Diareya (ishal) — nəcisin tezləşməsi və durulaşmasıdır: sutka ərzində üç və daha çox dəfə maye və ya sulu nəcis ifrazı. Bu, ayrıca xəstəlik deyil, bağırsağın işinin pozulduğunu göstərən əlamətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- İshal
Xəstəlik haqqında
Diareya (ishal) nəcisin tezləşməsi və durulaşmasıdır: sutka ərzində üç və daha çox dəfə maye və ya sulu nəcis ifrazı. Bu, ayrıca xəstəlik deyil, bağırsağın normal işinin pozulduğunu göstərən əlamətdir. Bağırsaqda maye kifayət qədər sorulmadıqda və ya əksinə, onun ifrazı artdıqda, nəcis durulaşır və orqanizm su ilə birlikdə duzları da itirir.
Diareya iki qrupa bölünür. Kəskin diareya qəfil başlayır və adətən 14 gündən az davam edir — ən çox bağırsaq infeksiyaları və qida zəhərlənməsi ilə bağlıdır. Dörd həftədən çox davam edən diareya xroniki hesab olunur və çox vaxt bağırsağın, mədəaltı vəzin, qalxanabənzər vəzin xəstəlikləri, qida dözümsüzlüyü və ya dərman təsiri ilə əlaqəli olur.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, diareya dünyada ən geniş yayılmış xəstəliklərdəndir və kiçik yaşlı uşaqlarda ölüm səbəbləri arasında aparıcı yerlərdən birini tutur. Böyüklərin əksəriyyətində kəskin ishal bir neçə gün ərzində keçir, lakin uşaqlar, yaşlılar və xroniki xəstəliyi olan insanlar üçün əsas təhlükə — susuzlaşmadır.
Səbəbləri
İshalı çağıran çoxlu sayda səbəb var. Onların arasında:
- Onkoloji xəstəliklər;
- Bağırsaq infeksiyaları, o cümlədən vərəm;
- Mədəaltı vəzin zədələnmələri;
- Bağırsağın qeyri-kafi qanla təchizatı;
- Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu;
- Antibiotiklərin qəbulundan sonra bağırsaq mikroflorasının dəyişməsi, o cümlədən Clostridioides difficile infeksiyası;
- Mexaniki sarılıq;
- Qalxanabənzər vəzi hormonlarının artıqlığı;
- Bəzi dərmanların qəbulu;
- Mədə və bağırsaqda əməliyyatlar;
- Şəkərli diabet;
- Ionlaşdırıcı şüalanmanın təsiri;
- Nevroloji xəstəliklər;
- Həzm fermentlərinin anadangəlmə və qazanılmış çatışmazlığı və s.
Təsnifat
İnkişaf mexanizmindən asılı olaraq ishalın dörd tipi ayırd edilir:
- Sekretor: bağırsaq boşluğuna böyük miqdarda maye və mineralların ifraz edilməsi zamanı inkişaf edir (daha çox bağırsaq infeksiyalarında inkişaf edir);
- Osmotik: qidanın həzm edilməsinin pozulması ilə əlaqədardır (laktoza dözümsüzlüyünün, çölyakiyanın və s. Nəticəsi ola bilər);
- Eksudativ: bağırsaq selikli qişasının iltihabı ilə əlaqədardır (məsələn spesifik olmayan xoralı kolitdə);
- Diskinetik: bağırsaq motorikasının pozulması zamanı yaranır.
- Gedişindən asılı olaraq ishal kəskin və xroniki ola bilər. Birincinin müddəti 2-3 həftədən çox olmur.
İshalın yaranma səbəbinə görə təsnifatı vacib əhəmiyyət daşıyır. Patologiyanın aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- Infeksion: Bağırsaq infeksiyalarının nəticəsidir;
- Alimentar: müəyyən məhsulların istehlakı ilə əlaqədardır;
- Dispeptik: qidanın həzm edilməsinin pozulması ilə əlaqədardır;
- Toksik: zəhərlərin, ağır metalların təsiri zamanı yaranır;
- Medikamentoz: dərman preparatlarının qəbulu ilə şərtlənir;
- Neyrogen: bağırsağın işinin sinir tənzimlənməsinin pozulması ilə əlaqədardır.
Klinik mənzərə
Diareyanın əsas əlaməti tez-tez, maye və ya sulu nəcisdir. Onu çox vaxt digər simptomlar müşayiət edir:
- qarında sancı və ya kramp tipli ağrılar, qarında gurultu və köp;
- tualetə qəfil, təxirəsalınmaz çağırış;
- ürəkbulanma və qusma;
- hərarətin yüksəlməsi, zəiflik, iştahın azalması;
- nəcisdə selik və ya qan qarışığı — bu, bağırsağın iltihabına işarə edə bilər.
