
- baş ağrısı, yuxu pozulması, əsəbilik;
- uşaqlarda – boy və çəki artımının ləngiməsi, diqqətin zəifləməsi, məktəbdə çətinliklər; ağır hallarda düz bağırsağın sallanması.
Böyüklərdə xəstəlik çox vaxt yüngül və qeyri-spesifik əlamətlərlə gedir: insan uzun müddət yorğunluq, iştahın dəyişməsi və vaxtaşırı qarın narahatlığından şikayət edir, lakin bunları helmintozla əlaqələndirmir. Əlamətlərin qeyri-spesifik olması səbəbindən diaqnoz çox vaxt gecikir.
Hamiləlikdə anemiya ana və döl üçün əlavə risk yaradır, ona görə hamilə qadında helmintoz şübhəsi olduqda müayinə və müalicə taktikasını həkim müəyyən edir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər nəcisdə çoxlu qan, qara rəngli nəcis, güclü qarın ağrısı, yüksək hərarət, uşaqda düz bağırsağın çölə sallanması, susuzlaşma əlamətləri (ağız quruluğu, sidiyin azalması, süstlük) və ya kəskin halsızlıq yaranarsa.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz şikayətlər, yaşayış şəraiti və epidemioloji məlumatlar (torpaqla iş, bostan, kənd yerində yaşama, isti ölkələrə səfərlər) əsasında şübhələnilir və laborator üsullarla təsdiqlənir.
- nəcisin helmint yumurtalarına mikroskopik müayinəsi – əsas üsuldur; tükbaş qurdun yumurtaları xarakterik, çəllək formalıdır; bir neçə gün ərzində təkrar analizlər və zənginləşdirmə üsulları dəqiqliyi artırır;
- ümumi qan analizi – anemiya, bəzən eozinofillərin artması;
- dəmir göstəriciləri – ferritin və zərdab dəmiri dəmir çatışmazlığının dərəcəsini göstərir;
- nəcisin gizli qana müayinəsi – bağırsaqdan qan itkisini aşkar etmək üçün;
- kolonoskopiya – adətən başqa səbəbdən aparılır, bəzən qurdlar selikli qişada birbaşa görünür;
- digər helmintozların axtarışı – birgə invaziyalar tez-tez olur.
Nəcis nümunəsi təmiz, quru qaba toplanmalı və mümkün qədər tez laboratoriyaya çatdırılmalıdır. Analizdən əvvəl qurd dərmanı və ya işlətmə vasitələri qəbul etmək nəticəni təhrif edə bilər, ona görə qəbul olunan bütün preparatlar barədə həkimə məlumat verin.
Differensial diaqnostika digər helmintozlar, bakterial və amöb dizenteriyası, iltihabi bağırsaq xəstəlikləri və başqa səbəbli anemiyalarla aparılır.
Ağırlaşmalar
Uzun müddət müalicə olunmayan güclü invaziya aşağıdakı ağırlaşmalara səbəb ola bilər:
- dəmir çatışmazlığı anemiyası;
- uşaqlarda fiziki və koqnitiv inkişafın ləngiməsi;
- trixuris dizenteriya sindromu – selikli-qanlı xroniki ishal və tenezmlər;
- düz bağırsağın sallanması, xüsusən kiçik uşaqlarda;
- appendisit – nadir hallarda;
- digər bağırsaq infeksiyalarının qoşulması.
Bu ağırlaşmaların əksəriyyəti vaxtında aparılan müalicə və qidalanmanın yaxşılaşdırılması ilə tədricən aradan qalxır. Uşaqlarda müalicədən sonra boy, çəki və qan göstəricilərinin pediatr tərəfindən izlənməsi tövsiyə olunur.
Müalicə
Trixosefalyoz müalicə olunan xəstəlikdir, lakin tükbaş qurd antihelmint preparatlara digər bağırsaq qurdlarına nisbətən daha davamlıdır. Ona görə müalicəni həkim seçir və nəticəsinə nəzarət edir.
- Antihelmint preparatlar – əsasən benzimidazol qrupundan vasitələr; bəzən effektivliyi artırmaq üçün başqa qrup preparatla kombinasiya edilir; preparatı, kursun müddətini və təkrarlanmasını həkim müəyyən edir;
- Nəzarət nəcis analizi – müalicə bitdikdən bir müddət sonra qurdların tam məhv olub-olmadığını yoxlamaq üçün;
- Anemiyanın müalicəsi – dəmir preparatları, ət, qaraciyər, paxlalılar və yaşıl tərəvəzlə zəngin qidalanma;
- Ailə üzvlərinin müayinəsi – eyni şəraitdə yaşayanlar eyni mənbədən yoluxa bilər;
- Simptomatik müalicə – ishalda maye itkisinin bərpası; düz bağırsaq sallandıqda cərrah və ya proktoloqun müayinəsi.