Susuzlaşma əlamətlərinə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır:
- güclü susuzluq, ağız və dilin quruluğu;
- sidiyin azalması və tündləşməsi;
- başgicəllənmə, xüsusən ayağa qalxarkən;
- uşaqlarda — göz yaşı olmadan ağlama, ləngimə, yuxululuq, körpələrdə əmgəyin çökməsi.
Xroniki diareyada arıqlama, gecə ishalı və ya nəcisdə yağ parıltısı da ola bilər — bu hallarda müayinə mütləqdir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
İlkin qəbulda həkim patoloji hadisənin anamnezini toplayır. O pasiyentin şikayətlərini dinləyir, fiziki baxış aparır və əldə edilmiş məlumat əsasında ilkin diaqnoz qoyur. İshalın xarakteristikalarını dəqiqləşdirmək üçün laborator və instrumental tədqiqatları əhatə edən əlavə diaqnostika tələb olunur.
Ağırlaşmalar
İshalın ən təhlükəli nəticəsi susuzlaşmadır. Bir neçə gün dayanmayan ishal böyük maye itkisinə, onunla birlikdə isə normal həyat fəaliyyəti üçün zəruri duz və nutrientlərin itirilməsinə gətirib çıxarır. Tədbir görülmədikdə ağır vəziyyət tutma sindromunu provokasiya edə, hətta ölümlə nəticələnə bilər. Patologiyanın uzunmüddətli xroniki formasında hipovitaminoz və orqanizmin tükənməsi inkişaf edir.
İshalın səbəbi infeksiya olduqda çox vaxt virus və ya bakterial toksinlərlə orqanizmin ağır intoksikasiyası inkişaf edir ki, bu da vaxtında tibbi yardım olmadan ölümlə nəticələnə bilər. Bundan əlavə, ishalın nəticələri sırasına düz bağırsağın patologiyaları daxildir: onun düşməsi, hemorroy, çatların və xoraların əmələ gəlməsi.
Müalicə
Kəskin ishalda ən böyük təhlükəni maye itirilməsi yaradır, buna görə ilk növbədə su və elektrolit balansının bərpası aparılır.
Xəstəliyin yüngül formalarında itirilmiş mayenin peroral qəbul zamanı doldurulması mümkündür. Natrium sitrat, natrium xlorid, kalium xlorid və qlükozanın balanslaşdırılmış qarışığı olan duz məhlullarının tətbiqi ən effektivdir. Bu preparatlar olmadıqda qazsız mineral su, morslar, quru meyvə kompotu və s. Bol içmə tövsiyə olunur. Ağır gedişdə, böyük maye itkisində preparatların parenteral (damcı şəklində) yeridilməsi zəruridir.
İshal simptomlarını aradan qaldırmaq üçün ishal əleyhinə preparatlar, intoksikasiyanı azaltmaq üçün enterosorbentlər tətbiq olunur.
Əgər ishal infeksion xarakter daşıyırsa, pasiyentə geniş spektrli antibiotiklər təyin olunur. Əkilmə nəticələri əldə edildikdən sonra müalicə korreksiya oluna bilər. Bağırsaq florasını bərpa etmək və antibakterial preparatların qəbulundan yan effekti azaltmaq üçün probiotiklər təyin olunur.
Xroniki ishalın müalicəsi yalnız müayinədən sonra, xəstəliyi çağıran səbəbdən asılı olaraq aparılır.
İshal zamanı dietə əməl etmək lazımdır. Qida asan mənimsənilən, mədə selikli qişasını qıcıqlandırmayan olmalıdır. Çuğundur, turp, qırmızı turp, üzüm, gavalı, paxlalılar, meyvə şirələri, souslar, ədviyyatlar, alkoqol, qəhvə, süd, qara çörək istisna edilməlidir. Ağ çörəkdən çörək qurusu, qaynadılmış düyü, yağsız ətdən hazırlanmış buğlu köftə və ya kotlet, alma pürüsü, banan tövsiyə olunur.