Bir dəfəlik dərman qəbulu trixosefalyozda çox vaxt kifayət etmir – həkimin təyin etdiyi kursu tamamlamaq vacibdir. Hamiləlikdə, xüsusən ilk aylarda və kiçik yaşlı uşaqlarda bəzi antihelmint preparatlar məhdudiyyətlə istifadə olunur, ona görə qərarı yalnız həkim verir.
Müalicə dövründə gigiyena qaydalarına ciddi əməl etmək, dırnaqları qısa kəsmək, tərəvəz və meyvəni diqqətlə yumaq lazımdır. Sarımsaq, balqabaq tumu kimi «xalq vasitələri» dərman müalicəsini əvəz etmir. Qurd dərmanını həkim təyinatı olmadan, «profilaktika üçün» qəbul etmək düzgün deyil: diaqnoz təsdiqlənməmiş müalicə şikayətlərin əsl səbəbini gizlədə bilər.
Profilaktika
Trixosefalyozun profilaktikası sadə gigiyena qaydalarına əsaslanır və həm yoluxmanın, həm də təkrar yoluxmanın qarşısını alır. Bu qaydalar eyni zamanda askaridoz və digər torpaq vasitəsilə ötürülən helmintozlardan da qoruyur.
- yeməkdən əvvəl və tualetdən sonra əlləri sabunla yumaq;
- tərəvəz, meyvə və göyərtini axar su ilə diqqətlə yumaq;
- uşaqları torpaqla oynadıqdan sonra əl yumağa, əşyaları ağıza aparmamağa öyrətmək, dırnaqlarını qısa kəsmək;
- yalnız təmiz və ya qaynadılmış su içmək;
- bostanlarda insan nəcisindən gübrə kimi istifadə etməmək;
- həyətyanı sahələrdə tualetləri sanitariya qaydalarına uyğun təşkil etmək;
- kənd yerlərində və isti iqlimli ölkələrə səfərlərdə qida və su gigiyenasına xüsusi diqqət yetirmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Böyüklər infeksionistə, parazitoloqa və ya qastroenteroloqa, uşaqlar isə pediatra müraciət edə bilər. Anemiya ağır olduqda hematoloqun məsləhəti lazım ola bilər.
Yadda saxla!
Uşaqda səbəbi aydın olmayan anemiya, xroniki ishal və çəki artımının ləngiməsi helmintoz üçün müayinə tələb edir.
- Nəcis analizini bir neçə dəfə verin – bir mənfi nəticə invaziyanı istisna etmir.
- «Profilaktik» qurd dərmanlarını həkimsiz qəbul etməyin, təyin olunmuş kursu isə sona qədər tamamlayın.
- Ailə üzvlərinin müayinəsi təkrar yoluxmanın qarşısını almağa kömək edir.
- Əl gigiyenası və tərəvəzin yaxşı yuyulması ən effektiv profilaktikadır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Birbaşa insandan insana keçmir, çünki yumurtalar yoluxucu olmaq üçün torpaqda yetişməlidir. Lakin eyni şəraitdə yaşayan ailə üzvləri eyni mənbədən yoluxa bilər.
İnsanın tükbaş qurdu əsasən insanlara xasdır. İt və pişiklərin özlərinin trixuris növləri var və insana keçməsi nadirdir.
Adətən müalicədən iki-üç həftə sonra nəzarət nəcis analizi tövsiyə olunur. Dəqiq vaxtı həkim müəyyən edir.
Tez-tez təkrarlanan qarın ağrısı, xroniki ishal, solğunluq, yorğunluq, çəki və boy artımının ləngiməsi helmintoz barədə düşünməyə əsas verir. Belə əlamətlərdə pediatra müraciət edib nəcis analizini, mümkünsə bir neçə dəfə vermək lazımdır.
Müalicəni həkim invaziyası təsdiqlənmiş şəxslərə təyin edir. Ailənin digər üzvlərinə nəcis analizi vermək tövsiyə olunur, nəticəyə əsasən müalicə ehtiyacı müəyyən edilir.
Bəli, bu xəstəliyə qarşı davamlı immunitet yaranmır. Gigiyena qaydalarına əməl edilmədikdə və yoluxma mənbəyi aradan qaldırılmadıqda insan yenidən yoluxa bilər.
İnfeksion xəstəliklər üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