Profilaktika
Kəskin diareyanın əksəriyyəti infeksiyalarla bağlıdır, buna görə profilaktikanın əsasını gigiyena və qida təhlükəsizliyi təşkil edir:
- tualetdən sonra, yeməkdən və yemək hazırlamazdan əvvəl əlləri sabunla yumaq;
- yalnız təmiz, qaynadılmış və ya qablaşdırılmış su içmək;
- ət, quş əti, balıq və yumurtanı yaxşı bişirmək, çiy və hazır məhsulları ayrı saxlamaq;
- tez xarab olan qidaları soyuducuda saxlamaq, hazır yeməyi otaq temperaturunda uzun müddət saxlamamaq;
- meyvə və tərəvəzləri axar su altında yaxşı yumaq;
- səyahət zamanı küçə yeməklərinə və buzlu içkilərə ehtiyatla yanaşmaq;
- uşaqları milli peyvənd təqviminə uyğun olaraq rotavirus infeksiyasına qarşı peyvənd etdirmək;
- antibiotikləri yalnız həkimin təyinatı ilə qəbul etmək.
Körpələrdə ilk altı ayda yalnız ana südü ilə qidalanma bağırsaq infeksiyalarından qorunmağa kömək edir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Duru nəcis üç sutkadan çox davam edirsə və ya qusma, qarın ağrısı, yaxud 38,5 °C-yə çatan və ondan yüksək temperaturla müşayiət olunursa, təcili olaraq terapevtə müraciət etmək lazımdır. Həkim anamnez toplayacaq, ilkin müayinə aparacaq, ilkin diaqnoz qoyacaq və pasiyenti dar ixtisaslı mütəxəssisə yönləndirəcək. İshalın müalicəsi ilə bir neçə ixtisas üzrə həkim məşğul ola bilər.
Qarında güclü və artan ağrı, nəcisdə çoxlu qan və ya qara rəngli nəcis, susuzlaşmanın ağır əlamətləri (uzun müddət sidik ifrazının olmaması, güclü zəiflik, çaşqınlıq) və ya huşun itirilməsi olarsa, təcili yardım çağırın. Qarın ağrısı zamanı həkim müayinə edənə qədər ağrıkəsici qəbul etməyin — o, xəstəliyin mənzərəsini gizlədir.
Bu xəstəliklə məşğul olan həkimlər: terapevt, qastroenteroloq, infeksionist, cərrah, onkoloq, endokrinoloq.
Yadda saxla!
Yüngül gedişdə 3 günə qədər davam edən ishal ağır nəticələrə səbəb olmur, lakin müddət artdıqda təhlükəli susuzlaşma riski var. O xüsusilə uşaqlar, yaşlılar və zəifləmiş insanlar üçün təhlükəlidir. Orqanizmin maye itirilməsi tutmalar, ürək işinin pozulması, kəskin böyrək çatışmazlığı ilə müşayiət olunan elektrolit itirilməsinə gətirib çıxara bilər. Uzunmüddətli gedişdə qidalı maddələrin, mikroelementlərin, vitaminlərin çatışmazlığı inkişaf edir. İshalın ağırlaşmalarının qarşısını almaq üçün vaxtında həkimə müraciət etmək və onun bütün tövsiyələrini yerinə yetirmək çox vacibdir. Bu patoloji prosesin tez kəsilməsinə kömək edəcək.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Nəcisi bərkidən təsirə malik bitkilər var, lakin onları yalnız həkim təyinatı ilə və medikamentoz terapiyaya əlavə olaraq istifadə etmək lazımdır. Özmüalicə yolverilməzdir.
Əgər ishal 3 gündən çox davam edirsə, güclü hərarətlə (38,5 dərəcə və ya çox), güclü zəiflik, baş ağrısı, şüur pozğunluqları, susuzlaşma ilə müşayiət olunursa, təcili tibbi yardıma müraciət lazımdır. Sutkada 12-15 dəfədən çox defekasiya narahatedici simptomdur. Əgər pasiyent qarında güclü ağrılardan, dayanmaz qusmadan şikayət edirsə, nəcisdə qan varsa, təcili tibbi yardım çağırmaq lazımdır.
Bağırsaq infeksiyalarında, susuzlaşma ilə müşayiət olunan ağır, bol və/və ya uzunmüddətli ishalda stasionar müalicə zəruridir.
Maye nəcisin yaranmasının qarşısını almağa imkan verən profilaktik tədbirlər həzm orqanlarının işindəki pozğunluqların inkişafının qarşısının alınmasını nəzərdə tutur.
İshalın profilaktikasının əsas qaydalarına aiddir:
- şəxsi gigiyena qaydalarına ciddi əməl etmək;
- qida hazırlanan yerlərdə təmizliyə əməl etmək;
- yumurta, balıq, ətin mütləq termik işlənməsi;
- məhsulların soyuducuda saxlanması;
- içmək üçün filtrlənmiş və ya qaynadılmış suyun istifadəsi.
Həmçinin açıq mənbələrdən içmək və çimərkən ağıza düşən suyu udmaq olmaz.
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
